بندر جاسک
معرف
(جمعیت‌ طبق‌ سرشماری‌ نفوس‌ و مسکن‌ 1375 ش‌، 067 ، 9 تن‌)، مرکز شهرستان‌ جاسک‌ در استان‌ هرمزگان‌، در انتهای‌ شبه‌جزیرة‌ جاسک‌ به‌ نام‌ رأس‌الجاسک‌
متن
بندر جاسک‌ ، (جمعیت‌ طبق‌ سرشماری‌ نفوس‌ و مسکن‌ 1375 ش‌، 067 ، 9 تن‌)، مرکز شهرستان‌ جاسک‌ در استان‌ هرمزگان‌، در انتهای‌ شبه‌جزیرة‌ جاسک‌ به‌ نام‌ رأس‌الجاسک‌. در ارتفاع‌ چهارمتری‌ از سطح‌ دریا قرار دارد (سازمان‌ هواشناسی‌ کشور، ص‌ 142). نام‌ آن‌ در منابع‌ جاشک‌، چاسک‌ و چاشک‌ ضبط‌ شده‌ است‌ ( راهنمای‌ مفصل‌ ایران‌ ، ج‌ 22، ص‌ 165). جاسک‌نو در انتهای‌ خشکی‌ در ساحل‌ شمالی‌ دریای‌ عمان‌، میان‌ دو خلیج‌ کوچک‌ قرار دارد (ایران‌. وزارت‌ کشور، ج‌ 2، ص‌ 416). گاهی‌ حداکثر مطلق‌ دمای‌ آن‌ (در تیرماه‌) به‌ ْ42 و حداقل‌ مطلق‌ آن‌ به‌ ْ10، و گاهی‌ میانگین‌ بارندگی‌ سالانه‌ آن‌ به‌ 42 میلیمتر می‌رسد (سازمان‌ هواشناسی‌ کشور، همانجا). هوای‌ آن‌ گرم‌ و مرطوب‌ است‌ (ایران‌. وزارت‌ کشور، ج‌ 2، ص‌ 415). بندر جاسک‌ در حدود 328 کیلومتری‌ جنوب‌ شرقی‌ بندرعباس‌ قرار گرفته‌ (ایران‌. وزارت‌ راه‌ و ترابری‌، 1366 ش‌، ص‌ 100) و دارای‌ فرودگاه‌ است‌ (فتحی‌، ص‌ 56). این‌ بندر با راه‌اصلی‌ با شهر میناب‌، و با جاده‌های‌ خاکی‌ یا دیگر آبادیها و از طریق‌ دریا با بنادر عباس‌، لنگه‌، کنارک‌ و چابهار ارتباط‌ دارد.این‌ بندر قدیمترین‌ و اولین‌ نقطه‌ از سواحل‌ شرقی‌ ایران‌ است‌ که‌ در اوایل‌ قرن‌ یازدهم‌/ هفدهم‌ برای‌ گسترش‌ بازرگانی‌ به‌ انگلیسیها واگذار شد (رائین‌، ج‌ 2، ص‌ 677).تأسیسات‌ این‌ بندر را در حدود 120 سال‌ پیش‌، انگلیسیها، بنا کرده‌اند که‌ محلیها به‌ آن‌ «بَنگِلان‌» می‌گویند (رجوع کنید به فتحی‌، ص‌ 55؛ سدیدالسلطنه‌، 1363 ش‌، ص‌ 80). در 1364 ش‌، از تأسیسات‌ جدید بندر جاسک‌ به‌طور آزمایشی‌ بهره‌برداری‌ شد ( راهنمای‌ مفصل‌ ایران‌ ، ج‌ 22، ص‌ 173).شبه‌جزیره‌ای‌ در جنوب‌ شهرستان‌ جاسک‌ در دریای‌ عمان‌ قرار گرفته‌ که‌ خلیج‌شرقی‌ و غربی‌ جاسک‌ را از یکدیگر جدا می‌کند (لوریمر، ج‌ 7، ص‌ 915). این‌ شبه‌جزیره‌ را خور (خلیجک‌)هایی‌ با زبانه‌های‌ متعدد، از کرانة‌ مقابل‌ بریده‌ است‌ و هنگام‌ طغیان‌ آب‌، این‌ خورها گاهی‌ پیوستگی‌ شبه‌جزیره‌ را با اراضی‌ عقب‌ قطع‌ می‌کند و جاسک‌ به‌ شکل‌ جزیره‌ درمی‌آید. طول‌ شبه‌جزیره‌ 500 ، 3 متر و عرض‌ باریکترین‌ نقاط‌ آن‌ نهصد متر است‌ (رزم‌آرا، ص‌ 86). سواحل‌ دریا صخره‌ای‌ و در بعضی‌ نقاط‌ رسی‌ است‌ ( جغرافیای‌ کامل‌ ایران‌ ، ج‌ 2، ص‌ 1250). ارتفاعات‌ بَشاگِرد * و بیابان‌ (رشته‌ ارتفاعات‌ کرانه‌) به‌ طول‌ سه‌ تا چهار کیلومتر در شمال‌ شبه‌جزیره‌ امتداد دارد و در دامنة‌ این‌ ارتفاعات‌، به‌ طرف‌ خلیج‌ جاسک‌ چند نخلستان‌ دیده‌ می‌شود. تپه‌هایی‌ به‌ ارتفاع‌ چهار تا شش‌متر در شمال‌ این‌ شبه‌جزیره‌ واقع‌ است‌ (رزم‌آرا، ص‌ 87). انتهای‌ شبه‌جزیره‌ جاسک‌، جاشک‌/ جاسک‌سر نامیده‌ می‌شود. در انتهای‌ آن‌ مقبره‌ای‌ است‌ به‌ نام‌ شیخ‌ سعید هندی‌ که‌ حدود 5ر4 متر بالاتر از سطح‌ دریاست‌ و زیارتگاه‌ اهالی‌ محسوب‌ می‌شد و در گذشته‌ از مراکز تلگراف‌ بریتانیا بوده‌ است‌ (لوریمر، همانجا).پیشینه‌ . از بندر جاسک‌ پیش‌ از اسلام‌ اطلاعی‌ در درست‌ نیست‌، در 326ـ 325 ق‌م‌، نئارخ‌/نئارک‌، فرمانده‌ نیروی‌ دریایی‌ یونان‌، در سفر خود از دریای‌ عمان‌ به‌ خلیج‌فارس‌، از آبادی‌ «بادیس‌» (ناحیه‌ای‌ که‌ احتمالاً جاسک‌ در آنجا یا نزدیک‌ آن‌ بنا شده‌) گذر کرده‌ و نوشته‌ است‌ که‌ اهالی‌ آنجا خانه‌های‌ خود را از استخوان‌ نهنگ‌ می‌ساختند و خوراک‌ آنها ماهی‌ بود (مستوفی‌، ص‌ 51 ـ52؛ اعتمادالسلطنه‌، ص‌ 82؛ حکیم‌، ص‌ 819). در سدة‌ اول‌، اجداد پارسیان‌ با ناوگانی‌ مرکب‌ از هفت‌ کشتی‌ پارویی‌، از جاسک‌ به‌ سوی‌ هند رفتند و در ساحل‌ گجرات‌، بندری‌ در هند، پیاده‌ شدند (هادی‌ حسن‌، ص‌ 168). از آن‌ تاریخ‌ تا قرن‌ هفتم‌ اطلاعی‌ از جاسک‌ در دست‌ نیست‌. به‌نوشتة‌ یاقوت‌ حموی‌ در قرن‌ هفتم‌، جاشک‌ ] یا جاسک‌ [ «جزیره‌ای‌ بین‌ کیش‌ و عمان‌ است‌» که‌ احتمالاً او آنجا را با جزیرة‌ لارک‌ در تنگة‌ هرمز یکی‌ دانسته‌ است‌ (ج‌ 2، ص‌ 9). قزوینی‌ نیز از آن‌ نام‌ می‌برد (ص‌ 115). جاسک‌ ] یا حاسک‌ [ نیز که‌ ابن‌بطوطه‌ در قرن‌ هشتم‌ در سفرنامة‌ خود از آن‌ نام‌ برده‌، غیر از جاسک‌ ایران‌، و جاسک‌ عمان‌ است‌ (ج‌ 1، ص‌ 323؛ سدید السلطنه‌، 1370 ش‌، ص‌ 23، پانویس‌ 13 م‌). در سالهای‌ 760ـ767، نواحی‌ مکران‌ ] جاسک‌ [ ، کیج‌ و بلوچستان‌، همه‌ خراجگزار حکومت‌ آل‌ مظفر و شاه‌ شجاع‌ بودند (ستوده‌، ج‌ 1، ص‌ 214). ظاهراً پس‌ از انقراض‌ حکومت‌ آل‌ مظفر، حکام‌ سلسلة‌ ملوک‌ هرمز، گاهی‌ به‌ استقلال‌ و گاهی‌ تحت‌ تبعیت‌ امرای‌ فارس‌ و کرمان‌ و در اواخر با حمایت‌ سلاطین‌ پرتغال‌ و اسپانیا بر جزایر و سواحل‌ خلیج‌فارس‌ و دریای‌ عمان‌، از جمله‌ جاسک‌، حکومت‌ می‌کردند (رائین‌، ج‌ 2، ص‌ 600). در 1024، کمپانی‌ هندشرقی‌ موفق‌ شد که‌ با ایران‌ مناسبات‌ تجاری‌ برقرار کند و بندرجاسک‌ را با اجازة‌ شاه‌عباس‌ اول‌ صفوی‌ (حک : 996ـ 1038) مرکز تجاری‌ سازد (ستوده‌، ج‌ 2، ص‌ 128). در 1025، اولین‌ کشتی‌ انگلیسی‌ با کالای‌ بسیار از سوراتِ هند به‌ جاسک‌ آمد (ویلسون‌، ص‌ 157؛ اسناد و مکاتبات‌ سیاسی‌ ایران‌ ، ص‌ 61). در 1027، شاه‌عباس‌ انحصار تجارت‌ ابریشم‌ ایران‌ را به‌ کمپانی‌ هندشرقی‌ واگذار کرد (جناب‌، ص‌ 12، فلسفی‌، ج‌ 4، ص‌ 265). در 1028، این‌ کمپانی‌ تجارتخانه‌ای‌ در بندرجاسک‌ دایر کرد (رایت‌، ج‌ 2، ص‌ 3؛ ویلسون‌، ص‌ 158) و سال‌ بعد کارخانه‌ و قلعه‌ای‌ در جاسک‌ احداث‌ شد (کرزن‌، ج‌2، ص‌514، 652). در 1031، امامقلی‌خان‌، والی‌ فارس‌، محمود شاه‌، آخرین‌ پادشاه‌ ملوک‌ هرمز را نابود کرد و بدین‌ترتیب‌ حکومت‌ آنها از میان‌ رفت‌ (رائین‌، ج‌ 2، ص‌ 599 ـ 600؛ فلسفی‌، ج‌ 2، ص‌ 98). در همین‌ سال‌، به‌ دنبال‌ این‌ فتوحات‌ و بعداز شکست‌ پرتغالیها از قوای‌ انگلیس‌ در نزدیکی‌ جاسک‌، کم‌کم‌ قدرت‌ پرتغالیها بعد از 119 سال‌ تسلط‌ بر سواحل‌ خلیج‌فارس‌ و دریای‌ عمان‌ رو به‌ ضعف‌ نهاد (اقبال‌ آشتیانی‌، ص‌ 103). در 1032، انگلیسیها به‌ جای‌ هرمز، جاسک‌ را بندر تجاری‌ خود ساختند (ویلسون‌، ص‌ 171). در زمان‌ ناصرالدین‌ شاه‌ (حک : 1264ـ1313) بندرجاسک‌ جزو بیابان‌ * (ناحیه‌ای‌ در کنار تنگة‌ شرقی‌ هرمز) شمرده‌ می‌شد (نظام‌السلطنه‌ مافی‌، ج‌ 1، ص‌ 168). در 1279، انگلیسیها در جاسک‌ دفتر پستی‌ دایر کردند (محبوبی‌ اردکانی‌، ج‌ 2، ص‌ 266ـ267)، و در 1281، خط‌ تلگراف‌ زیردریایی‌ کراچی‌ ـ فاو را در خلیج‌ فارس‌ برقرار کردند که‌ از جاسک‌ نیز می‌گذشت‌ (وادالا، ص‌ 72؛ ویلسون‌، ص‌ 306)، اما در همین‌ سال‌، بر اثر زمین‌لرزه‌ای‌ شدید در گوادِر، ظاهراً این‌ خط‌ تلگرافی‌ قطع‌ می‌شود (امبرسز و ملویل‌، ص‌ 243، 561، پانویس‌ 378) و انگلیسیها مجدداً خط‌ تلگراف‌ کراچی‌ ـ جاسک‌ را دایر می‌کنند (نوربخش‌، ص‌ 299). در 1286، در جاسک‌ ادارة‌ تلگرافخانه‌ تأسیس‌ شد (کرزن‌، ج‌ 2، ص‌ 515). در 1295، دولت‌ انگلیس‌ گاردنظامی‌ کوچکی‌ برای‌ مراقبت‌ از تأسیسات‌ فرستندة‌ تلگراف‌ در جاسک‌ تشکیل‌ داد و سال‌ بعد، فرماندهی‌ نظامی‌ انگلیس‌ از باسَعیدو، شهری‌ در جزیرة‌ قشم‌، به‌ جاسک‌ منتقل‌ شد (جناب‌، ص‌ 79). از 1305، حسین‌قلی‌خان‌ نظام‌السلطنه‌ مافی‌ مأمور گمرکات‌ جنوب‌ شد و در بنادر جنوب‌، از جمله‌ جاسک‌، اسکله‌ و ساختمانهای‌ دولتی‌ به‌وجود آورد (ناصرالدین‌ قاجار، ص‌ 383ـ384). در 1306، محمدمهدی‌ ملک‌ التجار به‌ فرمان‌ امین‌السلطان‌ با سپاه‌ ایران‌ به‌ جاسک‌ رفت‌ و پرچم‌ ایران‌ را در آنجا برافراشت‌ (فلور، ج‌ 2، ص‌ 164؛ لوریمر، ج‌ 3، ص‌ 2180) و بدین‌ترتیب‌ حاکمیت‌ ایران‌ در آنجا برقرار گردید، و بندر جاسک‌ رسماً به‌ بنادر خلیج‌فارس‌ پیوست‌ (لوریمر، همانجا). از 1307 تا 1308، سعدالملک‌ نظام‌ مافی‌، حاکم‌ جاسک‌ شد (کرزن‌، ج‌ 2، ص‌ 284). در 1309، ادارة‌ خطوط‌ تلگراف‌ انگلیس‌ به‌ دولت‌ ایران‌ تحویل‌ داده‌ شد (کیهان‌، ج‌ 3، ص‌ 475ـ476، 479). در 1316، به‌دنبال‌ قتل‌ مسئول‌ تلگرافخانة‌ انگلیس‌ در جاسک‌، دولت‌ انگلیس‌ گروهی‌ از سپاهیان‌ هندی‌ را برای‌ حفاظت‌ از تأسیسات‌ به‌ جاسک‌ فرستاد (رایت‌، ص‌ 102). در 1319، دولت‌ ایران‌ کالاهایی‌ را که‌ برای‌ تلگرافچیان‌ جاسک‌ وارد می‌شد از حقوق‌ گمرکی‌ معاف‌ کرد (سدیدالسلطنه‌، 1363 ش‌، ص‌ 85). در جنگ‌ جهانی‌ اول‌ (1914ـ 1918) واحدهایی‌ از پیاده‌نظام‌ هند، سواحل‌ جنوبی‌ ایران‌، از جمله‌ جاسک‌، را اشغال‌ کردند (مابرلی‌، ص‌ 80). در 1323، قانون‌ ولایات‌ و ایالات‌ تصویب‌ شد و بندرعباس‌ و توابع‌ آن‌ جزو استان‌ فارس‌ و بنادر گردید و سپس‌ تحت‌اختیار حاکم‌ کرمان‌ قرار گرفت‌ ( راهنمای‌ مفصل‌ ایران‌ ،ج‌ 22، ص‌ 92). در 1335، دولت‌ ایران‌ میان‌ بنادر ایران‌ و جاسک‌ خط‌ هوایی‌ به‌منظور حمل‌ مرسولات‌ پستی‌ برقرار کرد (محبوبی‌ اردکانی‌، ج‌ 2، ص‌ 269) و در 1311 ش‌، عبور بدون‌ اجازة‌ هواپیماهای‌ سلطنتی‌ انگلیس‌ و هلند از سواحل‌ ایران‌، از جمله‌ جاسک‌، ممنوع‌ شد (رائین‌، ج‌ 2، ص‌ 865؛ نیز رجوع کنید به جاسک‌ * ، شهرستان‌).منابع‌: ابن‌بطوطه‌، سفرنامة‌ ابن‌بطوطه‌ ، ترجمة‌ محمدعلی‌ موحد، تهران‌ 1361 ش‌؛ اسناد و مکاتبات‌ سیاسی‌ ایران‌ از سال‌ 1038 تا 1105 ه .ق‌؛ همراه‌ با یادداشتهای‌ تفصیلی‌ ، چاپ‌ عبدالحسین‌ نوائی‌، تهران‌ 1360 ش‌؛ محمدحسن‌بن‌علی‌ اعتماد السلطنه‌، تطبیق‌ لغات‌ جغرافیائی‌ قدیم‌ و جدید ایران‌ ، چاپ‌ میرهاشم‌ محدث‌، تهران‌ 1363 ش‌؛ عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، «قسمتی‌ از ماجرای‌ خلیج‌فارس‌»، یادگار ، سال‌ 4، ش‌ 1ـ2، (شهریور و مهر 1326)؛ نیکلاس‌ امبرسز و چارلز ملویل‌، تاریخ‌ زمین‌لرزه‌های‌ ایران‌ ، ترجمة‌ ابوالحسن‌ رده‌، تهران‌ 1370 ش‌؛ ایران‌. وزارت‌ راه‌ و ترابری‌، دفترچه‌ مسافات‌ راههای‌ کشور ، تهران‌ ?] 1366 ش‌ [ ؛ همو، نقشة‌ راههای‌ ایران‌ ، تهران‌ 1368 ش‌؛ ایران‌. وزارت‌ کشور. اداره‌ کل‌ آمار و ثبت‌ احوال‌، کتاب‌ جغرافیا و اسامی‌ دهات‌ کشور ، ج‌ 2، تهران‌ 1329 ش‌؛ جغرافیای‌ کامل‌ ایران‌ ، تهران‌ 1366 ش‌؛ محمدعلی‌ جناب‌، خلیج‌فارس‌: نفوذبیگانگان‌ و رویدادهای‌ سیاسی‌، 1900ـ 1875 ، تهران‌ ] تاریخ‌ مقدمه‌ 1356 ش‌ [ ؛ هادی‌ حسن‌، سرگذشت‌ کشتی‌رانی‌ ایرانیان‌ از دیرباز تا قرن‌ شانزدهم‌ میلادی‌ ، ترجمة‌ امید اقتداری‌، چاپ‌ احمد اقتداری‌، تهران‌ 1371 ش‌؛ محمدتقی‌ حکیم‌، گنج‌دانش‌: جغرافیای‌تاریخی‌ شهرهای‌ایران‌ ، چاپ‌ محمدعلی‌صوتی‌ و جمشید کیانفر، تهران‌ 1366 ش‌؛ راهنمای‌ مفصل‌ ایران‌، ج‌ 22 : استان‌ هرمزگان‌ ، گردآورنده‌ مجید بختیاری‌، تهران‌ 1369 ش‌؛ دنیس‌ رایت‌، نقش‌ انگلیس‌ در ایران‌ ، ترجمة‌ فرامرز فرامرزی‌، تهران‌ 1361 ش‌؛ اسماعیل‌ رائین‌، دریانوردی‌ ایرانیان‌ ، تهران‌ 1356 ش‌؛ علی‌رزم‌آرا، جغرافیای‌ نظامی‌ ایران‌: مُکران‌ ، تهران‌ 1320 ش‌؛ سازمان‌ جغرافیایی‌ کشور، نقشه‌ عملیات‌ مشترک‌ زمینی‌: جاسک‌ ، تهران‌ 1349ش‌؛ سازمان‌ جغرافیایی‌ نیروهای‌ مسلح‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌، جاسک‌ ] نقشه‌ [ ، تهران‌ 1370 ش‌؛ سازمان‌ هواشناسی‌ کشور، سالنامة‌ آماری‌ هواشناسی‌ 74ـ1373 ، تهران‌ 1375ش‌؛ حسینقلی‌ ستوده‌، تاریخ‌ آل‌مظفر ، تهران‌ 1346ـ1347 ش‌؛ محمدعلی‌بن‌ احمد سدیدالسلطنه‌، بندرعباس‌ و خلیج‌فارس‌ = اعلام‌الناس‌ فی‌ احوال‌ بندرعباس‌ ، چاپ‌ احمد اقتداری‌ و علی‌ ستایش‌، تهران‌ 1363 ش‌؛ همو، تاریخ‌ مسقط‌ و عمان‌، بحرین‌ و قطر و روابط‌ آنها با ایران‌ ، چاپ‌ احمد اقتداری‌، تهران‌ 1370ش‌؛ محمد فتحی‌، سیر در قلمرو گمرک‌ ایران‌: از سیستان‌ تا خوزستان‌ ، ] تهران‌ [ 1354 ش‌؛ نصرالله‌ فلسفی‌، زندگانی‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ ، تهران‌ 1334ـ1341ش‌؛ ویلم‌ فلور، جستارهایی‌ از تاریخ‌ اجتماعی‌ ایران‌ در عصر قاجار ، ترجمة‌ ابوالقاسم‌ سری‌، تهران‌ 1365 ش‌؛ زکریابن‌ محمد قزوینی‌، کتاب‌ عجایب‌ المخلوقات‌ و غرایب‌ الموجودات‌ ، چاپ‌ فردیناند ووستنفلد، ویسبادن‌ 1967؛ جرج‌ ناتانیل‌ کرزن‌، ایران‌ و قضیة‌ ایران‌ ، ترجمة‌ غ‌. وحید مازندرانی‌، تهران‌ 1362 ش‌؛ مسعود کیهان‌، جغرافیای‌ مفصل‌ ایران‌ ، تهران‌ 1310ـ1311 ش‌؛ فردریک‌ جیمز مابرلی‌، عملیات‌ در ایران‌: جنگ‌ جهانی‌ اول‌ 1919ـ1914 ، ترجمة‌ کاوه‌ بیات‌، تهران‌ 1369 ش‌؛ حسین‌ محبوبی‌ اردکانی‌، تاریخ‌ مؤسسات‌ تمدنی‌ جدید در ایران‌ ، ج‌ 2، تهران‌ 1357 ش‌؛ مرکز آمار ایران‌، سرشماری‌ عمومی‌ نفوس‌ و مسکن‌ 1375: نتایج‌ تفصیلی‌ استان‌ هرمزگان‌ ، تهران‌ 1376 ش‌؛ احمد مستوفی‌، «سفر دریائی‌ نئارخ‌ در سواحل‌ عمان‌ و خلیج‌فارس‌»، مجلة‌ دانشکده‌ ادبیات‌ دانشگاه‌ تهران‌ ، سال‌ 3، ش‌ 4 (تیر 1335)؛ ناصرالدین‌ قاجار، شاه‌ایران‌، روزنامة‌ خاطرات‌ ناصرالدین‌شاه‌ در سفر سوم‌ فرنگستان‌ ، چاپ‌ محمد اسماعیل‌ رضوانی‌ و فاطمه‌ قاضیها، تهران‌ 1369ش‌؛ حسین‌قلی‌ نظام‌السلطنه‌ مافی‌، خاطرات‌ و اسناد حسین‌قلی‌خان‌ نظام‌السلطنه‌ مافی‌ ، چاپ‌ معصومه‌ مافی‌... ] و دیگران‌ [ ، تهران‌ 1362ش‌؛ حسین‌ نوربخش‌، جزیرة‌ قشم‌ و خلیج‌ فارس‌ ، تهران‌ 1369 ش‌؛ ر. وادالا، خلیج‌فارس‌ در عصر استعمار ، ترجمة‌ شفیع‌ جوادی‌، تهران‌ 1364 ش‌؛ آرنولد تالبوت‌ ویلسون‌، خلیج‌فارس‌ ، ترجمة‌ محمد سعیدی‌،تهران‌ 1366 ش‌؛ یاقوت‌ حموی‌، کتاب‌ معجم‌البلدان‌ ، چاپ‌ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ‌ 1866ـ1873، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1965؛J. G. Lorimer, Gazetteer of the Persian Gulf, ف Oma ¦ n, and Centeral Arabia, Calcutta 1986.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

صنوبر منصوری

حوزه موضوعی

جغرافیا

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده