بنْشنب / شنْب / شنب / (ابن ابی شنب ) محمدبن العربی بن محمد
معرف
دانشمند و ادیب‌ معاصر الجزایری‌
متن
بِنْشِنِب‌ / شِنْب‌/ شَنَب‌/ (ابن‌ابی‌شَنَب‌)، محمدبن‌ العربی‌بن‌ محمد، دانشمند و ادیب‌ معاصر الجزایری‌. نیاکان‌ او، که‌ از افسران‌ سپاه‌ عثمانی‌ بودند، از زمان‌ استقرار سپاهیان‌ عثمانی‌ در مصر، به‌ این‌ ناحیه‌ آمدند و جدّ وی‌، پس‌ از بازنشستگی‌ از ارتش‌ عثمانی‌، در الجزایر ساکن‌ شد. بن‌شنب‌ در 10 رجب‌ 1286/26 اکتبر 1869 در تَقْبو، از روستاهای‌ اطراف‌ المدیه‌ در نزدیکی‌ الجزیره‌، به‌ دنیا آمد. مادر وی‌ از طوایف‌ ترک‌ و پدرش‌ کشاورز بود (زرکلی‌، ج‌ 6، ص‌ 266؛ د. اسلام‌ ، چاپ‌ دوم‌، ذیل‌ «ابن‌ابی‌شنب‌»). بن‌شنب‌ نخست‌ در مکتب‌، قرآن‌ آموخت‌ و سپس‌ در مدارس‌ گوناگون‌ الجزایر از جمله‌ کالج‌المدیه‌ (دبیرستان‌ بن‌شنب‌ کنونی‌) دانشهای‌ گوناگون‌ مرسوم‌ و بویژه‌ زبان‌ فرانسه‌ را فراگرفت‌، سپس‌ در دانشکده‌ تربیت‌ معلم‌ به‌ تحصیل‌ پرداخت‌. در 1306/ 1888، آموزگار شد. با آنکه‌ طیّ سالیان‌ بعد، بن‌شنب‌ پیوسته‌ در کار تدریس‌ زبان‌ فرانسه‌، در مدارس‌ گوناگون‌ الجزایر بود، خود به‌ فراگیری‌ علوم‌ دیگری‌ همچون‌ حدیث‌ و منطق‌ و الهیّات‌ پرداخت‌ و بویژه‌ در زمینة‌ فراگیری‌ زبانهای‌ لاتین‌، اسپانیایی‌، آلمانی‌، فارسی‌ و ترکی‌ کوشش‌ بسیار کرد و توانست‌ این‌ زبانها را در حد رفع‌ نیاز و بعضاً تسلط‌ فراگیرد (زرکلی‌؛ د. اسلام‌ ، همانجاها؛ کحّاله‌، ج‌10، ص‌ 289). از میان‌ استادان‌ او، رنه‌ باسه‌ ، از همه‌ بیشتر بر وی‌ تأثیر داشت‌ (کردعلی‌، ص‌ 341). در 1316/ 1898 شهرت‌ علمی‌ او بدان‌ پایه‌ رسیده‌ بود که‌ به‌ جای‌ استادش‌، بن‌سِدیره‌، در دانشکدة‌ ادبیات‌ الجزیره‌ به‌ تدریس‌ پرداخت‌. از این‌ هنگام‌ به‌ بعد، بیشتر اوقات‌ بن‌شنب‌ صرف‌ تدریس‌ در مراکز عالی‌ علمی‌ الجزایر شد. جز اینها، او بارها در کنگره‌ها و مجامع‌ علمی‌ شرکت‌ می‌جست‌ و با بسیاری‌ از خاورشناسان‌ مشهور جهان‌ همچون‌ آسین‌ پالاسیوس‌ ، گریفینی‌ ، کراچکوفسکی‌ و دیگران‌ مکاتبه‌ و ارتباط‌ داشت‌ ( د. اسلام‌ ، همانجا). وی‌ در 1339/ 1920 به‌ عضویت‌ فرهنگستان‌ دمشق‌ (المجمع‌ العلمی‌ العربی‌ بدمشق‌) درآمد و در 1300ش‌/1922 دانشگاه‌ الجزیره‌ درجة‌ دکتری‌ دولتی‌ را به‌ وی‌ اعطا کرد (همانجا؛ نویهض‌، ص‌ 189). در 1302ش‌/ 1924 کرسی‌ زبان‌ و ادبیات‌ عرب‌ در دانشگاه‌ الجزیره‌، که‌ بعد از رنه‌ باسه‌ بی‌استاد مانده‌ بود، به‌ وی‌ تعلق‌ گرفت‌. در 1306 ش‌/ 1928 در هفدهمین‌ کنگرة‌ خاورشناسان‌، در آکسفورد، بن‌شنب‌ نمایندة‌ الجزایر بود و در برخی‌ دیگر از مجالس‌ علمی‌ جهانی‌ نیز حضور داشت‌ (نویهض‌، ص‌ 190). بن‌شنب‌ در 16 دی‌ 1307/5 فوریة‌ 1929 درگذشت‌.وسعت‌ اطلاعات‌ علمی‌ و تلاش‌ بی‌وقفة‌ بن‌شنب‌ در راه‌ علم‌آموزی‌، مایة‌ شگفتی‌ بسیار بوده‌ است‌، چندان‌ که‌ گفته‌اند در میان‌ دانشمندان‌ برخاسته‌ از شمال‌ افریقا، کسی‌ همتراز وی‌ نبوده‌ است‌ ( د. اسلام‌ ؛ نویهض‌، همانجاها). محمدکردعلی‌ (ص‌ 338، 341) که‌ شاهد سخنرانی‌ بن‌شنب‌ در کنگرة‌ خاورشناسان‌ بوده‌، از تسلط‌ او به‌ زبان‌ فرانسه‌ سخن‌ گفته‌ و او را نمونة‌ بسیار خوبی‌ از عالمان‌ مسلمانی‌ دانسته‌ که‌ با وجود اتّخاذ شیوة‌ غربی‌ در طرح‌ مباحث‌ علمی‌، هرگز در کردار از غربیان‌ تقلید نمی‌کردند. پس‌ از مرگ‌ بن‌شنب‌، دانشمندان‌ غربی‌ چون‌ ژرژ مارسه‌ در > مجلة‌ افریقایی‌ < (1929) وآلفرد بِل‌ در > مجلة‌ آسیایی‌ < (آوریل‌ ـ ژوئن‌ 1929)، دربارة‌ زندگی‌ و آثار او، مقالاتی‌ منتشر ساخته‌ و از وسعت‌ علم‌، تلاش‌ بی‌وقفه‌، حسن‌ خلق‌ و عزم‌ راسخ‌ بن‌شنب‌ ستایش‌ کردند. همچنین‌ برای‌ تجلیل‌ از مقام‌ علمی‌ وی‌، یادنامه‌ای‌ تحت‌ عنوان‌ کتاب‌ ذکری‌' الدکتور محمدبن‌ ابی‌شنب‌ ، به‌ کوشش‌ عبدالرحمان‌ جیلانی‌ در1313 ش‌/ 1934 در الجزایر انتشار یافت‌.با آنکه‌ بیشتر عمر بن‌شنب‌ در تعلیم‌ گذشت‌، بخشی‌ از تلاشهای‌ علمی‌ او صرف‌ تألیف‌ و تصحیح‌ آثار گوناگون‌ و غالباً در موضوعات‌ راجع‌ به‌ ادبیات‌ عرب‌ شده‌ است‌. فهرست‌ کاملی‌ از آثار او در یادنامة‌ مذکور و نیز مقالة‌ مفصل‌ دایرة‌المعارف‌ اسلام‌ (چاپ‌ دوم‌) آمده‌ است‌. از آن‌ جمله‌ می‌توان‌ به‌ این‌ آثار اشاره‌ کرد:الامثال‌ العامّیة‌ الدّارجة‌ فی‌الجزائر وتونس‌ والمغرب‌ ، با ترجمة‌ فرانسه‌، در سه‌ جلد، پاریس‌، 1904؛ تصحیح‌ نسخة‌ خطی‌ کتاب‌ طبقات‌ علماء افریقیه‌ ، در > مجلة‌ آسیایی‌ < ، 1906؛ تصحیح‌ متن‌ و ترجمة‌ البستان‌ فی‌ علماء تلمسان‌ ، اثر ابن‌مریم‌؛ > شرح‌ احوال‌واشعار ابودَلامه‌، شاعر و دلقک‌ دربارعباسی‌ < ؛ > «بررسی‌ منابع‌ اسلامی‌ در کتاب‌ کمدی‌ الهی‌» < اثر دانته‌، به‌ زبان‌ فرانسه‌ (زرکلی‌، همانجا؛ کردعلی‌، ص‌ 340ـ341؛ نویهض‌، ص‌ 190ـ 191؛ سرکیس‌، ج‌ 2، ستون‌ 1626). بن‌شنب‌ در دایرة‌المعارف‌ اسلام‌ (چاپ‌ اول‌) حدود 63 مقاله‌ دارد. وی‌ همچنین‌ مقالات‌ بسیاری‌ به‌ زبان‌ فرانسه‌ و عربی‌ در مجلات‌ گوناگون‌ نوشته‌ است‌ ( د. اسلام‌ ، چاپ‌ دوم‌، همانجا).منابع‌: خیرالدین‌ زرکلی‌، الاعلام‌ ، بیروت‌ 1986؛ یوسف‌ الیان‌ سرکیس‌، معجم‌المطبوعات‌ العربیة‌ والمعربة‌ ، قاهره‌ 1346/1928، چاپ‌ افست‌ قم‌ 1410؛ عمررضا کحاله‌، معجم‌المؤلفین‌ ، دمشق‌ 1957ـ1961، چاپ‌ افست‌ بیروت‌ ] بی‌تا. [ ؛ محمدکردعلی‌، المعاصرون‌ ، چاپ‌ محمدمصری‌، بیروت‌ 1413/1993؛ عادل‌ نویهض‌، معجم‌اعلام‌ الجزائر ، بیروت‌ 1400/ 1980؛EI 2 , s.v. "Ibn Ab ¦ â Shanab" (by M. Hadj-Sadok).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

گروه اسلام معاصر

حوزه موضوعی

ادبیات و زبان ها

اسلام معاصر

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده