بندامیر(۲)
معرف
چند دریاچة‌ طبیعی‌ در افغانستان‌ در نود کیلومتری‌ مغرب‌ بامیان‌، با َ12 ْ30 عرض‌ شمالی‌ و َ30 ْ66 طول‌ شرقی‌
متن
بندامیر(2) ، چند دریاچة‌ طبیعی‌ در افغانستان‌ در نود کیلومتری‌ مغرب‌ بامیان‌، با َ12 ْ30 عرض‌ شمالی‌ و َ30 ْ66 طول‌ شرقی‌. این‌ دریاچه‌ها در بستری‌ از سنگ‌ آهک‌ و گل‌ رس‌ کرتاسه‌ ای‌ در ارتفاع‌ 900 ، 2 متر از سطح‌ دریا در مسیر رودهای‌ کوچکی‌ واقع‌اند که‌ از مشرق‌ (سرچشمه‌های‌ بلخاب‌ * ) سرازیر می‌شوند. مسیر این‌ رودها پس‌ از عبور از دره‌ها، در چند نقطه‌، به‌ طور طبیعی‌ با سنگهای‌ تراورتن‌ سد می‌شود. مجموع‌ مساحت‌ این‌ دریاچه‌ها 985 ، 5 کیلومتر مربع‌ است‌.از مشرق‌ به‌ مغرب‌، هشت‌ واحد دریاچه‌ای‌ با درجات‌ مختلفی‌ از رسوب‌، از بستر دریاچه‌ای‌ خشک‌ (شمارة‌ 7) و آبگیرهای‌ بسیار کم‌عمق‌ (شماره‌های‌ 1، 2، 3، 5) تا دریاچه‌های‌ بزرگی‌ به‌ عمق‌ دهها متر یافت‌ می‌شود (شماره‌های‌ 4،6،8ـ مساحت‌ دریاچه‌ شمارة‌ 4 بالغ‌ بر 875 ، 4 کیلومتر مربع‌، و عمق‌ آن‌ 28 متر است‌). سدهای‌ طبیعی‌ در آنجا که‌ بستر رودخانه‌ها یکباره‌ عمیق‌ شده‌اند پدید آمده‌ و آنجا که‌ جریان‌ آب‌ خروشان‌ است‌، تراورتن‌ رسوب‌ کرده‌ است‌. سازواره‌های‌ گیاهی‌ (انواع‌ سیانوفیت‌ ، کلروفیت‌ ، خزه‌، جلبک‌ و غیره‌) در ته‌نشین‌ شدن‌ ترکیبات‌ کلسیمِ حل‌شده‌ در آب‌ نقش‌ عمده‌ای‌ دارند. در اینجا هیچ‌ اثری‌ از فعالیتهای‌ گرمابی‌ دیده‌ نشده‌ است‌. تراورتن‌ بندامیر با این‌ تعریف‌ سازگار است‌: «ته‌ نشست‌ برّیِ دریاچه‌ایِ چندین‌ عنصر مرکب‌ که‌ بیش‌ از فرایندهای‌ صرفِ شیمیایی‌، فعالیت‌ زیستی‌ سازواره‌های‌ گیاهی‌ آن‌ را پدید آورده‌ است‌» (لنگ‌ و لوکاس‌ ، 1970). تشکیل‌ ذخایر تراورتن‌ در مراحل‌ بین‌ دورانهای‌ یخبندان‌ شروع‌ شده‌ است‌ (قرائن‌ موجود، بر دو مرحله‌ از یخبندان‌ دوران‌ چهارم‌ دلالت‌ می‌کند) و تا دورة‌ بعد از یخبندان‌ کنونی‌ ادامه‌ دارد. در این‌ مراحل‌، مجاری‌ خروج‌ آب‌، آبراههایی‌ با شیب‌ تند در سدها حفر کرده‌اند.دریاچه‌ها در دیدگاه‌ عامه‌ و زندگی‌ روزمره‌ . شکوه‌ سدهای‌ طبیعی‌ باعث‌ شده‌ است‌ که‌ منشأ آنها به‌ معجزه‌ نسبت‌ داده‌ شود؛ بنای‌ آنها را به‌ علی‌بن‌ ابی‌طالب‌ علیه‌السّلام‌ منسوب‌ کرده‌اند. نام‌ این‌ سدهای‌ پی‌درپی‌ و دریاچه‌هایی‌ که‌ به‌ وجود آورده‌اند چنین‌ نامیده‌ می‌شوند: «بند ذوالفقار» (نام‌ شمشیر حضرت‌ علی‌ علیه‌السّلام‌)، «بند پودِنَه‌» (پونه‌)، «بند پنیر»، «بند خَیْبَت‌» (سِحْر) ] یا هیبت‌ ( آریانا ، ذیل‌ واژه‌) [ ، «بندقنبر» (غلام‌ خاص‌ علی‌ علیه‌السّلام‌) و «بندغلامان‌». این‌ نامگذاریها مولود وقایعی‌ افسانه‌ای‌ است‌ که‌ در دو روایت‌ مشابه‌ و نزدیک‌ به‌ یکدیگر به‌ ما رسیده‌ است‌ (یکی‌ روایت‌ لیچ‌ به‌ نقلِ برنز ، دیگری‌ روایت‌ فوشه‌ همچنین‌ آکن‌ و کهزاد ). همانطور که‌ برنار اشاره‌ کرده‌، بعید نیست‌ که‌ فتوحات‌ علی‌ علیه‌السّلام‌ مفهوم‌ جغرافیایی‌ وسیعتری‌ داشته‌ و بایستی‌ آنها را اسطوره‌ای‌ سبب‌شناختی‌ در زمینة‌ استفاده‌ از رودهای‌ هندوکش‌ در امر آبیاری‌ تلقی‌ کرد. در همین‌ قرن‌ (در1332/1914 به‌ زعم‌ آکن‌ و کهزاد و در 1324/ 1906 به‌زعم‌ کاسپانی‌ و کاگناچی‌ ) زیارتگاه‌ کوچکی‌ به‌ یاد علی‌ علیه‌السلام‌ در اینجا ساخته‌ شده‌ است‌. مردمان‌ طوایف‌ هزارة‌ این‌ منطقه‌ در دریاچه‌ها ماهی‌ صید می‌کنند و از آبشار رودخانه‌ها برای‌ گرداندن‌ آسیابهای‌ خود استفاده‌ می‌کنند. پس‌ از ساختمان‌ جادة‌ مسافرتی‌ از بامیان‌ و بنای‌ یک‌ مهمانسرا، منظرة‌ فوق‌العادة‌ این‌ دریاچه‌های‌ فیروزه‌ای‌ رنگ‌ در زمینة‌ تقریباً تمام‌ سفید کوهستانهای‌ برهنه‌، کم‌کم‌ جهانگردان‌ را به‌ خود جلب‌ کرده‌ است‌.منابع‌: وصفهای‌ کلی‌: ] آریانا دائرة‌المعارف‌ ، کابل‌ 1328ـ 1348 ش‌ [ ؛H. Caillemer, Islam blanc sur le toit du monde, Paris 1969, 168-169; E. Caspani and E. Cagnacci, Afghanistan, Crocevia dell' Asia, Milan 1951, 233-234; R. Dollot, L'Afghanistan, Paris 1937, 130-132; W. R. Hay, "Band-i- Amir", Geographical Journal, 87 (1936), 348-350.جغرافیای‌ طبیعی‌:U. Jux and E. K. Kempf, "Stauseen durch Travertinabsatz im zentralafghanischen Hochgebirge", Zeitschrift fدr Geomorphologie, N.S., supp. 12 (1971), 107-137; J. Lang and G. Lucas, "Contribution ب l'إtude de biohermes continentaux: Barrages des lacs de Band-e-Amir (Afghanistan central)", Bulletin de la Sociإtإ gإologique de France (1970), 834-842 (2 figs., 2 plates); A. F. de Lapparent, "Les dإpآts de travertin des montagnes afghanes ب l'ouest de Kaboul", Revue de gإographie physique et de gإologie dynamique (1966), 351-357.افسانه‌، اشکال‌ و تفسیر آن‌:P. Bernard, "Aف Khanoum ـ la barbare ف ", in P. Bernard and H. P. Francfort, ـtudes de gإographie historique sur la plaine d'Aف Khanoum ( Afghanistan ), Pari1978, 17-25; A. Burnes, Cabool , London 1842, 232-233; Dollot, ibid.; A. Foucher, La vieille route de l'Inde, de Bactres ب Taxila, MDAFA , 1, Paris 1942, I, 130-132; R. Hackin and A. A. Kohzad, Lإgendes et coutumes afghanes , Paris 1953, 11-15; Hay, ibid.عکسهای‌ دریاچه‌ها:Caillemer, ibid., 206; Caspani and Cagnacci, ibid., 224; A. and M. Delapraz, Afghanistan , Neuenburg 1964, 31 (in color); L. Fischer, Afghanistan , eine geographisch- mediziniche Landeskunde, Berlin 1968, 154; Hay, ibid., 349; Jux and Kempf, ibid., 126-130; R. Klass, Land of the high flags , New York 1964, photo XV; M. Klimburg, Afghanistan , Vienna 1966, 272; R. Michaud, Afghanistan , Paris 1970, folders 4 and 8 (the latter exceptional, being of winter scenes; in color).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

گزاویه دو پلانول ( ایرانیکا )

حوزه موضوعی

شبه قاره هند و جنوب شرق آسیا

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده