بوزجانی ابوذر
معرف
زاهد کَرّامی‌ و شاعر پارسی‌گوی‌ قرن‌ چهارم‌ از مردم‌ بوزْجان‌ *
متن
بوزجانی‌، ابوذر ، زاهد کَرّامی‌ و شاعر پارسی‌گوی‌ قرن‌ چهارم‌ از مردم‌ بوزْجان‌ * . از زندگی‌ او اطلاع‌ چندانی‌ در دست‌ نیست‌ جز اینکه‌ در بوزجان‌ می‌زیسته‌ و ظاهراً در زمان‌ حیات‌ شهرتی‌ داشته‌ است‌؛ چنانکه‌ از نقاط‌ مختلف‌ به‌ دیدارش‌ می‌شتافتند (رجوع کنید به منتخب‌ رونق‌ المجالس‌ ، ص‌ 57 ـ 58). گفته‌اند سبکتکین‌ (متوفی‌ 387)، پادشاه‌ غزنوی‌، که‌ خود از کرّامیه‌ * بوده‌ است‌ (ذهبی‌، ج‌ 16، ص‌ 500) همراه‌ فرزند خردسالش‌ محمود به‌ دیدار بوزجانی‌ رفت‌ و او سبکتکین‌ را نصیحتهای‌ درشت‌ کرد، اما محمود را نواخت‌ (جامی‌، 1370 ش‌، ص‌ 362). دربارة‌ احوال‌ او آورده‌اند که‌ چند شبانه‌روز در نیشابور در سرای‌ دوستی‌ بر پای‌ ایستاده‌ بود بی‌آنکه‌ چیزی‌ بخورد، نماز بخواند یا حتی‌ دمی‌ بنشیند. ژنده‌ پیل‌ این‌ حال‌ او را غلبة‌ تحیّر خوانده‌ است‌ (1368 ش‌ ب‌ ، ص‌ 63). به‌ نقل‌ از خواجه‌ عبدالله‌ انصاری‌ که‌ از فردی‌ به‌ نام‌ صیاد گورگیر مطالبی‌ دربارة‌ بوزجانی‌ شنیده‌ بود، گفته‌اند که‌ او «خداوند کرامات‌ ظاهر» بوده‌ است‌ (رجوع کنید به جامی‌، 1370 ش‌، همانجا؛ همو، 1343 ش‌، ص‌ 20ـ21). برخی‌ احوال‌ و کرامات‌ منسوب‌ به‌ او ضمن‌ حکایاتی‌ که‌ دربارة‌ او نقل‌ کرده‌اند، آمده‌ است‌ (همو، 1370 ش‌، همانجا؛ منتخب‌ رونق‌ المجالس‌ ، همانجا). وی‌ در حدود 370 وفات‌ یافت‌ (شفیعی‌ کدکنی‌، ص‌ 439) و در صحن‌ مسجد جامع‌ بوزجان‌ به‌ خاک‌ سپرده‌ شد (ژنده‌ پیل‌، 1368 ش‌ ب‌ ، ص‌ 183). قبر وی‌ در طول‌ قرون‌ زیارتگاه‌ مردم‌ ناحیه‌ بوده‌ است‌ (شفیعی‌ کدکنی‌، ص‌ 455ـ457؛ منشی‌، ص‌ 106). از سروده‌های‌ عربی‌ او یک‌ بیت‌ محتوم‌ (رجوع کنید به ژنده‌ پیل‌، 1368 ش‌ الف‌ ، ص‌ 169؛ جامی‌، 1370 ش‌، همانجا) و چند بیت‌ دیگر که‌ احتمالاً از اوست‌ (رجوع کنید به عبدالوهاب‌بن‌ محمد، گ‌ 16 پ‌؛ شفیعی‌ کدکنی‌، ص‌ 441ـ442) در منابع‌ موجود است‌. از سروده‌های‌ فارسی‌ او نیز چند قطعه‌ باقی‌ مانده‌ است‌ (رجوع کنید به شفیعی‌ کدکنی‌، ص‌ 457ـ461)، از جمله‌: تو عیب‌ بنده‌ به‌ علم‌ ازل‌ همی‌ دیدی‌/ پسند کردی‌ و با عیب‌ ما تو بخریدی‌// کنون‌ همانم‌ معیوب‌ و تو به‌ علم‌ همان‌/ به‌ عیب‌ رد مکن‌ آن‌ را که‌ خود پسندیدی‌ (ژنده‌ پیل‌، 1368 ش‌ الف‌ ، ص‌ 199) که‌ عیناً ترجمه‌ سخنی‌ است‌ از یحیی‌بن‌ معاذ، عارف‌ و واعظ‌ قرن‌ سوم‌ (شفیعی‌ کدکنی‌، ص‌ 460). اشعار فارسی‌ او از نخستین‌ اشعار عرفانی‌ به‌ زبان‌ فارسی‌ است‌ (همان‌، ص‌ 431).منابع‌: عبدالرحمان‌بن‌ احمد جامی‌، مقامات‌ شیخ‌الاسلام‌ ، چاپ‌ فکری‌ سلجوقی‌، تهران‌ 1343 ش‌؛ همو، نفحات‌ الانس‌ ، چاپ‌ محمود عابدی‌، تهران‌ 1370 ش‌؛ محمدبن‌ احمد ذهبی‌، سیراعلام‌ النبلاء ، ج‌ 16، چاپ‌ شعیب‌ ارنؤوط‌ و اکرم‌ بوشیی‌، بیروت‌ 1403/1983؛ احمدبن‌ ابوالحسن‌ ژنده‌ پیل‌، انس‌ التائبین‌ ، چاپ‌ علی‌ فاضل‌، تهران‌ 1368 ش‌ الف‌ ؛ همو، منتخب‌ سراج‌ السائرین‌ ، چاپ‌ علی‌ فاضل‌، مشهد 1368 ش‌ ب‌ ؛ محمدرضا شفیعی‌ کدکنی‌، «نخستین‌ تجربه‌های‌ شعر عرفانی‌ در زبان‌ فارسی‌»، در درخت‌ معرفت‌: جشن‌نامه‌ استاد دکتر عبدالحسین‌ زرین‌کوب‌ ، چاپ‌ علی‌اصغر محمدخانی‌، تهران‌ 1376 ش‌؛ عبدالوهاب‌بن‌ محمد، الفصول‌ ، نسخة‌ خطی‌ کتابخانة‌ آستان‌ قدس‌ رضوی‌، ش‌13796؛ منتخب‌ رونق‌ المجالس‌ ، در دو رسالة‌ فارسی‌ کهن‌ در تصوف‌ ، چاپ‌ احمد علی‌ رجائی‌، تهران‌ 1354 ش‌؛ محمد علی‌ منشی‌، سفرنامة‌ رکن‌الدوله‌ به‌ سرخس‌ ، چاپ‌ محمد گلبن‌، تهران‌ 1356ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

گروه فلسفه و عرفان

حوزه موضوعی

فلسفه

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده