بنوجهیر
معرف
نام‌ چند تن‌ از افراد خاندانی‌ که‌ در زمان‌ خلافت‌ مقتدی‌ (467ـ487)، مستظهر و (487ـ512) مسترشد (512 ـ 529) عباسی‌ منصب‌ وزارت‌ داشته‌اند
متن
بنوجَهیر ، نام‌ چند تن‌ از افراد خاندانی‌ که‌ در زمان‌ خلافت‌ مقتدی‌ (467ـ487)، مستظهر و (487ـ512) مسترشد (512 ـ 529) عباسی‌ منصب‌ وزارت‌ داشته‌اند. دربارة‌ اصل‌ و نسب‌ و خاستگاه‌ این‌ خاندان‌، اقوال‌ گوناگونی‌ وجود دارد؛ به‌ نوشتة‌ ابن‌خلکان‌، خاستگاه‌ آنان‌ موصل‌ (ج‌ 5، ص‌ 127) و به‌ عقیدة‌ سمعانی‌، اصل‌ آنان‌ از ترکان‌ بغداد بوده‌ است‌ (ج‌ 2، ص‌ 135).1) ابونصر محمدبن‌ محمدبن‌ جهیر موصلی‌ ثعلبی‌ (398ـ 483) در موصل‌ به‌دنیا آمد (ابن‌فوطی‌، ج‌ 4، قسم‌ 3، ص‌ 364). از مراحل‌ زندگی‌ وی‌ پیش‌ از زمانی‌ که‌ به‌ خدمت‌ برکة‌بن‌ مقلّد درآمد تا برادرش‌ قرواش‌ را دستگیر و زندانی‌ کند (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 182) آگاهی‌ نداریم‌. از این‌ زمان‌ به‌ بعد، از وی‌ با القاب‌ الوزیرالاکمل‌، فخرالدین‌، مؤیدالدین‌ و فخرالدوله‌ یاد شده‌ است‌ (ابن‌خلکان‌، همانجا؛ ذهبی‌، ج‌ 18، ص‌ 608).حدود 442، در زمان‌ برکه‌، به‌ عنوان‌ سفیر، نزد امپراتور روم‌ رفت‌، پس‌ از آن‌ مورد خشم‌ قریش‌بن‌ بدران‌ قرار گرفت‌ و از بیم‌ جان‌، از موصل‌ به‌ حلب‌ رفت‌ و به‌ وزارت‌ معزالدوله‌ ابوثمال‌بن‌ صالح‌، امیر بنی‌مرداس‌، رسید (ابن‌اثیر، همانجا). اما به‌نوشتة‌ ذهبی‌ (همانجا) و ابن‌خلکان‌ (همانجا)، در آنجا ناظر دیوان‌ شد، سپس‌ برکنار گردید و به‌ آمِد رفت‌. پس‌ از چندی‌ وزیر نصرالدوله‌ احمدبن‌ مروان‌ کردی‌، حاکم‌ مَیّافارقین‌ و آمِد، شد و امری‌ نافذ یافت‌. پس‌ از مرگ‌ نصرالدوله‌، موردتوجه‌ پسر او نظام‌الدین‌ قرار گرفت‌ و امور دولت‌ وی‌ را سامان‌ داد. آنگاه‌ به‌ بغداد رفت‌ و با خلیفه‌ القائم‌ مکاتبه‌ کرد و اموالی‌ برای‌ این‌ کار صرف‌ کرد تا آنکه‌ نقیب‌ النقبای‌ ابوالفوارس‌، طرادبن‌ محمد زینبی‌، به‌ دیدار وی‌ رفت‌ و موافقت‌ خود را با درخواستش‌ اعلام‌ کرد. ابن‌جهیر در 454، در بغداد به‌ جای‌ ابوالغنائم‌بن‌ دارِسْت‌ به‌ وزارت‌ رسید (رجوع کنید به عمادالدین‌ کاتب‌، 1400، ص‌ 25ـ26؛ یوسف‌ ابن‌جوزی‌، ص‌ 249ـ250).وی‌ در دورة‌ وزارت‌ خود توانست‌ با نزدیک‌ شدن‌ به‌ الب‌ ارسلان‌ سلجوقی‌ (حک : 455ـ 465) و وزیرش‌ نظام‌الملک‌، قدرتی‌ به‌ دست‌ آورد و با امپراتور روم‌ مناسباتی‌ ایجاد کند، و همچنین‌ امرای‌ عاصی‌ اطراف‌ عراق‌ را مطیع‌ گرداند (یوسف‌ ابن‌جوزی‌، ص‌ 122، 250؛ ابن‌طقطقی‌، ص‌ 340).فخرالدوله‌ در ذیقعدة‌ 460 از وزارت‌ خلع‌ شد. علت‌ خلع‌ او را انجام‌ندادن‌ برخی‌ تعهدات‌، بی‌توجهی‌ و بی‌احترامی‌ به‌ فرمانهای‌ خلیفه‌، مکاتبه‌ با الب‌ارسلان‌ و تقاضای‌ خلعت‌ از او بدون‌ اجازه‌ و اطلاع‌ خلیفه‌، و اظهار وفاداری‌ به‌ فاطمیان‌ در نامه‌ای‌ که‌ از سوی‌ عفیف‌ خادم‌ به‌ مصریان‌ نوشته‌ بود، دانسته‌اند (یوسف‌ ابن‌جوزی‌، ص‌ 250ـ254؛ ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 57؛ ابن‌فوطی‌، ج‌ 4، قسم‌ 3، ص‌ 363). این‌ عزل‌ دیری‌ نپایید؛ زیرا فشار الب‌ ارسلان‌ بر خلیفه‌ در برابر انتخاب‌ وزیر دیگر، ابویعلی‌حسین‌بن‌ محمد همدانی‌ روذراوری‌، سبب‌ شد تا خلیفه‌ فخرالدوله‌ را در صفر 461 به‌ بغداد فراخواند و بار دیگر به‌ وزارت‌ نشاند (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 57 ـ58؛ یوسف‌ ابن‌جوزی‌، ص‌ 254ـ 255). پس‌ از مرگ‌ خلیفه‌ القائم‌ (467) ولیعهد او مقتدی‌ به‌ جای‌ وی‌ نشست‌ و به‌ وصیت‌ القائم‌ فخرالدوله‌ را در سمت‌ وزارت‌ ابقا کرد (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 97؛ رجوع کنید به ابن‌عمرانی‌، ص‌ 201).در 469، به‌ سبب‌ بالا گرفتن‌ اختلاف‌ میان‌ حنبلیان‌ و شافعیان‌، اوضاع‌ بغداد آشفته‌ شد، و تحریک‌ بر ضد شافعیان‌ را به‌ فخرالدوله‌ نسبت‌ دادند. نظام‌الملک‌ در 471 در نامه‌ای‌ به‌ خلیفه‌، خواستار عزل‌ فخرالدوله‌ شد و دستور دستگیری‌ خاندان‌ بنوجهیر و یارانشان‌ را داد (عمادالدین‌ کاتب‌، 1400، ص‌ 55؛ ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 104ـ 105، 109ـ111؛ یوسف‌ ابن‌جوزی‌، ص‌ 186ـ191). فخرالدوله‌ با اطلاع‌ از سوءقصد سعدالدوله‌ گوهرآیین‌، شحنة‌ عراق‌، نسبت‌ به‌ جان‌ خود، استعفا کرد و خانه‌نشین‌ شد. ولی‌ عمیدالدوله‌، پسر فخرالدوله‌، برای‌ وساطت‌ نزد نظام‌الملک‌ رفت‌، در نتیجه‌ نظام‌الملک‌ نوة‌ دختری‌ خود را به‌ ازدواج‌ عمیدالدوله‌ درآورد و بعداً از خلیفه‌ خواست‌ تا از گناه‌ بنوجهیر درگذرد. ازینرو مقتدی‌ به‌ درخواست‌ نظام‌الملک‌، در صفر 472 عمیدالدوله‌ را وزیر خواند و فخرالدوله‌ نیز از خانه‌نشینی‌ درآمد و بدینگونه‌ قدرت‌ مجددی‌ به‌ این‌ خاندان‌ داده‌ شد (یوسف‌ ابن‌جوزی‌، ص‌ 195، 197، 199؛ قس‌ عمادالدین‌ کاتب‌، 1400، ص‌ 55). فخرالدوله‌ دو سال‌ بعد، با هدایای‌ بسیار به‌ امر خلیفه‌ به‌ خواستگاری‌ دختر ملکشاه‌ برای‌ خلیفه‌ رفت‌ (عمادالدین‌ کاتب‌، 1400، ص‌ 72ـ73). پس‌ از آن‌، فخرالدوله‌ مجدداً مناسبات‌ صمیمانه‌ای‌ با مقتدی‌، ملکشاه‌ و نظام‌الملک‌ برقرار کرد. او در صفر 476، پس‌ از عزل‌ فرزندش‌، عمیدالدوله‌، از وزارت‌ خلیفه‌ به‌ درخواست‌ ملکشاه‌ و وزیر او همراه‌ با خانواده‌اش‌ به‌ اصفهان‌ نزد ملکشاه‌ رفت‌ و مورداحترام‌ قرار گرفت‌. سلطان‌ سلجوقی‌ در جمادی‌الاولی‌ 476، حکومت‌ دیار بکر را به‌ او واگذار کرد و به‌ همراه‌ سپاهی‌ به‌ آنجا گسیل‌ داشت‌ تا بنی‌مروان‌ را از آن‌ ناحیه‌ براند، خطبه‌ و سکه‌ به‌ نام‌ خود کند و سالانه‌ مبلغی‌ برای‌ خلیفه‌ بفرستد (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 129؛ یوسف‌ ابن‌جوزی‌، ص‌ 223ـ224). ملکشاه‌ در 477 اُرتُق‌ را با سپاهی‌ دیگر برای‌ کمک‌ به‌ فخرالدوله‌ به‌ آمِد فرستاد (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 134؛ یوسف‌ ابن‌جوزی‌، ص‌ 227).ابوالمظفر منصور مروانی‌، امیر دیار بکر، پس‌ از اطلاع‌ از حرکت‌ فخرالدوله‌، با امیر موصل‌ و حلب‌ شرف‌الدوله‌ مسلم‌بن‌ قریش‌ همدست‌ شد و با هم‌ به‌ طرف‌ آمِد رفتند. فخرالدوله‌ پس‌ از اطلاع‌ از این‌ اتحاد، از جنگ‌ منصرف‌ شد ولی‌ درگیری‌ میان‌ دو سپاه‌ در ربیع‌الاول‌ 477 سبب‌ فرار شرف‌الدوله‌ به‌ جانب‌ آمِد شد. فخرالدوله‌ آمِد را محاصره‌ کرد و شرف‌الدوله‌ برای‌ رهایی‌ به‌ ارتق‌ پیشنهاد پرداخت‌ مالِ بسیاری‌ نمود و توانست‌ از محاصره‌ فرار کند و به‌ رَقّه‌ رود (یوسف‌ ابن‌جوزی‌، ص‌ 226ـ228).سپس‌ فخرالدوله‌ از ارتق‌ جدا شد و به‌ سوی‌ میّافارقین‌ راند، اما از محاصرة‌ آنجا نتیجه‌ای‌ نگرفت‌ و به‌ خِلاط‌ رفت‌ (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 134ـ135). او در 478 با فرستادن‌ پسر خود، زعیم‌الرؤسا ابوالقاسم‌، بار دیگر آمِد را محاصره‌، و در همین‌ سال‌ شهر را تصرف‌ کرد (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 143) و ابوالقاسم‌ را در آمِد گذاشت‌ و خود به‌ میّافارقین‌ حمله‌ کرد و توانست‌ با کمک‌ و حمایتِ سعدالدوله‌ گوهرآیین‌، آن‌ ناحیه‌ را تصرف‌ کند و بر اموال‌ بنی‌ مروان‌ دست‌ اندازد؛ سپس‌ به‌ بغداد رفت‌ و از آنجا به‌ جزیره‌ ابن‌عمر حمله‌ کرد و با تصرف‌ آن‌ ناحیه‌، حکومت‌ بنی‌مروان‌ را از آنجا برچید (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 144)، و برای‌ ادارة‌ امور دیار بکر به‌ آن‌ ناحیه‌ رفت‌.چندی‌ بعد، ابوالفتح‌ علی‌ عمید بلخی‌ از سوی‌ ملکشاه‌ مأمور رسیدگی‌ به‌ اموال‌ و دارایی‌ ناحیة‌ دیار بکر شد. وی‌ پس‌ از بازگشت‌، در گزارش‌ خود به‌ ملکشاه‌ از بخششهای‌ فخرالدوله‌ پرده‌ برداشت‌ (ابن‌فوطی‌، ج‌ 4، قسم‌ 2، ص‌ 932ـ939).دربارة‌ شخصیت‌ فخرالدوله‌ روایات‌ گوناگونی‌ آورده‌ شده‌ است‌. او را از رجال‌ دانشمند دانسته‌اند (ابن‌طقطقی‌، ص‌ 339؛ ذهبی‌، ج‌ 18، ص‌ 609). بخششهای‌ او به‌ مردم‌ سبب‌ شد تا ابومنصور صَردَر در اشعارش‌ او را ستایش‌ کند (ابن‌خلکان‌، ج‌ 5، ص‌ 128ـ131).2) ابومنصور محمدبن‌ محمدبن‌ محمدبن‌ جهیر ، عمیدالدوله‌ (435ـ493). از زندگانی‌ او تا 454 اطلاعی‌ در دست‌ نیست‌؛ در این‌ سال‌ به‌ بغداد رفت‌ و توانست‌ با خلیفه‌ القائم‌ مناسبات‌ صمیمانه‌ای‌ ایجاد کند و به‌ عنوان‌ فرستادة‌ وی‌ نزد الب‌ ارسلان‌ رود. او در مدت‌ اقامتش‌ در آنجا با دختر نظام‌الملک‌ ازدواج‌ کرد (462) و پس‌ از بازگشت‌ به‌ بغداد مورد لطف‌ خلیفه‌ قرار گرفت‌. خلیفه‌ سرپرستی‌ اقطاعات‌ و رسیدگی‌ به‌ گزارشها را برعهدة‌ او گذاشت‌ (عمادالدین‌ کاتب‌، 1375، ج‌ 1، ص‌ 88؛ همو، 1400، ص‌ 37).عمیدالدوله‌ بار دیگر در 464، به‌ عنوان‌ نمایندة‌ خلیفه‌القائم‌ برای‌ رسمیت‌ دادن‌ به‌ ولیعهدی‌ ملکشاه‌، نزد الب‌ ارسلان‌ رفت‌ و در مدت‌ اقامتش‌ در آنجا، دختر الب‌ ارسلان‌ را برای‌ پسر خلیفه‌ مقتدی‌ خواستگاری‌ کرد (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 70ـ71). وی‌ در رمضان‌ 467، در زمانی‌ که‌ مقتدی‌ به‌ خلافت‌ رسید، از سوی‌ خلیفه‌ برای‌ گرفتن‌ بیعت‌ نزد ملکشاه‌ رفت‌ (همان‌، ج‌ 10، ص‌ 97).عمیدالدوله‌ توانست‌ پیوندی‌ استوار میان‌ خود و نظام‌الملک‌ و دستگاه‌ حکومت‌ سلجوقی‌ ایجاد کند. در زمانی‌ که‌ پدرش‌ (فخرالدوله‌) از وزارت‌ عزل‌ شده‌ بود، او در جلب‌ رضایت‌ سلطان‌ و وزیرش‌ کوشید، اما به‌ فرمان‌ خلیفه‌ خانه‌نشین‌ شد (رجوع کنید به عمادالدین‌ کاتب‌، 1375، ج‌ 1، ص‌ 89؛ ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌110؛ یوسف‌ ابن‌جوزی‌، ص‌ 172). با وجود این‌، نظام‌الملک‌ در نامه‌ای‌ از خلیفه‌ خواست‌ تا او را دوباره‌ به‌ کار برگرداند، و خلیفه‌ در صفر 472 عمیدالدوله‌ را به‌ وزارت‌ نشاند (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 111؛ یوسف‌ ابن‌جوزی‌، ص‌ 199). در 476 بار دیگر عمیدالدوله‌ از وزارت‌ عزل‌ شد، و ملکشاه‌ و وزیرش‌ در نامه‌ای‌ از خلیفه‌ خواستند تا خاندان‌ بنوجهیر را نزد آنان‌ فرستد. همچنین‌ در نامه‌ای‌، عمیدالدوله‌ و پدرش‌ را نزد خود خواند، و با رفتن‌ خاندان‌ بنوجهیر به‌ اصفهان‌، ادارة‌ دیار بکر برعهدة‌ فخرالدوله‌ گذارده‌ شد (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 129؛ یوسف‌ ابن‌جوزی‌، ص‌ 223).در 477، پس‌ از رهایی‌ شرف‌الدوله‌ از محاصرة‌ آمِد، سلطان‌ سلجوقی‌ عمیدالدوله‌ را مأمور نبرد جزیره‌ و دستگیری‌ شرف‌الدوله‌ ساخت‌. وی‌ پس‌ از اطلاع‌ از فرار شرف‌الدوله‌، به‌ سمت‌ موصل‌ حرکت‌ کرد و در نامه‌ای‌ تصرف‌ آنجا را با حضور سلطان‌ امکان‌پذیر دانست‌. ازینرو آقسُنقُر قسیم‌الدوله‌ به‌ یاری‌ او گسیل‌ شد و ارتق‌بیگ‌ نیز به‌ امر سلطان‌ به‌ او پیوست‌. او اهالی‌ شهر را به‌ اطاعت‌ از سلطان‌ فراخواند و پس‌ از آن‌ شهر به‌ تصرف‌ درآمد (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 136؛ قس‌ یوسف‌ ابن‌جوزی‌، ص‌ 228).عمیدالدوله‌ در ذیحجة‌ 484 زمانی‌ که‌ ظهیرالدین‌ روذراوری‌ از وزارت‌ خلع‌ شد، به‌ وزارت‌ بغداد رسید (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 186ـ187). به‌ گفتة‌ ابن‌اثیر (ج‌ 10، ص‌ 294) عمیدالدوله‌ در 493، در زمان‌ بَرکیارُق‌ * ، به‌ سبب‌ اموالی‌ که‌ وی‌ و پدرش‌ در زمان‌ ملکشاه‌ از دیار بکر و موصل‌ به‌دست‌ آورده‌ بودند بازداشت‌ شد، اما با پرداخت‌ 000 ، 160 دینار رهایی‌ یافت‌.اختلافات‌ میان‌ برکیارق‌ و برادرش‌ محمد که‌ به‌ شکست‌ برکیارق‌ انجامید، سبب‌ گردید تا مؤیدالدوله‌ وزیر سلطان‌ محمد توسط‌ وزیر برکیارق‌، عزل‌ عمیدالدوله‌ را از خلیفه‌ مستظهر بخواهد (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 230، 298ـ299). عمیدالدوله‌ می‌کوشید وزیر برکیارق‌ را از میان‌ ببرد، اما موفق‌ نشد. ازینرو در رمضان‌ 493 از سمت‌ خود عزل‌، و اموالش‌ مصادره‌ شد و به‌ همراه‌ برادرانش‌ به‌ زندان‌ افتاد و در 16 شوال‌ همان‌سال‌ در زندان‌ درگذشت‌ (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 298ـ299). در منابع‌ از او به‌ عنوان‌ شخصی‌ متکبر (عبدالرحمان‌ ابن‌جوزی‌، ج‌ 17، ص‌ 59ـ60) بخشنده‌ و بردبار یاد کرده‌اند (رجوع کنید به ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 299).عمیدالدوله‌ نزد مشایخ‌ زمان‌ خود حدیث‌ فراگرفته‌ بود، و صَردَر در قصیده‌ای‌ او را ستوده‌ است‌ (عبدالرحمان‌ ابن‌جوزی‌، همانجا؛ ابن‌خلکان‌، ج‌ 5، ص‌ 132ـ133).3) ابوالقاسم‌ علی‌بن‌ محمدبن‌ محمدبن‌ جهیر (متوفی‌ 508). ابوالقاسم‌ برادر عمیدالدوله‌ به‌ ریاست‌ دیوان‌ زمام‌، مرکز نگهداری‌دفاتر محاسبات‌ دخل‌وخرج‌، منصوب‌ شد و عمیدالرؤسا (زعیم‌الرؤسا) لقب‌ یافت‌. در زمان‌ مقتدی‌، تا پیش‌ از اینکه‌ همراه‌ خانواده‌اش‌ نزد ملکشاه‌ رود، در سمت‌ خود باقی‌ بود و در 478 هنگام‌ رفتن‌ فخرالدوله‌ به‌ دیار بکر از سوی‌ او به‌ آمِد رفت‌ و با ویران‌ کردن‌ باغها و کشتزارهای‌ اطراف‌ شهر سبب‌ شد تا قحط‌ و گرسنگی‌ بر شهر مسلط‌ شود (عبدالرحمان‌ ابن‌جوزی‌، ج‌ 17، ص‌ 141؛ عمادالدین‌ کاتب‌، 1400، ص‌ 36؛ ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 143). با تسلیم‌ شدن‌ شهر آمِد، از سوی‌ پدر مأمور گردآوری‌ اموال‌ بنی‌مروان‌ شد و در رمضان‌ همان‌ سال‌ با اموال‌ بنی‌مروان‌ به‌ بغداد، و سپس‌ به‌ اصفهان‌ نزد ملکشاه‌ رفت‌ (یوسف‌ ابن‌جوزی‌، ص‌235ـ237؛ قس‌ ابن‌اثیر، ج‌10، ص‌ 143ـ144).از این‌ زمان‌ تا مرگ‌ برادرش‌، عمیدالدوله‌، اطلاعی‌ از زندگی‌ او در دست‌ نیست‌، ولی‌ با توجه‌ به‌ گفتة‌ ابن‌اثیر، احتمالاً همراه‌ برادرش‌ به‌ بغداد رفته‌ (ج‌ 10، ص‌ 298ـ299؛ ابن‌خلکان‌، ج‌ 5، ص‌ 133) و در آنجا زندانی‌ شده‌ است‌ (ناصرالدین‌ منشی‌ کرمانی‌، ص‌ 30؛ عقیلی‌، ص‌ 142).ابوالقاسم‌ در 494، از زندان‌ رها شد، و چون‌ اجازة‌ خروج‌ از بغداد نداشت‌ با حیله‌ از آنجا گریخت‌ و به‌ حله‌ نزد سیف‌الدوله‌ صدقة‌بن‌ مزید رفت‌ (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 325ـ326). مستظهر در رمضان‌ 499 او را وزیر خود کرد (عقیلی‌؛ ناصرالدین‌ منشی‌ کرمانی‌، همانجاها) و به‌ او لقب‌ نظام‌الدین‌ (یا قوام‌الدین‌) داد (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 366؛ ابن‌خلکان‌ ، ج‌ 5، ص‌ 134) و پس‌ از آن‌ لقب‌ او را به‌ مُجیرالدین‌ تغییر داد (ناصرالدین‌ منشی‌ کرمانی‌، همانجا).ابوالقاسم‌ در صفر 500 از سمت‌ خود عزل‌ شد. او به‌ خانة‌ سیف‌الدوله‌ صدقه‌ در بغداد پناه‌ برد و بعداً سیف‌الدوله‌ او را نزد خود به‌ حله‌ برد؛ این‌ امر سبب‌ شد تا خلیفه‌ دستور ویران‌ کردن‌ خانة‌ ابوالقاسم‌ را دهد. در 503، پس‌ از عزل‌ ابوالمعالی‌ هبة‌الله‌بن‌ محمدبن‌ مطلّب‌، بار دیگر ابوالقاسم‌ به‌ وزارت‌ رسید (ابن‌اثیر، ج‌ 10، ص‌ 438، 478). از این‌ پس‌ تا زمان‌ مرگ‌ او در 508 (عبدالرحمان‌ ابن‌جوزی‌، ج‌ 17، ص‌ 142) اطلاعی‌ از وی‌ در دست‌ نیست‌.4) ابونصر مظفربن‌ علی‌بن‌ محمدبن‌ محمدبن‌ جهیر (متوفی‌ 549). از زندگی‌ او تنها از زمان‌ خلیفه‌ مسترشد و راشد اطلاعاتی‌ بر جای‌ مانده‌ است‌. وی‌ سمت‌ استاداریه‌ (مسئول‌ اخذ اموال‌) خلیفة‌ مسترشد را عهده‌دار شد (عبدالرحمان‌ ابن‌جوزی‌، ج‌ 18، ص‌ 100؛ ذهبی‌، ج‌ 20، ص‌ 283) و آنگاه‌ هفت‌ سال‌ وزارت‌ مقتفی‌ را داشت‌ و در 542 عزل‌ شد. ابونصر در ذیحجة‌ 549 در شصت‌ و اندسالگی‌ درگذشت‌ (ذهبی‌، همانجا).منابع‌: ابن‌اثیر، الکامل‌ فی‌ التاریخ‌ ، بیروت‌ 1385ـ1386/ 1965ـ1966؛ عبدالرحمان‌بن‌ علی‌ ابن‌جوزی‌، المنتظم‌ فی‌ تاریخ‌ الملوک‌ و الامم‌ ، چاپ‌ محمد عبدالقادر عطا و مصطفی‌ عبدالقادر عطا، بیروت‌ 1412/ 1992؛ یوسف‌بن‌ قزاوغلی‌ ابن‌جوزی‌، مراة‌ الزّمان‌ فی‌ تاریخ‌ الاعیان‌ ، چاپ‌ علی‌ سویم‌، آنکارا 1968؛ ابن‌خلّکان‌، وفیات‌ الاعیان‌ ، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، قم‌ 1364 ش‌؛ ابن‌طقطقی‌، الفخری‌ فی‌ الا´داب‌ السلطانیّه‌ و الدول‌ اسلامیّه‌ ، گریفزولت‌ 1858؛ ابن‌عمرانی‌، الاءنباء فی‌ تاریخ‌ الخلفاء ، چاپ‌ قاسم‌ سامرائی‌، لیدن‌ 1973؛ ابن‌فوطی‌، تلخیص‌ مجمع‌ الا´داب‌ فی‌ معجم‌ الألقاب‌ ، چاپ‌ مصطفی‌ جواد، دمشق‌ 1965؛ محمدبن‌ احمد ذهبی‌، سیر اعلام‌ النّبلاء ، ج‌ 18 و 20، چاپ‌ شعیب‌ الارنؤوط‌ و محمد نعیم‌ عرقسوسی‌، بیروت‌ 1406/1986؛ عبدالکریم‌بن‌ محمد سمعانی‌، الانساب‌ ، چاپ‌ عبدالله‌ عمر بارودی‌، بیروت‌ 1408/ 1988؛ حاجی‌بن‌ نظام‌ عقیلی‌، آثار الوزراء ، چاپ‌ جلال‌الدین‌ محدث‌ ارموی‌، تهران‌ 1364 ش‌؛ محمدبن‌ محمد عمادالدین‌ کاتب‌، تاریخ‌ دولة‌ آل‌سلجوق‌ ، تلخیص‌ فتح‌بن‌ علی‌ بنداری‌، بیروت‌ 1400/1980؛ همو، خریدة‌ القصر و جریدة‌ العصر ، قسم‌ عراقی‌، جزء 1، چاپ‌ جمیل‌ سعید، عراق‌ 1375/1955؛ ناصرالدین‌ منشی‌ کرمانی‌، نسائم‌ الاسحار من‌ لطائم‌ الاخبار در تاریخ‌ وزراء ، چاپ‌ جلال‌الدین‌ محدث‌ ارموی‌، تهران‌ 1364 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

علیرضا علاءالدینی

حوزه موضوعی

تاریخ

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده