بوصیر (ابوصیر)
معرف
نام‌ چندین‌ موضع‌ در مصر
متن
بوصیر (ابوصیر)، نام‌ چندین‌ موضع‌ در مصر. این‌ تعداد از آن‌ جهت‌ که‌ این‌ نام‌ بر پرستشگاههای‌ اوزیریس‌ ، خدای‌ [ مصری‌ ] جهان‌ زیرین‌، دلالت‌ دارد، غیرطبیعی‌ نیست‌. اطلاق‌ نام‌ ابوصیر بر حومة‌ وسیع‌ غرب‌ اسکندریه‌ یادآور آن‌ است‌ که‌ این‌ محل‌ جایگاه‌ تاپوزیریس‌ ماگنا بوده‌ است‌.بوصیر در ساحل‌ غربی‌ رود دِمیاط‌، از شاخه‌های‌ نیل‌، در استان‌ غربیّة‌، شهر کوچکی‌ است‌ که‌ در قرون‌ وسطی‌ با آبادی‌ همجوارش‌، بَنا، مربوط‌ بوده‌، ازینرو عموماً آن‌ را بوصیر ـ بنا نوشته‌اند. این‌ بوصیر، که‌ در ایام‌ باستان‌ شهرت‌ داشته‌، اسقف‌نشین‌ و مرکز اداری‌ و حکومتی‌ این‌ کوره‌ * بوده‌ است‌.بوصیر السّ ِدر، در کورة‌ جیزه‌ (یاقوت‌ حموی‌، ج‌1، ص‌760) قرار دارد که‌ اهرام‌ معروف‌ مصر در آن‌ واقع‌ است‌. وصف‌ عبداللطیف‌ بغدادی‌ (ص‌44) از این‌ شهر، همانند آثار کشف‌ شده‌ در گورستان‌ آن‌ که‌ وی‌ ذکر کرده‌، سندی‌ ممتاز است‌.بوصیر دیگری‌، که‌ تا قرن‌ دهم‌ بوصیر ـ قوریدِس‌/قوریدُس‌ (یاقوت‌ حموی‌، همانجا؛ قدامة‌بن‌ جعفر، ص‌247: بوصیر کوریدس‌)، و دست‌ کم‌ از قرن‌ یازدهم‌ بوصیراَلمَلَق‌ نام‌ داشته‌، در مدخل‌ فَیّوم‌، در حاشیة‌ غربی‌ مصر وسطی‌ واقع‌ است‌. چون‌ جاهای‌ متعددی‌ را بوصیر می‌خوانده‌اند، مورّخان‌ در تعیین‌ محل‌ دقیق‌ مرگ‌ مروان‌ دوم‌ (حک :744ـ750)، آخرین‌ خلیفة‌ امویِ شام‌، با مشکل‌ مواجه‌ بوده‌اند. به‌ احتمال‌ بسیار، مروان‌ آخرین‌ روزهای‌ حیاتش‌ را در بوصیرالملق‌ گذرانیده‌، و یکی‌ از روایات‌ محلی‌ نیز مؤید این‌ احتمال‌ است‌. بر حول‌ این‌ شهر استان‌ کوچک‌ و مستعجلی‌ به‌ نام‌ بوصیریّه‌، میان‌ استانهای‌ أَطفیح‌ و بَهنَسا، به‌ وجود آمد.به‌ رغم‌ اسناد و شواهدی‌ که‌ در تأیید این‌ نظر ارائه‌ می‌شود، گروه‌ دیگری‌ از نویسندگان‌ جای‌ شکست‌ نهایی‌ امویان‌ را در بوصیر دیگری‌ می‌دانند که‌ در آن‌ سوی‌ اشمونَین‌، بر ساحل‌ دیگر رود نیل‌، ودر حدود 180 کیلومتری‌ جنوب‌ بوصیرالملق‌ واقع‌ است‌. ادعا شده‌ که‌ این‌ منطقه‌، خاستگاه‌ «ساحران‌» فرعون‌ مصر بوده‌ است‌. به‌ گفتة‌ ادریسی‌ (ج‌1، ص‌124) سکنة‌ این‌ محل‌ در روزگار او به‌ سحر و ساحری‌ شهره‌ بوده‌اند. امروزه‌ از این‌ بوصیر اثری‌ نیست‌. جای‌ دیگری‌ در استان‌ فیوم‌ نیز به‌ بوصیر ـ دَفَدْنُو موسوم‌ است‌ (یاقوت‌ حموی‌، همانجا).منابع‌: ابن‌دقماق‌، کتاب‌ الانتصار لواسطة‌ عقد الامصار ، بولاق‌ 1310/1893، چاپ‌ افست‌ بیروت‌ [ بی‌تا. ] ، قسم‌1، ص‌131، قسم‌2، ص‌115؛ [ ابن‌ممّاتی‌، کتاب‌ قوانین‌ الدّواوّین‌ ، چاپ‌ عزیز سوریال‌ عطیة‌، قاهره‌ 1943، چاپ‌ افست‌ فرانکفورت‌ 1413/1992، ص‌114، 117ـ118؛ اسماعیل‌بن‌ علی‌ ابوالفداء، کتاب‌ تقویم‌ البلدان‌ ، چاپ‌ رینود و دیسلان‌، پاریس‌ 1840، ص‌107؛ محمدبن‌ محمد ادریسی‌، کتاب‌ نزهة‌ المشتاق‌ فی‌ اختراق‌ الا´فاق‌ ، قاهره‌، بی‌تا؛ عبدالطیف‌بن‌ یوسف‌ عبدالطیف‌ بغدادی‌، کتاب‌ الافادة‌والاعتبار ، چاپ‌ احمد غسان‌ سبانو، دمشق‌ 1403/1983 ] ؛ قدامة‌بن‌ جعفر، کتاب‌ الخراج‌ ، چاپ‌ دخویه‌، لیدن‌ 1967؛ علی‌بن‌ حسین‌ مسعودی‌، کتاب‌ التنبیه‌ و الاشراف‌ ، چاپ‌ دخویه‌، لیدن‌ 1894، ص‌328، 331؛ احمدبن‌ علی‌ مقریزی‌، کتاب‌ المواعظ‌ و الاعتبار فی‌ ذکر الخطط‌ و الا´ثار ، چاپ‌ ویه‌، ج‌3، ص‌194، ج‌4، ص‌7، 139، ج‌5، ص‌96ـ97 (که‌ در آن‌ مسئلة‌ مرگ‌ مروان‌ بحث‌ شده‌ است‌)؛ یاقوت‌ حموی‌، معجم‌البلدان‌ ، چاپ‌ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ‌ 1866ـ1873؛ احمدبن‌ اسحاق‌ یعقوبی‌، البلدان‌ ، چاپ‌ دخویه‌، لیدن‌ 1892، ص‌331؛Amإlineau, Gإographie , 7-11; Breccia, Alexandrea ad Aegyptum , 123-130; J. Maspإro and G. Wiet, Matإriaux pour servir ب la gإographie de l'ـgypte , Cairo 1914, 53-56; G. Salmon,"Rإpertoire, gإographique de la province du Fayyoأm d'aprإs de Kita ¦b Ta ¦r ¦âkh al-Fayyoأm d'an-Na ¦bouls ¦â", BIFAO ,I (1901), 65; Vattier, L'ـgypte de Murtadi , new ed. Wiet, introduction, 100-101.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

گ . ویه ( د.اسلام )

حوزه موضوعی

جغرافیا

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده