بندر طاهری
معرف
بندری‌ در دهستان‌ طاهری‌ (کمابیش‌ مطابق‌ با دهستان‌ سابق‌ ثلاث‌)، در حومة‌ شهرستان‌ کنگان‌ در استان‌ بوشهر، در کرانة‌ خلیج‌فارس‌ (جمعیت‌ طبق‌ سرشماری‌ 1365 ش‌، 250 ، 2 تن‌)
متن
بندر طاهری‌ ، بندری‌ در دهستان‌ طاهری‌ (کمابیش‌ مطابق‌ با دهستان‌ سابق‌ ثلاث‌)، در حومة‌ شهرستان‌ کنگان‌ در استان‌ بوشهر، در کرانة‌ خلیج‌فارس‌ (جمعیت‌ طبق‌ سرشماری‌ 1365 ش‌، 250 ، 2 تن‌). ارتفاع‌ آن‌ از سطح‌ دریا حدود ده‌ متر است‌. بندر و شهر کنگان‌ در حدود 43 کیلومتری‌ شمال‌غربی‌ آن‌، بندر عسلویه‌ در حدود 45 کیلومتری‌ جنوب‌شرقی‌ آن‌، و آبادی‌ جم‌ (مرکز بخش‌ جم‌) در سی‌ کیلومتری‌ شمال‌ آن‌ قرار گرفته‌ است‌، و با جادة‌ ساحلی‌ به‌ آبادی‌ پَرَک‌، حدود هشت‌ کیلومتری‌ مشرق‌ آن‌، رفت‌وآمد می‌شود ( اطلس‌ راههای‌ ایران‌ ، ص‌ 43). تنگة‌ لور در یک‌ کیلومتری‌ شمال‌شرقی‌ آن‌، و درة‌ لیل‌ در دو کیلومتری‌ مغرب‌ آن‌ واقع‌ است‌. به‌ نوشتة‌ دریادار بایندر (ص‌ 46)، در 1317 ش‌، بندر طاهری‌ در کنار خلیج‌ کوچک‌ طاهری‌ (خور طاهری‌) قرار گرفته‌ است‌ و لنگرگاه‌ آن‌ که‌، یک‌ کیلومتر با ساحل‌ (بندر طاهری‌) فاصله‌ دارد به‌ عمق‌ یازده‌ متر است‌. در فاصلة‌ بین‌ قریة‌ اختر (از بخشهای‌ بندرکنگان‌) و بندر طاهری‌ دو راه‌ بود؛ یکی‌ از کوهستان‌، دیگری‌ از ساحل‌ دریا. عبور از راه‌ کنارة‌ دریا همه‌ وقت‌ ممکن‌ نبود؛ هنگام‌ مد دریا آب‌ تا کمر کوه‌ می‌رسید (کازرونی‌، ص‌ 77).رشته‌ کوه‌ هفتچه‌ در حدود هشت‌ کیلومتری‌ مشرق‌ و شمال‌ شرقی‌ آن‌ امتداد دارد (سازمان‌ جغرافیائی‌ نیروهای‌ مسلح‌ جمهوری‌اسلامی‌ ایران‌، ج‌119، ص‌13). ظاهراً همین‌ کوههاست‌ که‌ در شمال‌ دهکدة‌ شیرینو، مرتفعترین‌ قلة‌ آن‌ به‌ 600 ، 1 متر می‌رسد (جعفری‌، ج‌1، ص‌555) و بندر را تا حدودی‌ از باد شمال‌ محفوظ‌ نگه‌ می‌دارد (بایندر، همانجا). لنگرگاه‌ آن‌ از لنگرگاه‌ کنگان‌ بهتر است‌ (سلطانی‌ بهبهانی‌، ص‌ 134). منطقه‌ زلزله‌خیز است‌.آب‌ مشروب‌ اهالی‌ از چاهها تأمین‌ می‌شود. در گذشته‌، آب‌انبار برای‌ نگهداری‌ آب‌ باران‌ داشت‌ که‌ بقایای‌ آن‌ هنوز دیده‌ می‌شود. در زمینهای‌ پیرامون‌ و در اراضی‌ آبادیهای‌ نزدیک‌ آن‌، گندم‌ و جو و تره‌بار کشت‌ می‌شود. بندر طاهری‌ نخلستان‌ دارد. از گیا درختان‌ بنه‌، بادام‌ کوهی‌، انجیر کوهی‌ و آویشن‌؛ از زیا شغال‌ و گرگ‌ و روباه‌ و خرس‌ و گراز، و از پرندگان‌ کبک‌ و قرقاول‌ (ترنگ‌) دارد. ماهیگیری‌ از اشتغالات‌ عمدة‌ مردم‌ است‌. امروزه‌ به‌ دلیل‌ گسترش‌ فعالیت‌ ماهیگیری‌، کشتیهای‌ کوچک‌ (موتورلنج‌) در آن‌ پهلو می‌گیرند (نوربخش‌، ص‌ 368). در آنجا زنبور عسل‌ نیز پرورش‌ داده‌ می‌شود. بندر دارای‌ مسجد و حسینیه‌ است‌، و از آثار قدیمی‌ آن‌، مسجد جامع‌ منسوب‌ به‌ حسن‌ بصری‌، و قلعه‌ای‌ به‌ نام‌ شیخ‌ نصوری‌ ] ظاهراً از مشایخ‌ آل‌نسور [ است‌.به‌ نوشتة‌ فسایی‌، بندر طاهری‌ در دورة‌ اسلامی‌ محله‌ای‌ از سیراف‌ * بوده‌ است‌ (ج‌ 2، ص‌ 260ـ261). ویرانه‌های‌ شهر تاریخی‌ سیراف‌ در زمینهای‌ شمالی‌ آن‌ قرار دارد و در 1345 ش‌ حفاری‌ علمی‌ باستانشناسی‌ در آن‌ آغاز گردید (اقتداری‌، ص‌ 396، 1015). طبق‌ برخی‌ منابع‌، قسمتی‌ از آثار ویرانه‌های‌ شهر تاریخی‌ سیراف‌ در نزدیک‌ بندر طاهری‌ در زیر آب‌ دیده‌ می‌شود و تکه‌هایی‌ از سفالهای‌ منقوش‌ و لعابکاری‌ شده‌ و تکه‌های‌ گچبری‌ شدة‌ آن‌، هر روزه‌ از تور و قفسهای‌ سیمی‌ ماهیگیری‌ (گرگور) ماهیگیران‌ بندر طاهری‌ به‌ دست‌ می‌آید. اطلاعات‌ موجود، از ساختمانهایی‌ در زیردریا در ساحل‌ بندر طاهری‌ حکایت‌ می‌کند (نبی‌پور، ص‌ 22). ظاهراً این‌ ویرانه‌ها معلول‌ تسونامیس‌ (امواج‌ بزرگ‌ آب‌ که‌ بر اثر زمین‌لرزه‌ در زیرآب‌ دریا پدید می‌آید) بوده‌ است‌ که‌ قسمتی‌ از بندر سیراف‌ را که‌ امروز بندر طاهری‌ خوانده‌ می‌شود به‌ زیرآب‌ برده‌ است‌. به‌ نوشتة‌ العمری‌، در زمین‌لرزه‌های‌ 367 و 398 خانه‌های‌ سیراف‌ ویران‌ شد و حدود ده‌ هزار تن‌ از میان‌ رفتند و امواج‌ دریا، شماری‌ کشتی‌ را غرق‌ کرد (امبرسز و ملویل‌، ص‌ 137،480). به‌ نوشتة‌ پاتینجر (ص‌ 195) در 1225 بلوچها به‌ لارستان‌ یورش‌ بردند و سه‌ ماه‌ آنجا را در تصرف‌ داشتند، و گله‌های‌ متعدد و شتر و همه‌ غلات‌ و خرمای‌ آنجا را غارت‌ کردند. لوریمر (ج‌ 9، ص‌ 1854) بندر طاهری‌ را هم‌ مشمول‌ این‌ غارت‌ می‌داند. طی‌ سالهای‌ 1250 تا 1264 (زمان‌ سلطنت‌ محمدشاه‌ قاجار) بندر طاهری‌ از لحاظ‌ تقسیمات‌ اداری‌، جزو بندر کنگان‌ شمرده‌ می‌شد و زیرحکم‌ شیخ‌ جباره‌خان‌ ] حاکم‌ کنگان‌ [ بود. بندر طاهری‌ هلالی‌شکل‌، و استحکاماتش‌ از بندر کنگان‌ بیشتر بود. دو تپه‌ در سمت‌ چپ‌ و راست‌ بندر امتداد داشت‌ و بندر در میان‌ تپه‌ها قرار گرفته‌ بود. در بالای‌ دو تپه‌ دو قلعه‌ روبروی‌ هم‌ احداث‌ شده‌ بود ( سفرنامة‌ بنادر و جزایر خلیج‌فارس‌ ، ص‌ 86 ـ 87). به‌ نوشتة‌ محمدابراهیم‌ کازرونی‌ در همان‌ دوره‌، بندر طاهری‌ آباد بود؛ تجار معتبر، چهار کاروانسرا و گمرک‌ داشت‌. غالب‌ معاملات‌ آن‌ تنباکو بود و تنباکوی‌ آن‌ به‌ یمن‌ و جده‌ صادر می‌شد. دو مسجد داشت‌ که‌ یکی‌ از آنها مسجد جمعه‌ بود. شیخ‌ جباره‌ بر قلة‌ کوهی‌، قلعة‌ مستحکمی‌ بنا کرده‌ بود (ص‌ 77ـ78). دژ مربعی‌شکل‌ در جانب‌ غربی‌ حدود سی‌ متر ارتفاع‌ داشت‌ (لوریمر، ج‌ 9، ص‌ 1853). در بندر طاهری‌ انگور، سپستان‌ و انجیر کشت‌ می‌شد و پیرامون‌ آن‌ نخلستان‌ وجود داشت‌. بیشتر اهالی‌، مسلمانِ شافعی‌ بودند (کازرونی‌، ص‌ 78ـ 79).به‌ نوشتة‌ فسایی‌ (ج‌ 2، ص‌ 261)، در 1283، شیخ‌ حسن‌خان‌، پسر شیخ‌ جباره‌خان‌ (از آل‌نسور عرب‌)، از بندر طاهری‌ حرکت‌ کرد و به‌ جنگ‌ شیخ‌ عرب‌ عسلویه‌ که‌ از آل‌حرم‌ بودند و از قدیم‌ میان‌ آنان‌ دشمنی‌ بود، رفت‌. حاکم‌ بندر عسلویه‌ (شیخ‌ابراهیم‌خان‌) شیخ‌حسن‌خان‌ را کشت‌. در این‌ هنگام‌، بندر طاهری‌ جزو بلوکات‌ کنگان‌ به‌ شمار می‌آمد. آل‌نسوری‌ تا دورة‌ ناصری‌ بر آنجا حاکم‌ بودند. پیش‌ از جنگ‌ جهانی‌ اول‌ (1914ـ 1918) صادرات‌ مهم‌ بندر طاهری‌، تنباکو و زغال‌ چوب‌ و ماهی‌ دودی‌ بود؛ و اهالی‌ با کشتیهای‌ کوچک‌ به‌ عمان‌ و بصره‌ و بنادر دیگر رفت‌ و آمد می‌کردند (لوریمر، همانجا).منابع‌: اطلس‌ راههای‌ ایران‌ ، تهران‌: گیتاشناسی‌، 1374 ش‌؛ احمد اقتداری‌، آثار شهرهای‌ باستانی‌ سواحل‌ و جزایر خلیج‌فارس‌ و دریای‌ عمان‌ ، تهران‌ 1375 ش‌؛ نیکلاس‌ امبرسز و چارلز ملویل‌، تاریخ‌ زمین‌لرزه‌های‌ ایران‌ ، ترجمة‌ ابوالحسن‌ رده‌، تهران‌ 1370 ش‌؛ غلامعلی‌ بایندر، خلیج‌فارس‌ ، خرمشهر 1317 ش‌؛ هنری‌ پاتینجر، مسافرت‌ سند و بلوچستان‌: اوضاع‌ جغرافیائی‌ و تاریخی‌ ، ترجمة‌ شاهپور گودرزی‌، تهران‌ 1348 ش‌؛ عباس‌ جعفری‌، گیتاشناسی‌ ایران‌ ، ج‌ 1: کوهها و کوهنامة‌ ایران‌ ، تهران‌ 1368 ش‌؛ سازمان‌ جغرافیائی‌ نیروهای‌ مسلح‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌، فرهنگ‌ جغرافیائی‌ آبادیهای‌ کشور جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ ، ج‌ 111ـ119: کنگان‌ ـ خورموج‌ ، تهران‌ 1368 ش‌؛ سفرنامة‌ بنادر و جزایر خلیج‌فارس‌ ، از مهندسی‌ ناشناخته‌، چاپ‌ منوچهر ستوده‌، تهران‌ 1367 ش‌؛ سلطانعلی‌ سلطانی‌ بهبهانی‌، «بنادر ایران‌ در خلیج‌فارس‌»، در خلیج‌فارس‌ ، ج‌ 1، ] تهران‌: ادارة‌ کل‌ انتشارات‌ رادیو، 1342 ش‌ [ ؛ حسن‌بن‌ حسن‌ فسایی‌، تاریخ‌ فارسنامه‌ ناصری‌ ، چاپ‌ سنگی‌ تهران‌ 1312ـ1314؛ محمدابراهیم‌بن‌ اسماعیل‌ کازرونی‌، تاریخ‌ بنادر و جزایر خلیج‌فارس‌ ، چاپ‌ منوچهر ستوده‌، تهران‌ 1367 ش‌؛ ایرج‌ نبی‌پور، «باستان‌شناسی‌ دریایی‌ بندر سیراف‌»، مجله‌ بندر و دریا ، ش‌ 39 (بهمن‌ و اسفند 1371)؛ حسین‌ نوربخش‌، خلیج‌فارس‌ و جزایر ایرانی‌ ، تهران‌ 1362 ش‌؛J. G. Lorimer, Gazetteer of the Persian Gulf, Oman and Central Arabia , Buckinghamshire 1986.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

خسرو خسروی

حوزه موضوعی

جغرافیا

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده