بوسنوی سرایی محمدبن موسی
معرف
مفسر، محدث‌ و قاضی‌ حنفی‌ قرن‌ یازدهم‌ هجری‌
متن
بوسنوی‌ سرایی‌ ، محمدبن‌ موسی‌، مفسر، محدث‌ و قاضی‌ حنفی‌ قرن‌ یازدهم‌ هجری‌. در حدود 1003، در بوسنه‌سرای‌ (سارایوو) متولد شد. او را غلامک‌، و به‌ قولی‌، چون‌ در جوانی‌ بسیار می‌دانسته‌، علاّ مک‌ لقب‌ داده‌اند (محبی‌، ج‌ 4، ص‌ 302؛ بغدادی‌، ج‌ 2، ستون‌278؛ طاهربیگ‌، ج‌ 1، ص‌ 360؛ حاجی‌ خلیفه‌، ج‌ 2، ستون‌ 1372).وی‌ پس‌ از تحصیلات‌ ابتدایی‌، در مدرسة‌ غازی‌ خسروبک‌ دانش‌ آموخت‌. در هفده‌سالگی‌ به‌ استانبول‌ رفت‌ و در آنجا به‌ تحصیل‌ و سپس‌ تدریس‌ پرداخت‌. در 1044، از سوی‌ حکومت‌ عثمانی‌، قاضی‌القضات‌ شهر حلب‌ گردید. در آنجا علاوه‌ بر سمت‌ قضا به‌ تدریس‌ نیز سرگرم‌ شد و در این‌ کار شهرت‌ یافت‌. مصطفی‌ پاشای‌ سلاحدار از بیم‌ این‌ که‌ بوسنوی‌ ستم‌ وکلای‌ وی‌ را در بلادِ عرب‌ فاش‌ سازد، او را به‌ حصار فرستاد و امر به‌ گوشه‌نشینی‌ کرد (طبّاخ‌، ج‌6، ص‌ 232؛ محبی‌، ج‌ 4، ص‌ 302ـ 303). او پس‌ از زمانی‌ اندک‌، به‌ بیماری‌ نقرس‌ دچار گردید و از حلب‌ به‌ اُسکُدار رفت‌ و بار دیگر به‌ سمت‌ قضا در استانبول‌ منصوب‌ شد ولی‌ کمی‌ بعد در 1045 یا 1046، درگذشت‌ (زرکلی‌، ج‌ 7، ص‌ 119؛ د. ا. د. ترک‌ ، ذیل‌ مادّه‌؛ طباخ‌؛ محبی‌، همانجاها؛ حاجی‌ خلیفه‌، ج‌ 1، ستون‌193، ج‌ 2، ستون‌ 1064).بیشتر آثار بوسنوی‌ حاشیه‌ و شرح‌ بر نوشته‌های‌ دیگران‌ بوده‌، که‌ از آن‌ جمله‌ است‌: حاشیه‌ بر شرح‌ جامی‌ بر کافیة‌ ابن‌حاجب‌ ؛ حاشیه‌ بر شرح‌ قطب‌الدین‌ رازی‌ بر شمسیه‌ ؛ حاشیه‌ بر شرح‌ شریف‌ جرجانی‌ بر مفتاح‌ العلوم‌ سکاکی‌ که‌ آن‌ را به‌ حسین‌ پاشا اهدا کرده‌ است‌؛ تعلیقه‌ بر انوار التنزیل‌ بیضاوی‌ تا آخر سورة‌ انعام‌؛ احادیث‌ الاربعین‌ (حاجی‌ خلیفه‌، ج‌ 2، ستون‌ 1372، 1767؛ طاهربیگ‌، همانجا؛ ثریا، ج‌ 4، ص‌ 159). علاوه‌ بر آن‌، وی‌ به‌ کار ترجمه‌ نیز همت‌ گماشت‌ و برخی‌ آثار چون‌ الجواهر المضیئة‌ فی‌ الاحکام‌ السلطانیة‌ ، اثر عبدالرئوف‌ مُناوی‌ * و حیاة‌ الحیوان‌ الکبری‌ ، اثر دَمیری‌ * ، را به‌ ترکی‌ ترجمه‌ کرد (طاهربیگ‌، همانجا).منابع‌: اسماعیل‌ بغدادی‌، هدیة‌العارفین‌ ، ج‌ 2، در حاجی‌ خلیفه‌، کشف‌ الظنون‌ ، ج‌ 6، بیروت‌ 1410/1990؛ محمد ثریا، سجل‌ عثمانی‌ ، استانبول‌ 1308ـ 1315؛ مصطفی‌بن‌ عبدالله‌ حاجی‌ خلیفه‌، کشف‌ الظنون‌ ، بیروت‌ 1410/1990؛ خیرالدین‌ زرکلی‌، الاعلام‌ ، بیروت‌ 1986؛ بروسه‌لی‌ محمد طاهر بیگ‌، عثمانلی‌ مؤلفلری‌ ، استانبول‌ 1333ـ1342؛ محمد راغب‌ طبّاخ‌، اعلام‌ النبلاء بتاریخ‌ حلب‌ الشهباء ، چاپ‌ محمد کمال‌، حلب‌ 1408ـ 1409/1988ـ1989؛ محمد امین‌بن‌ فضل‌الله‌ محبّی‌، خلاصة‌ الاثر فی‌ اعیان‌ القرن‌ الحادی‌ عشر ، بیروت‌ [ بی‌تا. ] ؛TDVIA , s.v. "Bosnev ªâ" (by Bekir Sadak).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مرتضی دهقان

حوزه موضوعی

قرآن و حدیث

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده