بوادهْ
معرف
اصطلاحی‌ عرفانی‌ برای‌ گونه‌ای‌ از واردات‌ غیبی‌
متن
بَوادِهْ ، اصطلاحی‌ عرفانی‌ برای‌ گونه‌ای‌ از واردات‌ غیبی‌. بواده‌ به‌ معنای‌ الهاماتی‌ است‌ که‌ بداهتاً و بدون‌ سابقة‌ پیشین‌ بر قلب‌ سالک‌ وارد می‌شود. این‌ واژه‌ از ریشة‌ «ب‌ ـ د ـ ه‌» به‌ معنای‌ نخستین‌ برخورد ناگهانی‌ با کسی‌ یا چیزی‌ و جمع‌ «بادهة‌» است‌ (ابن‌فارس‌؛ صفی‌پوری‌؛ جر؛لین‌، ذیل‌ مادّه‌؛ قس‌ سجادی‌، ذیل‌ مادّه‌؛ گوهرین‌، ج‌ 2، ص‌ 333). احتمالاً قشیری‌ (ص‌ 121) برای‌ نخستین‌ بار این‌ واژه‌ را مطرح‌ کرده‌، و بعدها ابن‌عربی‌ (ج‌2، ص‌ 557)، عبدالرزاق‌ کاشی‌ (ص‌ 38)، شارح‌ مکتب‌ ابن‌عربی‌ و شمس‌الدین‌ ابرقوهی‌ (ص‌ 480) به‌ شرح‌ آن‌ پرداخته‌اند. ظاهراً در آثار عرفانی‌ بعدی‌ سخنی‌ از آن‌ به‌ میان‌ نیامده‌ است‌.بواده‌ همچون‌ دیگر «واردات‌» به‌ حکم‌ «وقت‌ * » بر قلب‌ سالک‌ وارد می‌شود، ازینرو زمان‌ مشخصی‌ ندارد و موجب‌ پدید آمدن‌ احوالی‌ می‌شود که‌ سریعاً محو می‌شوند. ابن‌عربی‌ (ج‌2، ص‌557 ـ 558) شرط‌ ورود واردات‌ را استعداد قلوب‌ برشمرده‌ و عمل‌ سالک‌ را در کسب‌ آنها مؤثر نمی‌داند. بواده‌ در مراحل‌ نخستین‌ سلوک‌ موجب‌ تغییر احوال‌، قبض‌ و بسط‌، اندوه‌ یا شادی‌، گریه‌ یا خنده‌ می‌گردد، اما عارفانی‌ که‌ به‌ «حال‌ عظمت‌» ارتقا یافته‌ و «سادات‌ وقت‌» نام‌ گرفته‌اند از این‌ عوارض‌ ظاهری‌ به‌ دورند (قشیری‌؛ ابن‌عربی‌، همانجاها؛ سهروردی‌، ص‌529). از نظر ابن‌عربی‌ در فتوحات‌ ، واردات‌ برای‌ سالکانی‌ که‌ به‌ مقام‌ محو و فنا نرسیده‌ و برای‌ خود نفسانیت‌ و عینیتی‌ می‌پندارند، و خود را موصوف‌ به‌ وصف‌ (یا صفتی‌) می‌دانند، معنا و مصداق‌ می‌یابد و بر غیر ایشان‌ «بدیهه‌»ای‌ عارض‌ نمی‌شود. گذشته‌ از این‌، بواده‌ با امور فی‌البداهة‌ رایج‌ در میان‌ مردم‌ این‌ تفاوت‌ را دارد که‌ لزوماً موجب‌ شادی‌ یا غم‌ نمی‌گردد (همانجا).ابن‌عربی‌ قائل‌ است‌ که‌ بواده‌ در ورود به‌ قلبِاهل‌ طریقت‌ بر صواب‌ است‌ و به‌ خطا نمی‌رود، ازینرو مشایخ‌ در آموزش‌ «اخذالهی‌» به‌ سالک‌، هر آنچه‌ را که‌ بر او گذشته‌، بدون‌ تأمل‌، جویا می‌شوند تا فکر و استدلال‌ بر آن‌ «وارد» تأثیر نگذارد و تنها آنچه‌ را بر قلبش‌ گذشته‌ بیان‌ کند. او تأکید می‌کند که‌ مقتضیات‌ و احوال‌ هر وارد غیبی‌ باید موافق‌ با میزان‌ شرع‌ باشد، چرا که‌ شرع‌ ضامن‌ سعادت‌ است‌، و اگر این‌ احوال‌ موافق‌ با شرع‌ نباشد، تنبّه‌ و تذکری‌ برای‌ سالک‌ است‌ (همانجا).ابن‌عربی‌ وارداتی‌ همچون‌ هجوم‌، صحو، سُکر، ذوق‌، شُرب‌، طوارق‌، بوادی‌، باده‌، طوالع‌، لوامع‌ و لوایح‌ را همراه‌ با بواده‌ بر شمرده‌ و معتقد است‌ که‌ این‌ اصطلاحات‌ معانی‌ نزدیک‌ به‌ هم‌ دارند و در نهایت‌ به‌ مفهوم‌ واحدی‌ باز می‌گردند (نیز رجوع کنید به سهروردی‌، همانجا؛ حال‌/ احوال‌ * ). همچنین‌ هجوم‌ را، به‌ طور خاص‌، همراه‌ با بواده‌ ذکر کرده‌ که‌ مانند آن‌ یکباره‌ و بدون‌ ارادة‌ سالک‌ عارض‌ می‌شود، با این‌ تفاوت‌ که‌ بواده‌ تنبیهی‌ است‌ برای‌ سالکی‌ که‌ فوت‌ «وقت‌» کرده‌ و از حکم‌ آن‌ غفلت‌ ورزیده‌ و آداب‌ «حضور» را به‌ جا نیاورده‌ است‌.منابع‌: شمس‌الدین‌ ابراهیم‌ ابرقوهی‌، مجمع‌ البحرین‌ ، چاپ‌ نجیب‌ مایل‌ هروی‌، تهران‌ 1364ش‌؛ ابن‌عربی‌، الفتوحات‌ المکّیّه‌ ، بیروت‌ [ بی‌تا. ] ؛ ابن‌فارس‌، معجم‌ المقاییس‌ اللغة‌ ، چاپ‌ عبدالسلام‌ محمد هارون‌، قم‌ 1404؛ خلیل‌ جر، لاروس‌: المعجم‌ العربی‌ الحدیث‌ ، پاریس‌ 1973؛ جعفر سجادی‌، فرهنگ‌ اصطلاحات‌ و تعبیرات‌ عرفانی‌ ، تهران‌ 1370ش‌؛ عمربن‌ محمد سهروردی‌، کتاب‌ عوارف‌ المعارف‌ ، بیروت‌ 1403/1983؛ عبدالرحیم‌بن‌ عبدالکریم‌ صفی‌پوری‌، منتهی‌ الارب‌ فی‌ لغة‌العرب‌ ، چاپ‌ سنگی‌ تهران‌ 1297ـ 1298، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1377؛ عبدالرزاق‌ کاشی‌، اصطلاحات‌ الصوفیة‌ ، چاپ‌ محمد کمال‌ ابراهیم‌ جعفر، مصر 1981؛ عبدالکریم‌بن‌ هوازن‌ قشیری‌، ترجمة‌ رسالة‌ قشیریه‌ ، چاپ‌ بدیع‌الزمان‌ فروزانفر، تهران‌ 1361ش‌؛ صادق‌ گوهرین‌، شرح‌ اصطلاحات‌ تصوف‌ ، تهران‌ 1367ـ 1368ش‌؛Edward William Lane, An Arabic-English Lexicon , Edinburgh 1863-1893, repr. Beirut 1980.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

لیلا هوشنگی

حوزه موضوعی

فلسفه

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده