بوحلیم (یا باحلیم ) شیبانی
معرف
خاندانی‌ از سرداران‌ نظامی‌ و حکّام‌ در شمال‌ هند، در دورة‌ آخرین‌ سلاطین‌ غزنوی‌ در اواخر قرن‌ پنجم‌ و اوایل‌ قرن‌ ششم‌
متن
بوحَلیم‌ (یا باحلیم‌) شیبانی‌، خاندانی‌ از سرداران‌ نظامی‌ و حکّام‌ در شمال‌ هند، در دورة‌ آخرین‌ سلاطین‌ غزنوی‌ در اواخر قرن‌ پنجم‌ و اوایل‌ قرن‌ ششم‌. نسبت‌ شیبانی‌ فقط‌ نشانة‌ کوششی‌ برای‌ انتساب‌ ایشان‌ به‌شیبان‌، از قبایل‌ بزرگ‌ عرب‌، از نسل‌ بکربن‌وائل‌ است‌. این‌ خاندان‌ در اصل‌ از مردم‌ فرودست‌ خراسان‌ بوده‌اند و به‌استناد شعری‌ از مسعودسعد سلمان‌ [ متوفی‌ 515 ] ، از جاجرم‌ * ، در شمال‌ خراسان‌، کوچیده‌ و به‌خدمت‌ ابراهیم‌بن‌ مسعود (حک :451ـ492)، سلطان‌ غزنوی‌، درآمده‌اند. خود بوحلیم‌ با همین‌ رویداد در تاریخ‌ ظاهر شده‌ است‌.نجم‌الدین‌ زَریر، پسر بوحلیم‌، در دورة‌ سلطان‌ مسعودبن‌ ابراهیم‌ (حک :492ـ508)، سردار سپاه‌ در لشکرکشی‌ به‌مالوه‌ ، واقع‌ در مرکز هند، کالِنجار و درة‌ وسطای‌ رود گَنگ‌ بود. در عهد سلطنت‌ ملک‌ ارسلان‌ و آغاز حکومت‌ بهرامشاه‌، خبرِ دو تن‌ از اعضای‌ خاندان‌ بوحلیم‌ به‌نامهای‌ عمادالدوله‌ محمّدبن‌ علی‌، اسپهبد یا فرمانده‌ کل‌ ارتش‌ غزنوی‌، و برادرش‌ ربیع‌ آمده‌ است‌. این‌ دو از ملک‌ ارسلان‌، که‌ بهرامشاه‌ و سلطان‌ سنجر [ حک :511ـ552 ] سلجوقی‌ وی‌ را از سلطنت‌ برداشتند، حمایت‌ کردند. عمادالدوله‌ محمد، پس‌ از آنکه‌ بهرامشاه‌ نخستین‌بار در 511 به‌قدرت‌ رسید، در هند، مستقل‌ باقی‌ ماند؛ اما سرانجام‌، در 512 از سلطان‌ جدید در لاهور شکست‌ خورد و دستگیر شد. چون‌ عمادالدوله‌ با هند آشنایی‌ داشت‌، سلطان‌ دوباره‌ او را در سمت‌ فرماندهی‌ کلّ در هند ابقا کرد، اما او و پسرش‌ معتصم‌ بلافاصله‌ سر به‌شورش‌ برداشتند. ظاهراً عمادالدوله‌ محمد به‌همراه‌ چند تن‌ از پسرانش‌ در جنگ‌ درة‌ سند به‌دست‌ نیروهای‌ بهرامشاه‌ کشته‌ شد. احتمالاً از آن‌ پس‌، قدرت‌ این‌ خاندان‌ به‌پایان‌ رسیده‌، چون‌ دیگر ذکری‌ از آن‌ دیده‌ نشده‌ است‌.منابع‌: ابوالفرج‌ رونی‌، دیوان‌ ، چاپ‌ محمود مهدوی‌ دامغانی‌، مشهد 1347ش‌؛ مسعودسعد سلمان‌، دیوان‌ ، چاپ‌ رشید یاسمی‌، تهران‌ 1318ش‌، ص‌ نه‌ ـ نز؛ عثمان‌بن‌ محمد منهاج‌ سراج‌، طبقات‌ ناصری‌ ، چاپ‌ عبدالحی‌ حبیبی‌، کابل‌ 1342ـ1343ش‌، ص‌241ـ242؛C. E. Bosworth, The later Ghaznavids: splendour and decay: The dynasty in Afghanistan and northern India 1040-1186 , Edinburgh and New York 1977, 85-86, 92, 97-98, 102-103; Gulam Mustafa Khan, "A history of Bahra ¦m Sha ¦h of Ghaznin," Islamic culture , 13 (1949), 83-84.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

بازورث ( ایرانیکا

حوزه موضوعی

شبه قاره هند و جنوب شرق آسیا

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده