بنگاههای خیریة دولتی
معرف
نهادهای‌ خیریة‌ عام‌المنفعه‌ در امور رفاهی‌، بهداشتی‌ و درمانی‌
متن
بنگاههای‌ خیریة‌ دولتی‌ ، نهادهای‌ خیریة‌ عام‌المنفعه‌ در امور رفاهی‌، بهداشتی‌ و درمانی‌. این‌ بنگاهها را دولت‌برای‌ بهبود وضعیت‌ نامطلوب‌ رفاهی‌ و بهداشتی‌ جامعة‌ ایران‌ (در سالهای‌ جنگ‌ جهانی‌ دوم‌ و پس‌ از آن‌) تأسیس‌ کرد. مهمترین‌ این‌ بنگاهها عبارت‌ بودند از: بنگاه‌ حمایت‌ مادران‌ و نوزادان‌، بنگاه‌ نیکوکاری‌ برای‌ حمایت‌ از بیماران‌ بی‌بضاعت‌، بنگاه‌ شیرخوارگاهها برای‌ جمع‌آوری‌ ونگاهداری‌ کودکان‌ سرراهی‌ و بنگاه‌ حمایت‌ از بیماران‌ روانی‌ (ایران‌. وزارت‌ کشور، ص‌ 1).از این‌ فهرست‌، بنگاه‌ حمایت‌ مادران‌ و نوزادان‌، که‌ نام‌ اولیة‌ آن‌ «بنگاه‌ حمایت‌ مادران‌ و نوزادان‌، زنان‌ باردار و بینوا» بود، به‌ لحاظ‌ سابقه‌ و دامنة‌ فعالیت‌، اهمیت‌ بیشتری‌ داشت‌. این‌ بنگاه‌ که‌ در 25 آذر 1319 تأسیس‌ شد، پس‌ از جمعیت‌ شیر و خورشید سرخ‌ (جمعیت‌ * هلالِاحمر) ایران‌، قدیمترین‌ مؤسسة‌ خیریة‌ دولتی‌ به‌شمار می‌آید. طی‌ جنگ‌ جهانی‌ دوم‌، این‌ نهاد به‌ توزیع‌ پوشاک‌ و خوراک‌ در میان‌ فقرا اقدام‌ می‌کرد و هزینة‌ آن‌ از محل‌ کمکهای‌ خیریه‌ تأمین‌ می‌شد ( دایرة‌المعارف‌ فارسی‌ ، ذیل‌ «بنگاه‌ حمایت‌ مادران‌ و نوزادان‌»؛ ایرانیکا ، ذیل‌ «بنگاه‌ حمایت‌ مادران‌ و کودکان‌»). ریاست‌ بنگاه‌ با هیئت‌ مدیره‌ بود و بنابر اساسنامه‌، هدف‌ اصلی‌ این‌ نهاد خیریه‌ حمایت‌ مادی‌ و معنوی‌ از نوزادان‌ و مادران‌ باردار، بیمار و مستمند بود. بنگاه‌ برای‌ دستیابی‌ به‌ این‌ هدف‌، شماری‌ بیمارستان‌، زایشگاه‌ و درمانگاه‌ تأسیس‌ کرد (ایران‌. وزارت‌ کشور، همانجا؛ بنگاه‌ حمایت‌ مادران‌ و نوزادان‌، ص‌ 16). پس‌ از اشغال‌ ایران‌ در شهریور 1320، بنگاه‌ که‌ دچار بحران‌ مالی‌ شده‌ بود کاملاً به‌ منابع‌ مالی‌ دربار پهلوی‌ وابسته‌ شد و در همین‌ سال‌ یک‌ بیمارستان‌ بیست‌ تختخوابه‌ و شماری‌ درمانگاه‌ بنیان‌ گذاشت‌ (بنگاه‌ حمایت‌ مادران‌ و نوزادان‌، ص‌ 14؛ ایرانیکا ، همانجا). در 1322 ش‌، نام‌ بنگاه‌ به‌ «بنگاه‌ حمایت‌ مادران‌ و نوزادان‌» تغییر یافت‌ (بنگاه‌ حمایت‌ مادران‌ و نوزادان‌، ص‌ 16). در 1325 ش‌، درآمد بنگاهِ اعانة‌ ملی‌ (حاصل‌ از فروش‌ بلیتهای‌ بخت‌آزمایی‌) و سینماها به‌ این‌ بنگاه‌ اختصاص‌ یافت‌ و پس‌ از آن‌ ساختمان‌ مرکزی‌، درمانگاه‌ و زایشگاه‌ (تأسیس‌ در 25 آذر 1338) بنا شد (همان‌، ص‌ 15، 27). بنگاه‌ حمایت‌ مادران‌ و نوزادان‌ دارای‌ بخشهای‌ «بنگاه‌ خدمات‌ اجتماعی‌ و راهنمایی‌ بهداشت‌ خانواده‌»، با هدف‌ آموزش‌ و تغذیة‌ صحیح‌ کودکان‌ و پیشگیری‌ از زایمانهای‌ مکرر (همان‌، ص‌ 67ـ70)، و «آموزشگاه‌ بهیاری‌» (تأسیس‌ در 1336 ش‌)، با دورة‌ آموزشی‌ دوساله‌ برای‌ تربیت‌ پرستار و بهیار ماما بود (همان‌، ص‌ 72،82؛ ایرانیکا ، همانجا). این‌ بنگاه‌ علاوه‌ بر تهران‌ در شهرستانهای‌ رشت‌، مشهد، تبریز، اصفهان‌، شیراز، قم‌، نقده‌، ساوه‌ و ایذه‌ شعبه‌هایی‌ دایر کرد (بنگاه‌ حمایت‌ مادران‌ و نوزادان‌، ص‌ 95ـ98). بودجة‌ سالانة‌ این‌ بنگاه‌ در 1342 ش‌ حدود پنجاه‌ میلیون‌ ریال‌ و از محل‌ شهرداری‌ تهران‌، عوارض‌ بنزین‌، سینماها و بنگاه‌ اعانة‌ ملی‌ بود (همان‌، ص‌ 21؛ ایرانشهر ، ج‌ 2، ص‌ 1447).«بنگاه‌ نیکوکاری‌» که‌ در 1322 ش‌، با هدف‌ درمان‌ کودکان‌ (زیر سیزده‌ سال‌)، در تهران‌ تأسیس‌ شد، از بنگاههای‌ خیریة‌ دولتی‌ بود. بودجة‌ این‌ بنگاه‌ در حدود چهار میلیون‌ ریال‌ (در 1342 ش‌) بود که‌ قسمتی‌ از آن‌ را جمعیت‌ شیروخورشید سرخ‌ و سایر بنگاههای‌ خیریه‌ و اعانات‌ نقدی‌ افراد خیّر تأمین‌ می‌کرد، و قسمتی‌ نیز از فرع‌ سپردة‌ ثابت‌ آن‌ بنگاه‌ در بانک‌ سپه‌ تأمین‌ می‌شد ( ایرانشهر ، همانجا).پس‌ از انقلاب‌ اسلامی‌ ایران‌، براساس‌ طرح‌ هیئت‌ وزیران‌ دولت‌ موقت‌ که‌ در 1359 ش‌ به‌ تصویب‌ مجلس‌ شورای‌ اسلامی‌ رسید، ضمن‌ الحاق‌ سازمان‌ شاهنشاهی‌ خدمات‌ اجتماعی‌ به‌ سازمانِ * بهزیستی‌ کشور، بنگاههای‌ خیریة‌ دولتی‌ از جمله‌ بنگاه‌ حمایت‌ مادران‌ و کودکان‌، که‌ وابسته‌ به‌ سازمان‌ شاهنشاهی‌ خدمات‌ اجتماعی‌ بودند، به‌ سازمان‌ بهزیستی‌، و بیمارستانهای‌ تحت‌ پوشش‌ این‌ بنگاهها به‌ وزارت‌ بهداشت‌ (وزارت‌ بهداشت‌ و درمان‌ و آموزش‌ پزشکیِ فعلی‌) انتقال‌ یافتند (سازمان‌ بهزیستی‌ کشور، ص‌ 10، 21؛ بهنام‌، ص‌ 176ـ177).منابع‌: ایرانشهر ، تهران‌: کمیسیون‌ ملی‌ یونسکو در ایران‌، 1342ـ 1343 ش‌؛ ایران‌. وزارت‌ کشور، «شرح‌ وظایف‌ بنگاههای‌ خیریة‌ دولتی‌»، مورخ‌ 1348 ش‌، سند ش‌ 290004281، موجود در سازمان‌ اسناد ملی‌ ایران‌؛ بنگاه‌ حمایت‌ مادران‌ و نوزادان‌، بیست‌ و پنج‌ سال‌ خدمتِ بنگاه‌ حمایت‌ مادران‌ و نوزادان‌ ، تهران‌ 1345 ش‌؛ مهوش‌ بهنام‌، فهرست‌ مستند اسامی‌ مؤسسات‌ و سازمانهای‌ دولتی‌ ایران‌ ، تهران‌ 1368 ش‌؛ دایرة‌المعارف‌ فارسی‌ ، به‌ سرپرستی‌ غلامحسین‌ مصاحب‌، تهران‌ 1345ـ1374 ش‌؛ سازمان‌ بهزیستی‌ کشور، مجموعة‌ قوانین‌ و مقررات‌ بهزیستی‌ ، تهران‌ 1376 ش‌؛Encyclpaedia Iranica , s.v. "Bonga ¦ h-e Hema ¦ yat-e Ma ¦ dara ¦ n o Ku ¦ daka ¦ n".
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

منیژه ربیعی

حوزه موضوعی

اسلام معاصر

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده