بنْغازی
معرف
یکی‌ از دو شهر عمده‌ و دومین‌ بندر بزرگ‌ و فعال‌ لیبی‌، واقع‌ در ایالت‌ شرقی‌ (سیرنائیک‌ که‌ در گذشته‌ بَرقَه‌ خوانده‌ می‌شد)
متن
بِنْغازی‌ ، یکی‌ از دو شهر عمده‌ و دومین‌ بندر بزرگ‌ و فعال‌ لیبی‌، واقع‌ در ایالت‌ شرقی‌ (سیرنائیک‌ که‌ در گذشته‌ بَرقَه‌ خوانده‌ می‌شد). این‌ شهر در جلگة‌ غربی‌ به‌ محاذات‌ طرابلس‌، پایتخت‌ لیبی‌، در نوار ساحلی‌ کرانة‌ خلیج‌ سِدرَة‌ قرار گرفته‌ و بخشی‌ از آن‌ با برکه‌های‌ کرانة‌ دریا (حَور، لاغون‌) از خشکی‌ جدا افتاده‌ است‌. موقعیت‌ جغرافیایی‌ آن‌ چندان‌ مناسب‌ نیست‌، زیرا در معرض‌ بادهای‌ شمالی‌ و غربی‌ قرار دارد. نواحیِ گرداگرد آن‌ خشک‌ و بایر است‌ و از مناطق‌ حاصلخیز جلگه‌های‌ مَرْج‌ و جبل‌ اَخْضر نیز دور است‌.بنغازی‌ در محل‌ مهاجرنشین‌ یونانی‌ ائوهسپریدیس‌ (هسپریدیس‌) متعلق‌ به‌ قرن‌ پنجم‌ قبل‌ از میلاد بنا گردید، اما پس‌ از فتح‌ سیرنائیک‌ به‌ دست‌ بطلمیوس‌ سوم‌، ملقب‌ به‌ ائوئرگتس‌ ، این‌ شهر (به‌ افتخار همسر بطلمیوس‌) برنیک‌ خوانده‌ شد. این‌ اسم‌ به‌ صورت‌ بَرنیق‌ تا قرون‌ وسطی‌ باقی‌ بود. نام‌ امروزی‌ این‌ شهر، طبق‌ روایات‌، از نام‌ بن‌غازی‌ (یا سیدی‌ غازی‌)، زاهد مسلمان‌ («مُرابط‌»)، که‌ در نزدیکی‌ شهر مدفون‌ است‌، گرفته‌ شده‌ است‌. بنغازی‌ از 986 تا 1329 جزو قلمرو عثمانی‌ بود.بنغازی‌ در گذشته‌ اهمیت‌ چندانی‌ نداشت‌. در قرون‌ وسطی‌ رو به‌ افول‌ نهاد و احتمالاً از میان‌ رفت‌. با مهاجرت‌ طرابلسیهای‌ زلیتن‌ و مِصْراته‌ به‌ این‌ مکان‌ در اواخر قرن‌ هشتم‌، شهر امروزی‌ پا گرفت‌. این‌ مهاجران‌ با دِرنَه‌ که‌ قبلاً به‌ دست‌ اندلسیها در سواحل‌ سیرنائیک‌ شرقی‌ تأسیس‌ شده‌ بود روابط‌ بازرگانی‌ داشتند. رفته‌ رفته‌ مهاجران‌ دیگری‌ از سایر بلاد عثمانی‌، خصوصاً اهالی‌ جزیرة‌ کرت‌، که‌ قبل‌ یا بعد از تسلّط‌ یونانیان‌ بر جزیره‌ (1315/ 1897) گروه‌ گروه‌ به‌ بنغازی‌ کوچ‌ می‌کردند، به‌ طرابلسیها پیوستند. دیگر مهاجران‌ این‌ شهر افراد قبایل‌ یا واحه‌های‌ منطقة‌ برقه‌، یهودیان‌ طرابلسی‌تبار و معدودی‌ از اروپاییان‌ بودند.بنغازی‌ در اوایل‌ قرن‌ سیزدهم‌/ نوزدهم‌ پنج‌ هزار تن‌ جمعیت‌ داشت‌. این‌ رقم‌ در حدود 1900 به‌ پانزده‌ هزار تن‌ رسید، که‌ شامل‌ قریب‌ یک‌ هزار ایتالیایی‌ و مالتی‌ و یونانی‌ و 500 ، 2 تن‌ یهودی‌ بود. اما در 1911، که‌ نیروهای‌ ایتالیا در بنغازی‌ پیاده‌ شدند و شهر بخشی‌ از مستعمرة‌ ایتالیا گردید، سکنة‌ شهر به‌ 000 ، 19 تن‌ رسید. بنغازی‌، که‌ زمانی‌ یکی‌ از ولایات‌ عثمانی‌ به‌ شمار می‌رفت‌، از آن‌ پس‌ شهر عمدة‌ بخش‌ شرقی‌ مستعمرات‌ ایتالیا در لیبی‌ شد و سرانجام‌ در 1310 ش‌/ 1931 به‌ اطاعت‌ کامل‌ این‌ کشور درآمد. در 1317 ش‌/1938 بنغازی‌ 800 ، 66 تن‌ جمعیت‌ داشت‌ که‌ 000 ، 22 تن‌ آن‌ ایتالیایی‌ بودند. تا 1321 ش‌/1942 پایگاه‌ دریایی‌ ایتالیا در شمال‌ افریقا محسوب‌ می‌شد. شهر در این‌ سال‌ بمباران‌ شد، و با ورود سپاه‌ هشتم‌ انگلیس‌، ایتالیاییها بنغازی‌ و دیگر مناطق‌ سیرنائیک‌ را تخلیه‌ کردند. در جنگ‌ جهانی‌ دوم‌ بنغازی‌ خسارات‌ فراوانی‌ دید. از 1322 ش‌/ 1943 به‌ بعد، تحت‌ حکومت‌ نظامیان‌ بریتانیایی‌ اداره‌ می‌شد. از آذر 1330/ سپتامبر 1969، یکی‌ از پایتختهای‌ جمهوری‌ عربی‌ لیبی‌ گردید. بنغازی‌ در 1333 ش‌/ 1954 حدود 000 ، 63 تن‌ جمعیت‌ داشت‌ که‌، بجز معدودی‌ یهودی‌ و اروپایی‌، مسلمان‌ بودند ] جمعیت‌ این‌ شهر در 1374 ش‌/ 1995، 804000 تن‌ بوده‌ است‌ ( > کتاب‌ سال‌ بریتانیکا 1998 < ، ص‌ 647) [ .شهر کهنه‌ به‌ شکل‌ مستطیلی‌ به‌ طول‌ هفتصد و عرض‌ سیصد متر و براساس‌ طرحی‌ نسبتاً منظم‌ بنا گردیده‌ است‌ و دارای‌ خیابانهای‌ باریک‌، خانه‌های‌ خشت‌ و گلی‌ و مساجد متعدد از جمله‌ جامع‌الکبیر است‌ که‌ به‌ قرن‌ دهم‌ تعلق‌ دارد، و در قرن‌ اخیر بازسازی‌ شده‌ است‌. در جنوب‌ بنغازی‌ کهنه‌، محلة‌ جدید بزرگی‌ بنا شده‌ است‌ که‌ به‌ سمت‌ محلة‌ قدیمی‌ بَرقه‌، که‌ گرداگرد یکی‌ از سربازخانه‌های‌ عثمانی‌ پدید آمده‌ بود، امتداد می‌یابد. در 1317 ش‌/1938 بندر این‌ شهر از فعالترین‌ بنادر سیرنائیک‌ بود و صنایع‌ متعدّدی‌، از قبیل‌ چرم‌سازی‌، کفشدوزی‌، تهیة‌ وسایل‌ خانگی‌، ساختمان‌ سازی‌، و تهیة‌ کنسروماهی‌، در آن‌ ایجاد شد. صید ماهی‌، که‌ در سِرت‌ الکبری‌ (سدرة‌) و آبهای‌ شور ساحل‌ به‌ دست‌ یونانیها و ایتالیاییها انجام‌ می‌گرفت‌، امکانات‌ شغلی‌ اهالی‌ را افزایش‌ داد.شهر با راه‌آهن‌ از جنوب‌ به‌ سلوک‌ (56 کیلومتر) و از غرب‌ به‌ مرج‌ (108 کیلومتر) متصل‌ می‌شود. جاده‌ای‌ که‌ خلیج‌ سِرت‌الکبری‌ را دور می‌زند و همچنین‌ راههایی‌ که‌ از فلات‌ شمالی‌، یعنی‌ قلب‌ این‌ سرزمین‌ می‌گذرند، همه‌ به‌ این‌ شهر منتهی‌ می‌شوند. بندر جدیدی‌ در پناه‌ یک‌ موج‌شکن‌ ساخته‌ شده‌ و شهر از تأسیسات‌ و خدمات‌ شهری‌ امروزی‌ برخوردار گردیده‌ است‌.از بنغازی‌ پوست‌ و پشم‌ صادر می‌شود. این‌ شهر یکی‌ از مراکز مهم‌ بازرگانی‌ و صنعتی‌ لیبی‌ بر مسیر اصلی‌ طرابلس‌ ـ طُبُرُق‌ است‌ که‌ یک‌ چهارم‌ مؤسسات‌ صنعتی‌ در آنجا متمرکز است‌ و دارای‌ پالایشگاه‌ نفت‌ و تأسیسات‌ تولید سیمان‌ و آسفالت‌ است‌. روغن‌ زیتون‌، آب‌ میوه‌ و کنسرو از محصولات‌ بنغازی‌ است‌. صید ماهی‌ و اسفنج‌ در آنجا رونق‌ دارد و از نواحی‌ اطراف‌ آن‌ نمک‌ استخراج‌ می‌شود. بنینه‌ ، که‌ فرودگاه‌ بین‌المللی‌ مهمی‌ است‌، در 32 کیلومتری‌ شرق‌ بنغازی‌ واقع‌ است‌. یکی‌ از بزرگترین‌ تأسیسات‌ تصفیة‌ آب‌ دریا در جهان‌، آب‌ مشروب‌ این‌ شهر را تأمین‌ می‌کند. بخشی‌ از دانشگاه‌ لیبی‌ نیز در بنغازی‌ متمرکز است‌ (نیز رجوع کنید به بَرقه‌ * و لیبی‌ * ).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ژ. دپوا ، تلخیص از ( د. اسلام ) ؛ با اضافاتی از ( د. بزرگ شوروی )

حوزه موضوعی

جغرافیا

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده