بنیاد زبان فارسی تاجیکی
معرف
بنیاد زبان‌ فارسی‌ تاجیکی‌ ،# کانونی‌ در جمهوری‌ تاجیکستان‌.
متن
بنیاد زبان‌ فارسی‌ تاجیکی‌ ، کانونی‌ در جمهوری‌ تاجیکستان‌.در زمان‌ سلطة‌ شوروی‌ زبان‌ دهها قوم‌ و از آن‌ میان‌ زبانهایی‌ مانند فارسیِ تاجیکی‌ با قدمتی‌ بیش‌ از هزارسال‌ و آثار فراوان‌ ادبی‌ و علمی‌ آسیبی‌ سنگین‌ دید. خاورشناسی‌ به‌ نام‌ مانفرید لارنس‌ که‌ در 1349 ش‌/1970 در جلسات‌ انستیتوی‌ زبان‌ و ادبیات‌ رودکی‌ فرهنگستان‌ علوم‌ تاجیکستان‌ شرکت‌ داشت‌ و از اینکه‌ در بررسی‌ زبان‌ تاجیکی‌، به‌ زبان‌ روسی‌ سخن‌ می‌رانند شگفت‌زده‌ شده‌ بود (قاسم‌، ص‌ 14).در دهة‌ 1339ـ1349 ش‌/ 1960ـ1970 شاعران‌ تاجیک‌ متوجه‌ وضع‌ بحرانی‌ زبان‌ مادری‌ خود شدند و دریافتند که‌ احیای‌ هویت‌ ملّی‌ بدون‌ بزرگداشت‌ زبان‌ ملّی‌ امکان‌ ندارد. در انتشار این‌ معنی‌ بویژه‌ شعر بازار صابر، به‌ نام‌ «زبان‌ مادری‌» (1353/ 1974) نقش‌ بزرگی‌ بازی‌ کرد (مسلمانیان‌ قبادیانی‌، ص‌ 189ـ190؛ رجوع کنید به صابر، ص‌ 43ـ46). از نیمة‌ دوم‌ دهة‌ هشتاد میلادی‌ که‌ روند آزادی‌ و بازسازی‌ در اتحاد جماهیر شوروی‌ پدید آمد و شتاب‌ یافت‌، دو تن‌ از روشنفکران‌ تاجیک‌ به‌ نامهای‌ ظفر ناظم‌ و مذهبشاه‌ محبت‌ شایف‌ تأسیس‌ «خزینة‌ زبان‌» را پیشنهاد نمودند تا با یاری‌ جستن‌ از مجلس‌ عالی‌ تاجیکستان‌ در بهمن‌ 1368/ فوریة‌ 1989 به‌ تهیة‌ قانون‌ زبان‌ بپردازد. این‌ کمیته‌ پیش‌نویسِ قانون‌ زبان‌ فارسی‌ تاجیکی‌ را تدوین‌ کرد و برای‌ بحث‌ و نقد همگان‌ در مطبوعات‌ به‌ چاپ‌ رساند. با وجود مخالفتها،در 22 ژوئیة‌ 1989 قانون‌ جمهوری‌ تاجیکستان‌ دربارة‌ زبان‌ دولتی‌ در مجلس‌ عالی‌ تاجیکستان‌ به‌ تصویب‌ رسید (ایرانی‌، ص‌ 29؛ نور، ص‌ 31؛ مسلمانیان‌ قبادیانی‌، ص‌ 6ـ7). بنا به‌ این‌ قانون‌، «زبانِ فارسیِ تاجیکی‌» رسمیّت‌ یافت‌ و طبق‌ مادة‌ 26 آن‌ بازگشت‌ به‌ الفبای‌ نیاکان‌ (فارسی‌) و فراگیری‌ این‌ خط‌ از سوی‌ دانش‌آموزان‌ الزامی‌ شد. همچنین‌ مقرّر شد که‌ این‌ قانون‌ باید تا زمستان‌ 1375 ش‌/ پایان‌ 1996 کاملاً اجرا شود و فارسی‌ تاجیکی‌ بتدریج‌ جای‌ زبان‌ روسی‌، زبان‌ رسمی‌ کشور، را در تمام‌ نهادهای‌ دولتی‌ و غیردولتی‌ بگیرد (ایرانی‌، همانجا؛ نور، ص‌ 31ـ32).قانون‌ زبان‌ مقرّراتی‌ معین‌ کرده‌ بود که‌ اجرای‌ آنها به‌ تأسیس‌ بنیاد زبان‌ فارسی‌ تاجیکی‌ در 22 مهر 1368/ 14 اکتبر 1989 انجامید و لایق‌ شیرعلی‌، از شعرای‌ تاجیک‌، و عایشه‌ کامل‌ خواجه‌ به‌ ریاست‌ و دبیری‌ آن‌ برگزیده‌ شدند که‌ هم‌اکنون‌ نیز این‌ وظیفه‌ را بر دوش‌ دارند. چون‌ این‌ بنیاد غیردولتی‌ بود، به‌ هزینة‌ قابل‌ توجهی‌ نیاز داشت‌، لذا عموم‌ مردم‌ و بسیاری‌ از عالمان‌ و ادیبان‌ و روزنامه‌نگاران‌ تاجیک‌ هزینة‌ آن‌ را برعهده‌ گرفتند. این‌ بنیاد در همة‌ استانها و شهرها و نواحی‌ تاجیکستان‌ دارای‌ شعبه‌هایی‌ است‌. این‌ بنیاد در 24 شهریور 1371/ 15 سپتامبر 1992 به‌ «بنیاد بین‌المللی‌ زبان‌ فارسی‌ تاجیکی‌» تغییر نام‌ داد.از 1369 ش‌/1990 نشریة‌ بنیاد با عنوان‌ سامان‌ ، به‌ سردبیری‌ دارا نجات‌، هفته‌ای‌ یک‌بار، با دو خط‌: سیریلی‌ ـ تاجیکی‌ و فارسی‌، چاپ‌ و نشر می‌شد. این‌ هفته‌نامه‌ روشِ اجرای‌ قانون‌ زبان‌ و اخبار فرهنگی‌ و ادبی‌ جامعة‌ فارسی‌زبان‌ را منتشر می‌ساخت‌. در 1376 ش‌/1997 چاپ‌ این‌ نشریه‌ به‌ دلیل‌ مشکلات‌ مالی‌ متوقف‌ شد. کتابهای‌ دستور الفبای‌ فارسی‌ ، امتحان‌ انشاء ، فرهنگ‌ مشکلات‌ ادبیات‌ و فرهنگ‌ مختصر شاهنامه‌ به‌ وسیلة‌ این‌ بنیاد به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌.این‌ بنیاد در برگزاری‌ گردهماییها نیز فعال‌ است‌. از جمله‌ گردهمایی‌ «عینی‌ و انقلاب‌» (1369 ش‌/ 1990) در بخارا و همایش‌ «زبان‌ فارسی‌، زبان‌ علم‌» (1373 ش‌/ 1994). همچنین‌ در نظر دارد که‌ در 1377ـ 1378 ش‌/ 1999 همایشی‌ بین‌المللی‌ دربارة‌ «زبان‌ عهد سامانیان‌ و اهمیت‌ آن‌ برای‌ امروز» برگزار کند.یکی‌ دیگر از کارهای‌ شایستة‌ بنیاد، اهدای‌ جایزة‌ «مولوی‌ بلخی‌» است‌ که‌ سالی‌ یک‌بار به‌ آفرینندگان‌ بهترین‌ آثار پژوهشی‌ و درسی‌ در زمینة‌ زبان‌ و فرهنگ‌ اعطا می‌شود. دانشمندان‌ شناختة‌ تاجیک‌ طالب‌ خسکش‌ و امان‌ نورزاده‌ از نخستین‌ برندگانِ جایزة‌ مولوی‌اند. برای‌ شرکت‌ گستردة‌ پژوهشگران‌ خارجی‌ و بویژه‌ کشورهای‌ همزبان‌ از سال‌ 1377ـ1378 ش‌/ 1999 این‌ جایزه‌ بین‌المللی‌ شد.با تدارکات‌ بنیاد، و پشتیبانی‌ جامعه‌ و دولت‌، روز 31 تیر/22 ژوئیة‌ هر سال‌، به‌ عنوان‌ «روز زبان‌ فارسی‌ تاجیکی‌» (ایرانی‌، ص‌ 29) جشن‌ گرفته‌ می‌شد، اما «جنگ‌ داخلی‌» فعالیت‌ بنیاد رامختل‌ کرد و اجرای‌ قانون‌ زبان‌ نیز سرعت‌ قبلی‌ خود را از دست‌ داد.بدخواهان‌ زبان‌ فارسی‌ تاجیکی‌ با کشته‌ شدن‌ و گریختن‌ بسیاری‌ از روشنفکران‌، این‌ موضوع‌ را باردیگر به‌ محاکمة‌ مجلس‌ عالی‌ تاجیکستان‌ کشیدند، و در 29 تیر 1373/ 20 ژوئیة‌ 1994 واژة‌ «فارسی‌» را از مادة‌ قانون‌ اساسی‌ کنار نهادند و جشن‌ «روز زبان‌ فارسی‌ تاجیکی‌» را به‌ «روز زبانها» تبدیل‌ کردند (شکوروف‌، ص‌ 134ـ135).منابع‌: ناصر ایرانی‌، بهارگمشده‌، یا، یادداشتهای‌ سفر تاجیکستان‌ ، تهران‌ 1373 ش‌؛ محمدجان‌ شکوروف‌، خراسان‌ است‌ اینجا ، دوشنبه‌ 1996؛ بازار صابر، برگزیدة‌ اشعار استاد بازار صابر ، تهران‌ 1373 ش‌؛ رحیم‌ مسلمانیان‌ قبادیانی‌، زبان‌ و ادب‌ فارسی‌ در فرارود ، تهران‌ 1376 ش‌؛ شمس‌الحق‌ نور، اسلام‌ ونهضت‌ اسلامی‌ در تاجیکستان‌ معاصر ، تهران‌ 1374 ش‌؛Niz ¤ a ¦ m K ¤ a ¦ sim, "Fa ¦ rs ¦ â gu ¦ y ¦ â , dar ¦ â guy ¦ â vara ¦ ...", Adabiya ¦ t va S ¤ an'at ,no. 632 (18 Jan. 1990).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

رحیم مسلمانیان قبادیانی

حوزه موضوعی

اسلام معاصر

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده