بوزجه آدا
معرف
نام‌ ترکی‌ جزیرة‌ تندوس‌ ، مشرف‌ بر سواحل‌ بُغاز [ چناق‌ قلعه‌/ داردانل‌ در دریای‌ اژه‌ ] که‌ بیشتر ساکنان‌ آن‌ یونانی‌اند
متن
بوزجَه‌آدا ، نام‌ ترکی‌ جزیرة‌ تندوس‌ ، مشرف‌ بر سواحل‌ بُغاز [ چناق‌ قلعه‌/ داردانل‌ در دریای‌ اژه‌ ] که‌ بیشتر ساکنان‌ آن‌ یونانی‌اند. [ در جنگ‌ تروا پایگاه‌ نیروی‌ دریایی‌ یونان‌ بود. در قرن‌ پنجم‌ قبل‌ از میلاد، خشایارشا از آن‌ به‌ عنوان‌ پایگاه‌ دریایی‌ برای‌ ناوگان‌ ایران‌ استفاده‌ کرد ( دایرة‌المعارف‌ فارسی‌ ، ذیل‌ «تندوس‌») ] . به‌ موجب‌ پیمان‌ تورن‌ /تورینو (783/1381) ونیز و جنووا توافق‌ کردند که‌ بوزجه‌آدا به‌ صورت‌ ناحیه‌ای‌ غیرنظامی‌ درآید. ونیزیها سکنة‌ آن‌ را به‌ کرت‌ منتقل‌ کردند و جزیره‌ در عهد کلاویخو هنوز غیرمسکون‌ بود. محمد دوم‌ در آنجا قصری‌ بنا کرد که‌ اولیا چلبی‌ آن‌ را با صفت‌ «مِتین‌» می‌ستاید. کشتیها در انتظار هوای‌ مساعد برای‌ ورود به‌ تنگه‌ها [ ی‌ بوسفور و داردانل‌ ] در بوزجه‌آدا پناه‌ می‌گرفتند. نام‌ این‌ جزیره‌ [ که‌ در ترکی‌ به‌ معنای‌ جزیرة‌ خاکستری‌ رنگ‌ است‌ و پیری‌ رئیس‌ علت‌ این‌ نامگذاری‌ را وجود تپه‌ای‌ خاکستری‌ رنگ‌ و مرتفع‌ در آن‌ می‌داند ( د.ا.د.ترک‌ ، ذیل‌ مادّه‌) ] اغلب‌ در شرح‌ نبردهای‌ دریایی‌ آمده‌ است‌. ونیزیها در رمضان‌ 1066/ ژوئیة‌ 1656 جزیره‌ را تصرف‌ کردند و فقط‌ یک‌ سال‌ آن‌ را در اختیار داشتند. یونانیها در 1313/ 1912 آن‌ را تسخیر کردند. در نشست‌ لندن‌ در 1313/ 1913، به‌ اصرار آلمان‌، قرار شد که‌ بوزجه‌آدا به‌ ترکیه‌ برگردانده‌ شود اما با اعلان‌ جنگ‌، یونان‌ آن‌ را در اختیار خود نگه‌ داشت‌. به‌ موجب‌ پیمان‌ سور [ 1338/1920 ] جزایر بوزجه‌آدا و ایمروز (امروز ) به‌ یونان‌ واگذار شد (مادة‌ 84) اما بنا به‌ مادة‌ 178 همان‌ پیمان‌، هر دو جزیره‌ غیر نظامی‌ باقی‌ ماند. طبق‌ پیمان‌ لوزان‌ [ 1302 ش‌/1923 ] این‌ دو جزیره‌ به‌ ترکیه‌ بازگردانده‌ شد، اما برای‌ آنها تشکیلات‌ اداری‌ خاص‌ از افراد محلی‌ تعیین‌ گردید؛ از جمله‌ قرار شد که‌ مأموران‌ پلیس‌ از اهالی‌ محل‌ انتخاب‌ شوند و دو جزیره‌ از مشمولیت‌ هر گونه‌ قرارداد مبادلة‌ سکنه‌ بین‌ یونان‌ و ترکیه‌ مستثنی‌ گردند. [ بوزجه‌آدا در 1369 ش‌/1990، 5ر36 کیلومتر مربع‌ وسعت‌ و 1903 نفر جمعیت‌ داشته‌ است‌ (رجوع کنید به د. ا. د. ترک‌ ، همانجا) ] .در وقایعنامه‌ها اشارات‌ جزئی‌ زیادی‌ به‌ بوزجه‌آدا وجود دارد؛ و کلاویخو، بوئوندِلمونتی‌، تافور، اولیاچلبی‌، اِسپان‌، کاوِل‌، گِرلو و تورْنِفور وصفهای‌ مجملی‌ از آن‌ کرده‌اند.منابع‌: [ دایرة‌المعارف‌ فارسی‌ ، به‌ سرپرستی‌ غلامحسین‌ مصاحب‌، تهران‌ 1345ـ1374 ش‌؛TDVIA , s.v. "Bozcaada" (by Cengiz Orhonlu)[.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

بکینگام ( د.اسلام

حوزه موضوعی

جغرافیا

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده