بودروم کاروانسرا
معرف
یکی‌از قدیمترین‌ بناهای‌استانبول‌
متن
بودروم‌، کاروانسرا ، یکی‌از قدیمترین‌ بناهای‌استانبول‌. این‌ کاروانسرا، که‌ در کنار بازار سرپوشیده‌ و مجاور کاروانسرای‌ علی‌پاشا قرار گرفته‌، فاقد کتیبه‌ای‌ است‌ که‌ تاریخ‌ ساخت‌ آن‌ را نشان‌ دهد؛ اما بنابه‌ وقفنامة‌ سلطان‌ محمّد فاتح‌ (حک : 855 ـ 886)، یکی‌ از قدیمترین‌ کاروانسراهای‌ استانبول‌، و از اولین‌ بناهایی‌ است‌ که‌ درست‌ بعد از فتح‌ آن‌ شهر (857/1453) به‌ منظور تأمین‌ درآمد برای‌ امور خیریة‌ [ سلطان‌ ] فاتح‌، احتمالاً بر روی‌ خرابه‌های‌ بنایی‌ بازمانده‌ از دورة‌ روم‌ شرقی‌ ساخته‌ شده‌ است‌. بنابر آنچه‌ در منابع‌ قدیم‌ آمده‌، این‌ کاروانسرا یکی‌ از مراکز تجاری‌ شهر استانبول‌ بوده‌ است‌. از فرمان‌ هجدهم‌ محرم‌ 1018، خطاب‌ به‌قاضی‌ استانبول‌، برمی‌آید که‌ از دیرباز، پارچه‌های‌ کتانی‌ وارداتی‌ به‌استانبول‌، از این‌ کاروانسرا پخش‌ می‌شده‌ است‌.کاروانسرای‌ بودروم‌، بنای‌ نامنظمی‌ است‌ که‌ حیاط‌ آن‌ در داخل‌ ساختمان‌ محصور است‌. در طبقات‌ پایین‌ و بالای‌ آن‌ 31 اتاق‌، و در اضلاع‌ بیرونی‌ آن‌ نیز چهارده‌ باب‌ مغازه‌ وجود دارد. گوک‌تورک‌ ، ضمن‌ نقل‌ روایتی‌ دال‌ براینکه‌ اینجا پیشتر صومعه‌ بوده‌، اشاره‌ می‌کند که‌ در زیر این‌ کاروانسرا زیرزمین‌ («بودروم‌») بزرگی‌ وجود دارد. محققان‌ دیگر نیز از این‌ زیرزمین‌، که‌ تاکنون‌ کشف‌ و بررسی‌ نشده‌ است‌، یاد کرده‌اند. به‌عقیدة‌ گوران‌ ، کاروانسرای‌ بودروم‌، متعلق‌ به‌سدة‌ دوازدهم‌ است‌ که‌ بر روی‌ خرابه‌های‌ بنایی‌ قدیمی‌ ساخته‌ شده‌ است‌. معماری‌ قسمت‌ پایینی‌ دیوارهای‌ بنا، که‌ قدیمتر است‌، با معماری‌ قسمت‌ بالای‌ آن‌ فرق‌ دارد؛ در آن‌ قسمت‌ فقط‌ آجر به‌کار رفته‌، اما در قسمتهای‌ بالاتر، هم‌ از آجر و هم‌ از سنگ‌ استفاده‌ شده‌ است‌.این‌ کاروانسرا در زلزلة‌ 1313، خسارت‌ بسیاری‌ دید، اما بازسازی‌ شد و در نتیجه‌ ویژگیهای‌ معماری‌ اصلی‌ خود را از دست‌ داد؛ مغازه‌های‌ اضلاع‌ خارجی‌ بنا نیز به‌شیوة‌ معماری‌ غربی‌ ساخته‌ شد. جلو هر دو طبقة‌ ساختمان‌، رواقهایی‌ با طاقنماهای‌ آجری‌ و ستونهای‌ سنگی‌ چهارگوش‌ دیده‌ می‌شوند که‌ به‌محوطة‌ کاروانسرا راه‌ دارند. هویت‌ تاریخی‌ این‌ بنا، که‌ در اصل‌ مرکزی‌ تجاری‌ بوده‌ است‌، با وضعی‌ که‌ امروز دارد، کاملاً مغایر است‌.منابع‌:Ekrem Hakk âAyverdi, Avrupa'da Osmanl i Mi'mہr i ªEserleri: Bulgaristan, Yunanistan, Arnavutluk , IV, Istanbul 1982, 569-579; Fہtih Mehmed II. Vakfiyeleri , Ankara 1938, 214; Ceyhan Gدran, Tدrk Hanlar i n i n Gelisimi ve I stanbul Hanlar i Ml ªmہrisi , Ankara ]n.d.[, 112-113; I stanbul Ansiklopedisi , Istanbul 1958-1974, s.v. "Bodrum Han â" (by Hakk âGخktدrk); Ahmet Refik ]Alt ânay[, Hicr i ªOnbirinci As i rda Istanbul Hayہt i , Istanbul 1931, 40-41, no. 77.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سماوی اییجه ، تلخیص از ( د. ا. د. ترک )

حوزه موضوعی

هنرومعماری

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده