بنْکه
معرف
از جزایر اندونزی‌، یا هند شرقی‌ سابق‌ هلند
متن
بَنْکَه‌ ، از جزایر اندونزی‌، یا هند شرقی‌ سابق‌ هلند. در دریای‌ جاوه‌ در جنوب‌ شرقی‌ جزیرة‌ سوماترا واقع‌ شده‌ و به‌ وسیلة‌ تنگة‌ بنکه‌ از آن‌ جدا می‌شود. در مشرق‌ نیز تنگة‌ گاسپار ، که‌ فراخ‌تر از تنگة‌ بنکه‌ است‌، جزیرة‌ بنکه‌ را از جزیرة‌ بلیتون‌ (بلیتونگ‌/ بیلیتون‌ ) جدا کرده‌ است‌. نام‌ این‌ جزیره‌ را منابع‌ مختلف‌ بانکا، بنکا، بانگا و بنگکا ذکر کرده‌اند (رجوع کنید به دایرة‌المعارف‌ فارسی‌ ، ذیل‌ «بانکا»؛ بعلبکی‌، ج‌ 2، ص‌ 24؛ هازارد، ص‌ 41). بنکه‌، که‌ خط‌ استوا از شمال‌ آن‌ می‌گذرد، 330 ، 11 کیلومتر مربع‌ وسعت‌ دارد.خصوصیات‌ جغرافیایی‌ بنکه‌ شبیه‌ خصوصیات‌ جغرافیایی‌ شبه‌ جزیرة‌ مالایا (ملایو) است‌. نواحی‌ مرکزی‌ آن‌ عموماً پست‌ و بلند و نواحی‌ ساحلی‌ آن‌ کم‌ ارتفاع‌ و ماندابی‌ است‌. جز ناحیة‌ کوچکی‌ از قسمتهای‌ مرکزی‌ بنکه‌، که‌ بیش‌ از 705 متر از سطح‌ دریای‌ آزاد ارتفاع‌ دارد، ارتفاع‌ بخش‌ بزرگی‌ از این‌ جزیره‌، حداکثر به‌ 183 متر می‌رسد ( > اطلس‌ جیبی‌ فونتانا < ، ص‌ 78). بلندترین‌ نقطة‌ این‌ جزیره‌ قلة‌ تپة‌ ماراس‌ است‌ که‌ 699 متر ارتفاع‌ دارد و تا نوک‌ آن‌ پوشیده‌ از درخت‌ و گیاه‌ است‌. در این‌ جزیره‌، برخلاف‌ سوماترا، هیچ‌ کوه‌ آتشفشانی‌ وجود ندارد. نواحی‌ ساحلی‌ آن‌ چند لنگرگاه‌ دارد. اراضی‌ این‌ جزیره‌ کمابیش‌ خشک‌ و سنگلاخ‌، ولی‌ در بیشتر جاها پوشیده‌ از گیاهان‌ استوایی‌ است‌. رودخانه‌های‌ زیادی‌ دارد که‌ عموماً تا 32 کیلومتر از آنها قابل‌ کشتیرانی‌ است‌؛ به‌ لحاظ‌ پستی‌ و بلندیهای‌ نامنظم‌ نواحی‌ غربی‌ این‌ جزیره‌، رودهای‌ نواحی‌ شرقی‌ آن‌ طولانیترند. بزرگترین‌ رودهای‌ این‌ جزیره‌ سلان‌ و جارین‌ است‌ ( بریتانیکا ، 1973، ذیل‌ مادّه‌). میزان‌ متوسط‌ بارندگی‌ سالانه‌ در آن‌ 118ـ200 سانتیمتر است‌. این‌ جزیره‌ در معرض‌ بادهای‌ موسمی‌ قرار دارد و آب‌ و هوای‌ آن‌، خصوصاً در فاصلة‌ ماههای‌ اردیبهشت‌ تا مرداد، یعنی‌ فصل‌ وزش‌ بادهای‌ موسمی‌ جنوب‌ شرقی‌، گرم‌ است‌. مرطوبترین‌ و خنکترین‌ ایام‌ سال‌ در این‌ جزیره‌ از آبان‌ تا بهمن‌ ماه‌ است‌ که‌ فصل‌ وزش‌ بادهای‌ موسمی‌ شمال‌ غربی‌ است‌.شهرت‌ این‌ جزیره‌ به‌ سبب‌ معادن‌ قلع‌ آن‌ است‌ که‌ از اوایل‌ قرن‌ دوازدهم‌/هجدهم‌ توجه‌ بازرگانان‌ را جلب‌ کرده‌ است‌. قلع‌ در این‌ جزیره‌ در 1089/1710 کشف‌ شد، و بنکه‌ از همان‌ هنگام‌ تاکنون‌ یکی‌ از مهمترین‌ مراکز استخراج‌ این‌ فلز در جهان‌ بوده‌ است‌ ( > دایرة‌المعارف‌ و اطلس‌ جغرافیایی‌ جهان‌ < ، ذیل‌ مادّه‌). جز بنکه‌، در دو جزیرة‌ دیگر اندونزی‌، بلیتون‌ و لینگا ، نیز قلع‌ استخراج‌ می‌شود (فاعور و دیگران‌، ص‌ 74).بنکه‌ تا 1227/ 1812 در تصرف‌ سلطان‌ پالمبانگ‌ بود، و او در این‌ سال‌ آن‌ را به‌ انگلیس‌ واگذار کرد؛ انگلیس‌ نیز دو سال‌ بعد، در 1229/1814 این‌ جزیره‌ را در مقابل‌ کوچین‌ در هند، با هلند معاوضه‌ کرد (همانجا؛ نیز رجوع کنید به بریتانیکا ، 1973، همانجا). این‌ جزیره‌ از 1320 ش‌/1942 تا پایان‌ جنگ‌ جهانی‌ دوم‌ در اشغال‌ ژاپنیها بود، و بعد از جنگ‌ هلندیها دوباره‌ آن‌ را در اسفند 1326/ مارس‌ 1946 تصرف‌ کردند. بنکه‌ دو سال‌ بعد از استقلال‌ اندونزی‌ (1326 ش‌/1947) جزئی‌ از این‌ جمهوری‌ نواستقلال‌ شد، و امروزه‌ با متعلقات‌ و جزایر پیرامون‌ خود، به‌ عنوان‌ یک‌ امیرنشین‌، بخشی‌ از استان‌ سوماترای‌ جنوبی‌ اندونزی‌ است‌.این‌ جزیره‌ در روزگار اقتدار حکومتهای‌ سری‌ویجایا و ماجاپاهیت‌ تحت‌ سلطه‌ و استیلای‌ آنها نبوده‌، و جزو متصرفات‌ حکومت‌ شیعی‌ آجه‌ نیز، که‌ در قرنهای‌ دهم‌ و یازدهم‌/ شانزدهم‌ و هفدهم‌ به‌ سمت‌ جنوب‌ شرقی‌ سوماترا گسترش‌ یافته‌ بود، به‌ شمار نمی‌رفته‌ است‌ (سینگ‌ جسی‌ ، ص‌ 11، 21، 108). قابل‌ توجه‌ است‌ که‌ نواحی‌ مرکزی‌ بنکه‌ زودتر از کمربند ساحلی‌ آن‌ به‌ اسلام‌ گرویده‌ است‌؛ دین‌ اسلام‌ در قرن‌ نهم‌/ پانزدهم‌ در داخل‌ این‌ جزیره‌ رسوخ‌ یافته‌ بود، در حالی‌ که‌ استقرار آن‌ در حاشیة‌ ساحلی‌ تا قرن‌ دهم‌/ شانزدهم‌ طول‌ کشیده‌ است‌ (همان‌، ص‌ 59).جمعیت‌ بنکه‌ در 1359 ش‌/1980، حدود 855 ، 399 نفر بود ( بریتانیکا ، 1985، ذیل‌ مادّه‌). ساکنان‌ این‌ جزیره‌ را عمدتاً مردمی‌ از اقوام‌ مالایایی‌ مهاجر مسلمان‌ (همانجا) تشکیل‌ می‌دهند. امروزه‌ جز چینیها و سایر مهاجران‌ غیراندونزیایی‌، بقیة‌ سکنة‌ بنکه‌ از تیرة‌ نژاد جاوه‌ای‌ (کوریَن‌، ص‌ 210)، و همچون‌ بقیة‌ مسلمانان‌ اندونزی‌ شافعی‌ مذهب‌اند (فاروقی‌، ص‌ 261). زبان‌ سکنة‌ این‌ جزیره‌ نیز احتمالاً همان‌ زبان‌ بانگایی‌ است‌ که‌ یکی‌ از گروههای‌ اصلی‌ زبانهای‌ متعدد مالایایی‌/ پولینزی‌ است‌ (اسعدی‌، ج‌ 1، ص‌ 284).اقتصاد بنکه‌ عمدتاً متکی‌ بر معادن‌ قلع‌ آن‌ است‌ که‌ کیفیتی‌ عالی‌ دارد و در مالکیت‌ انحصاری‌ دولت‌ اندونزی‌ است‌. در این‌ جزیره‌ معادن‌ آهن‌ و سرب‌ و مس‌ و منگنز و طلا نیز یافت‌ می‌شود (مور، ذیل‌ مادّه‌؛ نیز رجوع کنید به امریکانا ، ذیل‌ مادّه‌). جنگلهای‌ انبوه‌ بنکه‌ امروزه‌ بر اثر حفاریهای‌ قلع‌ و فعالیتهای‌ کشاورزی‌، تُنک‌ شده‌ و از بین‌ رفته‌ است‌. تراکم‌ نسبی‌ جمعیت‌ بنکه‌ کمتر از 50 نفر در کیلومتر مربع‌ است‌ (فاعور و دیگران‌، همانجا)، ولی‌ تراکم‌ جمعیت‌ در نواحی‌ شمال‌ غربی‌ آن‌ بیشتر است‌ و به‌ 130 نفر در کیلومتر مربع‌ می‌رسد، و در نواحی‌ جنوب‌ شرقی‌ حدود 26 نفر است‌. مسلمانان‌ این‌ جزیره‌، که‌ کلاً از تیره‌های‌ عادی‌ اندونزیایی‌اند، از نظر اقتصادی‌ ضعیفترند.امروزه‌مهمترین‌ شهر بنکه‌، بندر پانگالپینانگ‌ بر ساحل‌شرقی‌ جزیره‌ است‌ که‌ در 1340ش‌/1961، جمعیت‌آن‌ 283 ، 60نفر بوده‌، و فرودگاهی‌ در آن‌ دایر است‌ ( بریتانیکا ، 1973، همانجا). بیشتر شهرهای‌ دیگر این‌ جزیره‌، همچون‌ کلاپا ، باکم‌ ، سونگایی‌ سلان‌ ، کوبه‌ ، و توبوآلی‌ با جادة‌ اصلی‌، از طریق‌ پانگالپینانگ‌، به‌ یکدیگر می‌پیوندند ( > اطلس‌ بریتانیکا < ، ص‌ 102).منابع‌: مرتضی‌ اسعدی‌، جهان‌ اسلام‌ ، تهران‌ 1366ـ 1369 ش‌؛ منیر بعلبکی‌، موسوعة‌ المورد: دائرة‌ معارف‌ انکلیزیة‌ عربیّة‌ مصورّة‌ ، بیروت‌ 1980ـ1983، ذیل‌ « Bangka »؛ دایرة‌المعارف‌ فارسی‌ ، به‌ سرپرستی‌ غلامحسین‌ مصاحب‌، تهران‌ 1345ـ1374ش‌؛ علی‌ فاعور، حسّان‌ حامد، و ابراهیم‌ محمد شطّی‌، الاطلس‌ الجدید للعالم‌، بیروت‌ 1986؛ هاری‌ هازارد، اطلس‌ تاریخ‌ اسلامی‌ ، ترجمة‌ محمود عرفان‌، تهران‌ ] بی‌تا. [ ؛Britannica atlas , Chicago: Encyclopaedia Britannica, 1972; EI 2 , s.v." Bangka" (by C. C. Berg); Encyclopaedia Britannica, Chicago 1973, s.v. "Bangka"; The Encyclopedia Americana, Danbury 1984, s.v. "Bangka"; Isma ـ il Ra ¦ gi Faruqui, Historical atlas of the religions of the world, London 1974; Fontana pocket atlas, London 1969; The International geographic encyclopedia and atlas, London 1979, s.v. "Bangka"; George Thomas Kurian, Atlas of the Third World, London 1983; W. G. Moore, The Penguin encyclopedia of places , 2nd ed., Middlesex 1978, s.v. "Bangka (Banka)"; The New Encyclopaedia Britannica, Chicago 1985, Micropaedia, s.v. "Bangka"; Joginder Singh Jessy, Malaysia, Singapore , and Brunei: 1400-1965 , London 1974.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مرتضی اسعدی

حوزه موضوعی

شبه قاره هند و جنوب شرق آسیا

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده