بندر لنگه
معرف
بندر لنگه‌ ،# شهرستان‌ و شهری‌ در استان‌ هرمزگان‌.
متن
بندر لنگه‌ ، شهرستان‌ و شهری‌ در استان‌ هرمزگان‌.1) شهرستان‌ بندرلنگه‌ (جمعیت‌ طبـق‌ سرشمـاری‌ 1375 ش‌، 930 ، 156تن‌)، در مغرب‌ استان‌ هرمزگان‌، در ساحل‌ خلیج‌فارس‌ واقع‌، و مشتمل‌ است‌ بر بخشهای‌ مرکزی‌، بَستَک‌ (کمابیش‌ مطابق‌ با نواحی‌ بستک‌ و جهانگیریه‌)، شیبکوه‌ * ، کیش‌ * و گاوبندی‌ و شهرهای‌ کُنگ‌ * در حدود پنج‌ کیلومتری‌ شمال‌ شرقی‌ شهر، بَستک‌، بندر چارَک‌ در حدود 72 کیلومتری‌ مغرب‌ بندر لنگه‌، گاوبندی‌ و کیش‌. از شمال‌ به‌ شهرستان‌ لار (لارستان‌)، از شمال‌ غربی‌ به‌ شهرستان‌ کنگان‌ (استان‌ بوشهر)، از جنوب‌ به‌ خلیج‌فارس‌، و از مشرق‌ به‌ شهرستان‌ بندرعباس‌ محدود است‌.کوههای‌ مهرگان‌ در شمال‌ شهرِ بندرلنگه‌، و ایلچی‌ و شب‌ (شو، ارتفاع‌ بلندترین‌ قله‌: 681 ، 2 متر) در شمال‌ شرقی‌ شهرستان‌ واقع‌ است‌. رود مهران‌، که‌ از کوههای‌ لامَردِ فارس‌ سرچشمه‌ می‌گیرد، به‌ نام‌ رود شور در آن‌ جریان‌ دارد، و به‌ خلیج‌فارس‌ می‌ریزد. رود مَقام‌ (یا خور) در بخش‌ شیبکوه‌ با جهت‌ شرقی‌ ـ غربی‌ جریان‌ دارد و به‌ خلیج‌فارس‌ می‌ریزد. در حدود پانزده‌کیلومتری‌ شمال‌ شرقی‌ بندرلنگه‌، شوره‌زار مهرگان‌ قرار گرفته‌ که‌ به‌ سوی‌ مغرب‌ امتداد دارد و هنگام‌ بارندگی‌ به‌ صورت‌ باتلاق‌ درمی‌آید. در شهرستان‌ بندرلنگه‌، بویژه‌ در شهرِ بندرلنگه‌، بادهایی‌ می‌وزد که‌ سهیلی‌ و قوس‌ نامیده‌ می‌شود. محصولات‌ عمدة‌ این‌ شهرستان‌، گندم‌ و جو و تره‌بار است‌. از جمله‌ صنایع‌ دستی‌ آنجا، پوشاک‌ محلی‌ است‌.ازگیا درختان‌ کُنار (سدر)، کهور، گز، بادام‌ کوهی‌، بنه‌، آویشن‌ و گل‌ خار در قسمتهای‌ شمالی‌ آن‌ یافت‌ می‌شود. از چراگاه‌ تنکِ آن‌ برای‌ پرورش‌ دام‌ استفاده‌ می‌کنند.از زیا شغال‌، روباه‌، خرگوش‌، گراز، کفتار، پلنگ‌، آهو، سمور، قوچ‌، میش‌، کَلْ و بز، و از پرندگان‌، کبک‌ و تیهو و قرقاول‌ و پرندگان‌ دریایی‌ دارد.مردم‌ عمدتاً شیعة‌ اثناعشری‌، و عده‌ای‌ هم‌ سُنّیِ شافعی‌اند. شغل‌ عده‌ای‌ از اهالی‌، صید انواع‌ آبزیان‌، بویژه‌ ماهی‌ و میگو، و دادوستد و دریانوردی‌ است‌.از جمله‌ آثار باستانی‌ آنجاست‌: مسجد قدیمی‌ دهکدة‌ دژگان‌، در حدود 75 کیلومتری‌ شمال‌ شرقی‌ بندرلنگه‌؛ برج‌ مدوّر داخل‌ دریا در مغرب‌ بندر کنگ‌، واقع‌ در شصت‌متری‌ از ساحل‌ دریا که‌ ظاهراً قدمت‌ نهصدساله‌ دارد؛ و ویرانه‌های‌ قلعة‌ پرتغالیها در 45 متری‌ مغرب‌ برج‌ مدوّر (سازمان‌ جغرافیائی‌ نیروهای‌ مسلح‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌، ج‌ 129، ص‌ 7ـ8).بندر لنگه‌ طبق‌ تقسیمات‌ کشوری‌ در 1316 ش‌، به‌ نام‌ لنگه‌ به‌صورت‌ بخش‌ (و دهستان‌ حومه‌) و قصبه‌ و بندر (مرکز بخش‌ و دهستان‌) در شهرستان‌ لار تشکیل‌ شد. در سرشماری‌ سال‌ 1375 ش‌ از کل‌ جمعیت‌ شهرستان‌ بندر لنگه‌، حدود 33% شهرنشین‌ و بقیه‌ روستانشین‌ بوده‌اند.2) شهرِ بندر لنگه‌ (طبق‌ سرشماری‌ 1375 ش‌، جمعیت‌ 073 ، 21 تن‌)، از بندرهای‌ جنوب‌ ایران‌ در خلیج‌فارس‌، در شهرستان‌ بندرلنگه‌، در ارتفاع‌ حدود دوازده‌متری‌ از سطح‌ دریا. این‌ شهر درحدود 260 کیلومتری‌ جنوب‌ غربی‌ بندرعباس‌ (مرکز استان‌)، به‌ طول‌ حدود دو کیلومتر، به‌ شکل‌ نیم‌دایره‌ در میان‌ نخلستانهای‌ گسترده‌ واقع‌ است‌.نزدیک‌ کرانه‌های‌ این‌شهر، تخته‌ سنگهای‌ زیرآبی‌ به‌ موازات‌ ساحل‌ وجود دارد که‌ به‌ هنگام‌ آرامش‌ دریا و در مواقع‌ مدّ در قسمت‌ شرقی‌ بندر می‌توان‌ در ساحل‌ پیاده‌ شد (سلطانی‌ بهبهانی‌، ص‌ 138؛ بایندر، ص‌ 49). حداکثر دمای‌ آن‌ گاهی‌ به‌ ْ48، و حداقل‌ دمای‌ آن‌ گاهی‌ به‌ ْ10 می‌رسد. میانگین‌ بارش‌ سالانة‌ آن‌ حدود 180 میلیمتر است‌.بندر لنگه‌ یکی‌ از بندرهای‌ زیبای‌ جنوب‌ ایران‌ است‌. از آثار تاریخی‌ آنجاست‌: شبستان‌ و منار مسجدِ علی‌ در ویرانه‌های‌ شهر قدیمی‌؛ زیارتگاه‌ تَل‌خِضر یا خواجه‌ خضر در حدود نُه‌ کیلومتری‌ شمال‌ شرقی‌ بندرلنگه‌، در محلی‌ به‌ نام‌ بَردغون‌/ بردغان‌؛ قلعة‌ لَشْتان‌ که‌ ظاهراً در 904 با سنگ‌ و ساروج‌ در حومة‌ بندر لنگه‌ ساخته‌ شده‌؛ مناره‌ای‌ به‌ نام‌ موسی‌بن‌ حاجی‌ محمدبن‌عباس‌ به‌ ارتفاع‌ و قطر سه‌ متر، با کاشیکاری‌ که‌ در 1306 ساخته‌ شده‌ است‌؛ و آب‌انبارهای‌ قدیمی‌ سرپوشیده‌ با سقف‌ گنبدی‌ در شهر که‌ هنوز از آن‌ استفاده‌ می‌شود (سازمان‌ جغرافیائی‌ نیروهای‌ مسلح‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌، ج‌ 129، ص‌ 8ـ10؛ سلطانی‌ بهبهانی‌، همانجا).بندر لنگه‌ به‌ لحاظ‌ داشتن‌ لنگرگاه‌ مناسب‌، با بندرهای‌ داخلی‌ و خارجی‌ سواحل‌ خلیج‌ فارس‌ مناسبات‌ بازرگانی‌ دارد و با راه‌ اصلی‌ به‌ طول‌ حدود 105 کیلومتر با بندرخمیر * در شمال‌ شرقی‌ و با راه‌ اصلی‌ به‌ طول‌ 85 کیلومتر با بندر چارک‌ و با بستک‌ در شمال‌ غربی‌ پیوندهای‌ اقتصادی‌ دارد. در گذشته‌، جادة‌ قدیمی‌ لار ـ بندر خمیر از بستک‌ و لنگه‌ می‌گذشت‌. فرودگاه‌ بندر لنگه‌ در پنج‌ کیلومتری‌ جنوب‌ غربی‌ شهر واقع‌ است‌. لَنج‌سازی‌ این‌ بندر در منطقة‌ خلیج‌ فارس‌ مشهور است‌.پیشینه‌. بندر لنگه‌ یا لنگه‌ از آبادیهای‌ قدیمی‌ نیست‌. نام‌ آن‌ (لنگه‌) از دورة‌ قاجاریه‌ یا اندکی‌ پیش‌ از آن‌ در کتابها دیده‌ می‌شود. در بیستم‌ ربیع‌الثانی‌ 1272 یک‌ فروند کشتی‌ جنگی‌ انگلیسی‌ به‌ بندر لنگه‌ حمله‌ کرد و آنجا را به‌ گلوله‌ بست‌. مصطفی‌ قلیخان‌ میرپنجه‌ قراگوزلو پس‌ از دفاع‌ کوتاه‌ مدتی‌ عقب‌ نشست‌ (هدایت‌، ج‌ 10، ص‌ 730). در 1309، لُرد کُرزُن‌ لنگه‌ را از زیباترین‌ و جالبترین‌ بندرهای‌ خلیج‌فارس‌ و عمده‌ترین‌ بندر ولایت‌ لارستان‌ می‌داند و می‌افزاید که‌ از دیرباز با بحرین‌ و سواحل‌ عربستان‌ داد و ستد داشته‌ است‌ و جمعیت‌ آن‌ را ده‌ هزار تن‌ تخمین‌ زده‌ که‌ ایرانی‌ و عرب‌ و افریقایی‌ بوده‌اند (ج‌ 2، ص‌ 490ـ492). عربها از قَواسم‌ * / جَواسم‌ بوده‌اند که‌ اصل‌ آنان‌ در رأس‌الخیمه‌ ساکن‌ بودند. شهر از دو قسمت‌ تشکیل‌ شده‌ بوده‌ است‌: قسمت‌ ساحلی‌ با بازار سقف‌دار؛ و مساکنی‌ که‌ در سوی‌ دیگر نخلستانها در قسمت‌ داخلی‌ واقع‌ بوده‌، و در سال‌ فقط‌ دو تا سه‌ هفته‌ باران‌ داشته‌ است‌. حکومت‌ لنگه‌ و جزایر پیرامون‌ آن‌، چندنسل‌ با شیخ‌ قبیلة‌ قواسم‌ و نایب‌الحکومة‌ ایران‌ بوده‌ است‌ (همان‌، ج‌ 2، ص‌ 492).در اواخر قرن‌ نوزدهم‌، به‌ نوشتة‌ سر پِرسی‌ سایکس‌، بسیاری‌ از اهالی‌ بندر لنگه‌ به‌ ساختن‌ کشتیهای‌ کوچک‌ (لنج‌) اشتغال‌ داشتند که‌ چوب‌ آن‌ از افریقا وارد می‌شد (ص‌ 120). به‌ نوشتة‌ فسائی‌، طی‌ سالهای‌ 1300 تا 1311، بندر لنگه‌ بیشتر از دو هزار خانه‌ داشت‌ و از همة‌ بندرهای‌ خلیج‌فارس‌ بزرگتر و آبادتر بود (ص‌ 1522).در اواخر دورة‌ زندیه‌، شیخ‌ صالح‌ از رأس‌الخیمه‌ با هزار خانوار به‌ بندر لنگه‌ رفت‌ و کلانتری‌ آن‌ ناحیه‌ را از ضابط‌ ناحیة‌ جهانگیریه‌ گرفت‌ (همانجا). در 1315ـ1316/ 1898 با دستگیری‌ و خلع‌ یکی‌ از شیوخ‌ جواسم‌، فرزند او شیخ‌ محمد طغیان‌ نمود که‌ یکی‌ از امرای‌ محلی‌ او را سرکوب‌ کرد (سایکس‌، همانجا).در 1318/1900 سفاینِ شرکت‌ کشتیرانی‌ بریتانیا، هفته‌ای‌ یک‌بار کالاهای‌ انگلیسی‌ را در بوشهر و بندرلنگه‌ و بندرعباس‌ تخلیه‌ می‌کردند (همان‌، ص‌ 443). به‌ نوشتة‌ سدیدالسلطنه‌، در 1330 هنگام‌ تدوین‌ کتاب‌ او، جادة‌ قدیمی‌ بندر لنگه‌ ـ لار نُه‌ منزل‌ بود که‌ در طول‌ راه‌ «سیورسات‌ نایاب‌» بود، اما آب‌ مشروب‌ وجود داشت‌ (ص‌ 707). در 1310 ش‌، بندر لنگه‌ از نواحی‌ عباسی‌، بوده‌ است‌. جمعیت‌ آن‌ (بندر لنگه‌) به‌ 000 ، 16 تن‌ می‌رسید، محل‌ تجارت‌ مروارید بود و 200 ، 2 خانوار و یازده‌ قریه‌ داشت‌ (کیهان‌، ج‌ 2، ص‌ 483). به‌ نوشتة‌ لوریمر، لنگه‌ تنها شهر ساحلی‌ بوده‌ که‌ عمدتاً متکی‌ به‌ تجارت‌ خارجی‌ بوده‌ است‌ (ج‌ 8، ص‌ 1089).منابع‌: ایران‌. وزارت‌ راه‌ و ترابری‌، دفترچة‌ مسافات‌ راههای‌ کشور ، تهران‌ ?] 1366 ش‌ [ ؛ ایران‌. وزارت‌ کشور، قانون‌ تقسیمات‌ کشور و وظایف‌ فرمانداران‌ و بخشداران‌، مصوب‌ 16 آبانماه‌ 1316 ، تهران‌ ] بی‌تا. [ ؛ ایران‌. وزارت‌ کشور. معاونت‌ سیاسی‌ و اجتماعی‌. دفتر تقسیمات‌ کشوری‌، سازمان‌ تقسیمات‌ کشوری‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ ، تهران‌ 1377 ش‌؛ غلامعلی‌ بایندر، خلیج‌ فارس‌ ، خرمشهر 1317 ش‌؛ حسینعلی‌ رزم‌آرا، فرهنگ‌ جغرافیائی‌ ایران‌ ( آبادیها )، ج‌ 7 : استان‌ هفتم‌ ( فارس‌ )، تهران‌ 1355 ش‌؛ سازمان‌ جغرافیائی‌ نیروهای‌ مسلح‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌، فرهنگ‌ جغرافیائی‌ آبادیهای‌ کشور جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ ، ج‌ 129: بندر لنگه‌ ، تهران‌ 1368 ش‌؛ سر پرسی‌ مولزورث‌ سایکس‌، سفرنامة‌ ژنرال‌ سر پرسی‌ سایکس‌ ، ترجمة‌ حسین‌ سعادت‌ نوری‌، تهران‌ 1336 ش‌؛ محمدعلی‌بن‌ احمد سدیدالسلطنه‌، بندرعباس‌ و خلیج‌ فارس‌ = اعلام‌ الناس‌ فی‌ احوال‌ بندرعباس‌ ، چاپ‌ احمد اقتداری‌ و علی‌ ستایش‌، تهران‌ 1363 ش‌؛ سلطانعلی‌ سلطانی‌ بهبهانی‌، «بنادر ایران‌ در خلیج‌ فارس‌»، در خلیج‌ فارس‌ ، ج‌ 1، ] تهران‌: ادارة‌ کل‌ انتشارات‌ رادیو، 1342 ش‌ [ ؛ حسن‌بن‌ حسن‌ فسائی‌، فارسنامة‌ ناصری‌ ، چاپ‌ منصور رستگار فسائی‌، تهران‌ 1367 ش‌؛ جرج‌ ناتانیل‌ کرزن‌، ایران‌ و قضیة‌ ایران‌ ، ترجمة‌ غ‌. وحید مازندرانی‌، تهران‌ 1362 ش‌؛ مسعود کیهان‌، جغرافیای‌ مفصّل‌ ایران‌ ، تهران‌ 1310ـ1311 ش‌؛ مرکز آمار ایران‌، سرشماری‌ عمومی‌ نفوس‌ و مسکن‌ 1375: نتایج‌ تفصیلی‌ کل‌ کشور ، تهران‌ 1376 ش‌؛ رضاقلی‌بن‌ محمد هادی‌ هدایت‌، ملحقات‌ تاریخ‌ روضة‌الصفای‌ ناصری‌ ، در میرخواند، تاریخ‌ روضة‌الصفا ، ج‌ 8ـ10، تهران‌ 1339 ش‌؛J. G. Lorimer, Gazetteer of the Persian Gulf, Oman and Central Arabia , Buckinghamshire 1986.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

خسرو خسروی

حوزه موضوعی

جغرافیا

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده