بوشنجی ابوالحسن علی بن احمد
معرف
از صوفیان‌ و جوانمردان‌ خراسان‌ در نیمة‌ اول‌ قرن‌ چهارم‌، از مردم‌ بوشنج‌ * از توابع‌ هرات‌
متن
بوشَنجی‌، ابوالحسن‌ علی‌بن‌ احمد، از صوفیان‌ و جوانمردان‌ خراسان‌ در نیمة‌ اول‌ قرن‌ چهارم‌، از مردم‌ بوشنج‌ * از توابع‌ هرات‌. وی‌ را نباید با ابوالحسن‌ عبدالرحمان‌بن‌ محمدبن‌ مظفر داودی‌ بوشنجی‌ (متوفی‌ 467) که‌ فقیه‌ بوده‌ و در بوشنج‌ درگذشته‌ است‌، اشتباه‌ کرد (صریفینی‌، ص‌ 483ـ484؛ رسالة‌ مزارات‌ هرات‌ ، تعلیقات‌ فکری‌ سلجوقی‌، ص‌ 140). از تاریخ‌ تولد او اطلاع‌ دقیقی‌ نداریم‌ ولی‌ از آنجا که‌ گفته‌اند در جوانی‌، ابوعثمان‌ حیری‌ * (متوفی‌ 298) را دیده‌ است‌ (سلمی‌، ص‌ 458؛ انصاری‌، ص‌ 421)، باید در اواسط‌ نیمة‌ دوم‌ قرن‌ سوم‌ متولد شده‌ باشد. به‌ سال‌ 297 به‌ نیشابور رفت‌ (ابن‌عساکر، ج‌ 41، ص‌ 212). در آنجا روزگاری‌ چند مرید ابوعثمان‌ حیری‌ بود (سبکی‌، ج‌ 3، ص‌ 344). پس‌ از فوت‌ ابوعثمان‌ به‌ بغداد رفت‌ و در زمرة‌ مریدان‌ ابومحمد جُریری‌ * (متوفی‌ 312 یا 314) و ابن‌عطا (متوفی‌ 309) درآمد و با ابوبکر شبلی‌ * (متوفی‌ 334) مصاحبت‌ داشت‌. سپس‌ به‌ دمشق‌ رفت‌ و در آنجا مرید ابوعمرو دمشقی‌ (متوفی‌ 320) و طاهر مقدسی‌ شد (سلمی‌؛ انصاری‌؛ سبکی‌، همانجاها). پس‌ از آن‌، به‌ بوشنج‌ بازگشت‌. گفته‌اند که‌ در آنجا زندیقش‌ خواندند (عطار، ص‌ 521). پس‌، در 340 به‌ نیشابور رفت‌ و تا پایان‌ عمر در همانجا سکونت‌ گزید (شعرانی‌، ج‌ 1، ص‌ 14؛ ابن‌عساکر، همانجا). در نیشابور برای‌ او دارالتصوفی‌ بنا کردند (ابن‌عساکر، همانجا؛ ابن‌ملقن‌، ص‌ 252) و شاگردان‌ و مریدان‌ بسیاری‌ یافت‌ (ابن‌تغری‌بردی‌، ص‌ 320). از داستانهایی‌ که‌ دربارة‌ او نقل‌ می‌کنند چنین‌ برمی‌آید که‌ از مشایخ‌ مشهور نیشابور به‌ شمار می‌آمده‌ است‌ (عطار، ص‌ 521 ـ523). وی‌ در پایان‌ عمر عزلت‌ گزید و سرانجام‌ در 348 (سلمی‌؛ انصاری‌؛ ابن‌ملقن‌، همانجاها) یا 347 (سبکی‌، همانجا؛ اسنوی‌، ج‌ 1، ش‌ 189) وفات‌ یافت‌ و در محلة‌ فَز در کنار قبر حمدون‌ قصار و ابوعلی‌ ثقفی‌ به‌ خاک‌ سپرده‌ شد (حاکم‌ نیشابوری‌، ج‌ 2، ش‌ 2778).بوشنجی‌ شافعی‌مذهب‌ بود (سبکی‌؛ اسنوی‌، همانجاها) و از ابوجعفر شامی‌، حسین‌بن‌ ادریس‌ انصاری‌ هروی‌ و دیگران‌ حدیث‌ شنیده‌ بود (سبکی‌، همانجا). ابوعبدالرحمان‌ سلمی‌ او را محدّث‌ دانسته‌ و حدیثی‌ مسند از او نقل‌ کرده‌ است‌ (در بعضی‌ نسخ‌؛ ص‌ 455ـ456؛ ابونعیم‌، ج‌ 10، ص‌ 379)، اما به‌ نقل‌ از حاکم‌ نیشابوری‌ * ، نویسندة‌ تاریخ‌ نیشابور ، که‌ ظاهراً قدیمترین‌ گزارش‌ احوال‌ بوشنجی‌ از اوست‌، گفته‌اند که‌ او محدث‌ نبوده‌ و تنها یک‌ حدیث‌ مسند نقل‌ کرده‌ است‌ (رجوع کنید به سبکی‌، ج‌ 3، ص‌ 345). حاکم‌، بوشنجی‌ را در نیشابور دیده‌ بود و گویا خود از مریدان‌ او بوده‌ است‌ (صریفینی‌، ص‌ 6).بوشنجی‌ در پاسخ‌ سؤالات‌ مریدان‌ و در توضیح‌ اصطلاحاتی‌ چون‌ توحید، تصوف‌، محبّت‌، فتوت‌، مروّت‌ و طریقت‌ سخنان‌ کوتاه‌ پرمغزی‌ گفته‌ است‌. این‌ سخنان‌ و همچنین‌ حکایاتی‌ که‌ از بوشنجی‌ نقل‌ کرده‌اند از منابعی‌ است‌ که‌ ما را با طریق‌ فتوت‌ * و آداب‌ آن‌ آشنا می‌کند (رجوع کنید به سلمی‌، ص‌ 459ـ 461؛ ابن‌عساکر، ج‌ 41، ص‌ 217ـ212؛ سبکی‌، ج‌ 3، ص‌ 344ـ 345). برخی‌ از این‌ سخنان‌ در کتابهای‌ صوفیه‌ تا قرون‌ متمادی‌ نقل‌ شده‌ است‌؛ از جمله‌ این‌ سخن‌ که‌ دربارة‌ تصوف‌ گفته‌ است‌: «امروز نامی‌ است‌ بی‌حقیقت‌، پیش‌ از این‌ حقیقتی‌ بود بی‌نام‌» (هجویری‌، ص‌ 49؛ سلمی‌، ص‌ 459؛ انصاری‌، ص‌ 422؛ عطار، ص‌ 522؛ جامی‌، ص‌ 230).منابع‌: ابن‌تغری‌بردی‌، النجوم‌ الزاهرة‌ فی‌ ملوک‌ مصر و القاهرة‌ ، مصر 1932؛ ابن‌عساکر، تاریخ‌ مدینة‌ دمشق‌ ، ج‌ 41، چاپ‌ علی‌ شیری‌، بیروت‌ 1417/1996؛ ابن‌ملقن‌، طبقات‌الاولیاء ، چاپ‌ نورالدین‌ شریبه‌، مصر 1406/1986؛ احمدبن‌ عبدالله‌ ابونعیم‌، حلیة‌الاولیاء و طبقات‌ الاصفیاء ، ج‌ 10، بیروت‌ 1407/1987؛ عبدالرحیم‌بن‌ حسن‌ اسنوی‌، طبقات‌ الشافعیة‌ ، بغداد 1390؛ عبدالله‌بن‌ محمد انصاری‌، طبقات‌ الصوفیه‌ ، به‌ تصحیح‌ و حواشی‌ عبدالحی‌ حبیبی‌ قندهاری‌، چاپ‌ حسین‌ آهی‌، تهران‌ 1362 ش‌؛ عبدالرحمان‌بن‌ احمد جامی‌، نفحات‌الانس‌ من‌ حضرات‌ القدس‌ ، چاپ‌ محمود عابدی‌، تهران‌ 1370 ش‌؛ محمدبن‌ عبدالله‌ حاکم‌ نیشابوری‌، تاریخ‌ نیشابور ، ترجمة‌ محمدبن‌ حسین‌ خلیفة‌ نیشابوری‌، چاپ‌ محمدرضا شفیعی‌ کدکنی‌، تهران‌ 1375 ش‌؛ راسلة‌ مزارات‌ هرات‌ ، به‌ تصحیح‌ و حواشی‌ فکری‌ سلجوقی‌، کابل‌ 1967؛ عبدالوهاب‌بن‌ علی‌ سبکی‌، طبقات‌الشافعیة‌ الکبری‌ ، چاپ‌ محمود محمد طناحی‌ و عبدالفتاح‌ محمد علو، قاهره‌ 1964ـ1976؛ محمدبن‌ حسین‌ سلمی‌، طبقات‌ الصوفیة‌ ، چاپ‌ نورالدین‌ شریبه‌، قاهره‌ 1389/1969؛ عبدالوهاب‌بن‌ احمد شعرانی‌، الطبقات‌ الکبری‌ ، مصر 1343/1925؛ ابراهیم‌بن‌ محمد صریفینی‌، تاریخ‌ نیسابور: المنتخب‌ من‌ السیاق‌ ، چاپ‌ محمد کاظم‌ محمودی‌، قم‌ 1362 ش‌؛ محمدبن‌ ابراهیم‌ عطار، تذکرة‌الاولیاء ، چاپ‌ محمد استعلامی‌، تهران‌ 1360 ش‌؛ علی‌بن‌ عثمان‌ هجویری‌، کشف‌ المحجوب‌ ، چاپ‌ و. ژوکوفسکی‌، تهران‌ 1371 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

رضا پورجوادی

حوزه موضوعی

فلسفه

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده