بنانی (یا : الْبنانی )
معرف
خانواده‌ای‌ از یهودیانِ مسلمان‌شدة‌ فاس‌ که‌ از قرن‌ دوازدهم‌ به‌ بعد، علمای‌ مذهبی‌ برجسته‌ای‌ در آن‌ پرورش‌ یافته‌اند
متن
بَنّانی‌ (یا : اَلْبَنّانی‌)، خانواده‌ای‌ از یهودیانِ مسلمان‌شدة‌ فاس‌ که‌ از قرن‌ دوازدهم‌ به‌ بعد، علمای‌ مذهبی‌ برجسته‌ای‌ در آن‌ پرورش‌ یافته‌اند. این‌ خانواده‌، و چند خانوادة‌ یهودی‌تبار دیگر، هنوز هم‌ از نخبگان‌ علمای‌ اسلامی‌ فاس‌ به‌شمار می‌آیند. مهمترین‌ اعضای‌ این‌ خانواده‌ عبارت‌اند از :1) ابوعبداللّه‌ محمدبن‌ عبدالسّلام‌بن‌ حمدون‌ (متوفی‌ 1163). او آخرین‌ نمایندة‌ برجستة‌ مکتب‌ قدیم‌ فاس‌ است‌، که‌ سنن‌ عمدة‌ تتبّعات‌ مذهب‌ مالکی‌ کشور مغرب‌ (رجوع کنید به برک‌، ص‌ 88) را همراه‌ با سنن‌ مالکی‌ شرق‌، که‌ در آنجا نیز تحصیل‌ کرده‌ بود، در خود جمع‌ داشت‌. شاگردان‌ فراوانی‌ پرورش‌ داد. کتاب‌ فَهرَسة‌ او برای‌ بررسیهای‌ فقهی‌ در فاسِ آن‌ عصر منبع‌ مهمی‌ به‌شمار می‌آید. شرح‌ او بر الحزب‌ الکبیر ابوالحسن‌ علی‌ شاذلی‌ مؤیّد ارتباط‌ مستمر خانوادة‌ وی‌ با طریقة‌ شاذلیه‌ است‌. اثر عمدة‌ او شرحی‌ است‌ بر کتاب‌الاکتفاء فی‌ مغازی‌المصطفی‌ والثلاثة‌ الخلفاء ، اثر سلیمان‌بن‌ موسی‌ ابوربیع‌ حَمْیَری‌ کَلاعی‌، دربارة‌ غزوات‌ پیامبر صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلّم‌ و سه‌ خلیفة‌ اول‌. پسرش‌، عبدالکریم‌، شرح‌ حال‌ او را نوشته‌ است‌ ] دربارة‌ کتابهای‌ او رجوع کنید به محمد عبدالحی‌ کتانی‌، ج‌ 1، ص‌225؛ بغدادی‌، ج‌ 2، ستون‌ 327 [ .2) ابوعبداللّه‌ محمدبن‌ حسن‌بن‌ مسعود (متوفی‌1194). برخی‌ از آثار او عبارت‌ است‌ از : حاشیه‌ای‌ بر شرح‌ عبدالباقی‌ زُرقانی‌ * بر مختصر خلیل‌بن‌اسحاق‌ ] از مشهورترین‌ و پر شرحترین‌ متون‌ فقهی‌ مالکی‌ [ (که‌ در 1173 تألیفش‌ به‌ پایان‌ رسید)؛ حاشیه‌ای‌ بر شرح‌ مختصرالمنطق‌ محمّدبن‌ یوسف‌ سنوسی‌ * ؛ شرحی‌ بر السُلَّم‌ عبدالرحمان‌بن‌ محمد اخضری‌، که‌ بارها چاپ‌ شده‌ است‌؛ و کتاب‌ مشهوری‌ به‌نام‌ فَهْرَسَه‌ ] رجوع کنید به محمد عبدالحی‌ کتانی‌، ج‌ 1، ص‌ 227 به‌ بعد؛ سرکیس‌، ج‌ 1، ستون‌ 590 [ .3) مصطفی‌بن‌ محمدبن‌ عبدالخالق‌، که‌ در 1211 حاشیه‌ای‌ بر مختصر تفتازانی‌ ] شرح‌ کوتاه‌ تفتازانی‌ بر تلخیص‌ المفتاح‌ خطیب‌ قزوینی‌ [ در بلاغت‌ نوشته‌ که‌ چندین‌بار مستقلاً یا همراه‌ با حواشی‌ محمدبن‌ محمد انبابی‌ (متوفی‌1313)، به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌ ] رجوع کنید به سرکیس‌، همانجا [ .4) محمدبن‌ محمدبن‌ محمدالعربی‌بن‌ عبدالسّلام‌بن‌ حمدون‌ (متوفی‌1245)، نوادة‌ برادر ابوعبداللّه‌ محمدبن‌ عبدالسلام‌بن‌ حمدون‌ که‌ مفتی‌ مالکی‌ مکّه‌ شد ] رجوع کنید به محمد عبدالحی‌ کتانی‌، ج‌ 1، ص‌ 229 [ .5) محمد، معروف‌ به‌ فرعون‌ (متوفی‌ 1282)، مؤلف‌ الوثائق‌ که‌ چندین‌بار مستقلاً و نیز همراه‌ با شرح‌ عبدالسلام‌بن‌ محمد هواری‌ (متوفی‌1328) به‌ طبع‌ رسیده‌ است‌.برای‌ اطلاع‌ از سایر اعضای‌ خانوادة‌ بنانی‌ رجوع کنید به منابع‌.عبدالرحمان‌بن‌ جاداللّه‌ بنانی‌ (متوفی‌ 1198) که‌ نسبت‌ بنانی‌ را از دهکده‌ای‌ در مجاورت‌ مُنَسْتِر، در حوالی‌ مرکز تونس‌، گرفته‌ است‌ (رجوع کنید به مخلوف‌، ج‌ 1، ص‌ 342؛ سرکیس‌، ج‌ 1، ستون‌ 591؛ بروکلمان‌، ج‌ 2، ص‌ 109، > ذیل‌ < ، ج‌ 2، ص‌ 10) و نیز ابوالقاسم‌ ابراهیم‌ ورّاق‌ (قبل‌ از 900) که‌ نسبتش‌ محل‌ تردید است‌ (رجوع کنید به بروکلمان‌، > ذیل‌ < ، ج‌ 1، ص‌ 585)، از اعضای‌ این‌ خانواده‌ نیستند.منابع‌: ] اسماعیل‌ بغدادی‌، هدیة‌العارفین‌ ، ج‌ 2، در حاجی‌خلیفه‌، کشف‌الظنون‌ ، ج‌ 6، بیروت‌ 1410/1990 [ ؛ یوسف‌ الیان‌ سرکیس‌، معجم‌ المطبوعات‌ العربیة‌ و المعربة‌ ، قاهره‌ 1346/1928، ج‌ 1، ستون‌ 589ـ591؛ احمدبن‌ خالد سلاوی‌، الاستقصا ، ج‌ 4، ص‌ 129؛ عبدالحفیظ‌ فاسی‌، ریاض‌ الجنه‌ ، ج‌ 2، ص‌ 20 به‌ بعد، 100 و بعد؛ محمدبن‌ طیب‌ قادری‌، نشرالمثانی‌ ، ج‌ 2، ص‌ 257؛ محمدبن‌ جعفر کتانی‌، سلوة‌ الانفاس‌ ، ج‌ 1، ص‌ 146ـ 148، 161ـ163؛ ] محمد عبدالحی‌بن‌ عبدالکبیر کتانی‌، فهرس‌ الفهارس‌ و الاثبات‌ و معجم‌ المعاجم‌ و المشیخات‌ و المسلسلات‌ ، چاپ‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌ 1402/1982 [ ؛ محمدبن‌ محمد مخلوف‌، شجرة‌النور الزکیة‌ ، ج‌ 1، ص‌ 353، 357، 431؛Ben Cheneb and Lإvi-Provenµal, "Essai de rإpertoire chronologique des إditions de Fةs", RAfr. , 62 (1921), 63 (1922; index by H. Pإrةs and A. Sempإrإ, in Bull. ـtudes Arabes , no. 32, 1947, s.v. "Banna ¦ n ¦ â "); J. Berque, "Ville et universitإ. Aperµu sur l'histoire de l'إcole de Fةs", Revue historique de droit franµais et إtranger , 27 (1949), 102; Carl Brockelmann, Geschichte der arabischen Litteratur , Leiden1943-1949, I,355, II,325, Supplementband , 1937- 1942, I, 518, II, 98, 355, 686, 706; E. Lإvi- Provenµal, Les Historiens des Chorfa , Paris 1922, 146, n.7, 312f.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ی . شاخت ( د. اسلام )

حوزه موضوعی

فقه وحقوق

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده