بنفشه مدرسه
معرف
از مدارس‌ حنبلی‌ بغداد در سدة‌ ششم‌ وهفتم‌
متن
بَنَفشه‌، مدرسه‌ ، از مدارس‌ حنبلی‌ بغداد در سدة‌ ششم‌ وهفتم‌. این‌ مدرسه‌ در اصل‌ خانة‌ نظام‌الدین‌ ابونصر معروف‌ به‌ ابن‌جَهیر (متوفی‌ 549)، وزیر مقتفی‌ عباسی‌، بود که‌ در محلة‌ اَزَج‌ یا باب‌ الازَج‌، در ساحل‌ شرقی‌ دجله‌، قرار داشت‌. بنفشه‌ (متوفی‌ 598) از کنیزکان‌ مُستضی‌ (حک : 566 ـ 575)، پس‌ از خرید این‌ خانه‌ آن‌ را به‌ صورت‌ مدرسه‌ درآورد و املاکی‌ بر آن‌ وقف‌ کرد، و ازینرو این‌ محل‌ بنفشه‌ و نیز احتمالاً به‌ دلیل‌ مجاورت‌ با ساحل‌ (= شاطی‌ء)، شاطئیّه‌، نامیده‌ شد. ادارة‌ مدرسه‌ را ابتدا ابوجعفربن‌ صباغ‌ برعهده‌ گرفت‌، اما کمی‌ بعد بنفشه‌ تدریس‌ و تولیت‌ مدرسه‌ را به‌ ابوالفرج‌ عبدالرحمان‌بن‌ جوزی‌ (متوفی‌ 597) مورخ‌ و فقیه‌ حنبلی‌ سپرد (ابن‌جوزی‌، ج‌ 10، ص‌ 252ـ253). به‌ نوشتة‌ ابن‌جوزی‌ در ذکر وقایع‌ 570، در 25 شعبان‌، «وقفنامة‌ مدرسه‌ در حضور قاضی‌ القضات‌ و حاجب‌ و سایر مقامات‌ دستگاه‌ خلافت‌، خوانده‌ شد و خلعت‌ تدریس‌ بر من‌ پوشاندند و من‌ در حضور فقها و حدود پنجاه‌ هزار تن‌ از اهالی‌ بغداد به‌ تدریس‌ برخاستم‌» (همانجا؛ سبط‌ ابن‌جوزی‌، ج‌ 8، ص‌ 326). در رمضان‌ سال‌ بعد، متن‌ وقفنامة‌ بانی‌ مدرسه‌، متضمّن‌ اختصاص‌ آن‌ به‌ پیروان‌ مذهب‌ احمدبن‌ حنبل‌ و واگذاری‌ امر تدریس‌ به‌ ابن‌جوزی‌، بر دیوار آجری‌ مدرسه‌ نوشته‌ شد (ابن‌جوزی‌، ج‌ 10، ص‌ 258). ابن‌جوزی‌ تا 590 که‌ به‌ دستور ابن‌القصّاب‌ وزیر دستگیر و تبعید شد، عهده‌دار ادارة‌ مدرسة‌ بنفشه‌ بوده‌ است‌ (سبط‌ ابن‌جوزی‌، ج‌ 8، ص‌ 438ـ 439). دیگر مدرسان‌ بنفشه‌ عبارت‌ بودند از: قاضی‌القضات‌ عمادالدین‌ ابوصالح‌ نصربن‌ عبدالقادر جیلی‌ حنبلی‌ (متوفی‌ 633) که‌ در مدرسة‌ جدّش‌ شیخ‌ عبدالقادر نیز تدریس‌ می‌کرد (ابن‌فوطی‌، جزء 4، قسم‌ 2، ص‌ 873 ـ 874)؛ و تاج‌الدین‌ عبدالکریم‌بن‌ محیی‌الدین‌ ابن‌جوزی‌، که‌ علاوه‌ بر تدریس‌، حسبة‌ بغداد را نیز بر عهده‌ داشت‌. در 656، سپاهیان‌ مغول‌ او را، که‌ کمتر از بیست‌ سال‌ داشت‌، همراه‌ پدرش‌ به‌ قتل‌ رساندند (معروف‌، ج‌ 1، ص‌ 149). از وضع‌ این‌ مدرسه‌ پس‌ از حملة‌ مغول‌ اطلاعی‌ در دست‌ نیست‌.منابع‌: ابن‌جوزی‌، المنتظم‌ فی‌ تاریخ‌ الملوک‌ والامم‌ ، حیدرآباد دکن‌ 1357ـ1359؛ ابن‌فُوَطی‌، تلخیص‌ مجمع‌الا´داب‌ فی‌ معجم‌ الالقاب‌ ، جزء 4، قسم‌ 2، چاپ‌ مصطفی‌ جواد، دمشق‌ 1963؛ سبط‌ ابن‌جوزی‌، مرآة‌الزمان‌ فی‌ تاریخ‌ الاعیان‌ ، ج‌ 8 ، حیدرآباد دکن‌ 1370/ 1951؛ ناجی‌ معروف‌، تاریخ‌ علماء المستنصریّة‌ ، بغداد 1384/1965.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

نورالله کسائی

حوزه موضوعی

تاریخ اجتماعی

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده