بنان غلامحسین
معرف
خوانندة‌ سرشناس‌ ایرانی‌
متن
بنان‌ ، غلامحسین‌، خوانندة‌ سرشناس‌ ایرانی‌. وی‌ در 1290 ش‌ در انگه‌رودِ نور به‌ دنیا آمد (جهانگیری‌، ص‌ 12؛ ملاّ ح‌، «زندگی‌نامه‌ی‌ بنان‌»، ص‌ 31). محیط‌ خانواده‌ او را به‌ موسیقی‌ علاقه‌مند کرد و با استعدادی‌ که‌ در فراگیری‌ موسیقی‌ داشت‌ توانست‌ پیش‌ از ده‌سالگی‌ برخی‌ از تصانیف‌ مشهور و قطعات‌ ساده‌ را با ارگهای‌ معمول‌ در اواخر دوران‌ قاجار بنوازد. بنان‌ در حضور مرتضی‌ نی‌داود * ، استاد تار، قابلیت‌ خود را در آوازخوانی‌ نشان‌ داد و نخستین‌ درسها را از او گرفت‌ (ملاّ ح‌، «زندگی‌نامه‌ی‌ بنان‌»، ص‌ 32ـ33). سپس‌ به‌ محضر میرزا طاهر ضیاء رسایی‌، ملقب‌ به‌ ضیاءالذاکرین‌، راه‌ یافت‌ و فنون‌ اجرای‌ آواز ایرانی‌ را آموخت‌. چندی‌ نیز از استاد ناصر سیف‌ تعلیم‌ گرفت‌ (همان‌، ص‌ 37). همزمان‌ با این‌ آموزشها، تحصیلات‌ ابتدایی‌ و متوسطه‌ را در مدرسة‌ ثروت‌ و مدارس‌ دیگر دنبال‌ کرد. بنان‌ علاوه‌ بر آموزش‌ حضوری‌ نزد اساتید، از طریق‌ صفحات‌ خوانندگانی‌ مانند سیدحسن‌ طاهرزاده‌ و اقبال‌ آذر (اقبال‌ السلطان‌) نیز با رموز خوانندگی‌ آشنا شد (میرعلی‌نقی‌، ص‌ 193).بنان‌ از 1315 ش‌ وارد مشاغل‌ دولتی‌ شد و در ادارة‌ کل‌ کشاورزی‌، شرکت‌ ایران‌ بار و ادارة‌ کل‌ غلّه‌ و نان‌، مسئولیتهایی‌ به‌ عهده‌ داشت‌ (ملاّ ح‌، «زندگی‌نامه‌ی‌ بنان‌»، ص‌ 39). در سالهای‌ دهة‌ 1320 ش‌، بنان‌ از طریق‌ کلنل‌ علینقی‌ وزیری‌، با روح‌الله‌ خالقی‌ * آشنا شد و با ورود به‌ «انجمن‌ موسیقی‌ ملی‌» که‌ خالقی‌ دایر کرده‌ بود، به‌ صحنه‌های‌ اجرایی‌ موسیقی‌ راه‌ پیدا کرد و در کنار خوانندگان‌ و نوازندگان‌ معروف‌ و سرشناس‌ روزگار، آوازه‌ای‌ بلند یافت‌ (نواب‌ صفا، ص‌ 208ـ 209؛ میرعلی‌نقی‌، ص‌ 194). با تأسیس‌ برنامة‌ «گلها» در نیمة‌ اول‌ دهة‌ 1330 ش‌، بنان‌ به‌ عنوان‌ عضو اصلی‌ این‌ برنامه‌ در اجرا و ضبط‌ موسیقی‌ در بخشهای‌ مختلف‌ آن‌ حضور یافت‌ (میرعلی‌نقی‌، همانجا). وی‌ در 1336 ش‌ در پی‌ سانحة‌ رانندگی‌، بینایی‌ چشم‌راست‌ خودرااز دست‌ داد (ملاّ ح‌، «زندگی‌نامه‌ی‌ بنان‌»، ص‌ 47ـ 49).اوج‌پختگی‌کاروشهرت‌ بنان‌ در سالهای‌ 1334ـ 1344ش‌ بودکه‌ساخته‌های‌ آهنگسازان‌ بنام‌ بسیاری‌ را اجرا کرد. بعلاوه‌، اشعار بسیاری‌ از شعرای‌ قدیم‌ و جدید ایـران‌ را با همنـوازی‌ هنرمندانی‌ چون‌ ابوالحسن‌ صبا اجرا کرد (همان‌، ص‌ 194ـ 195). اهل‌ فن‌، حدود 350 اثر به‌ او نسبت‌ داده‌اند که‌ در آرشیوهای‌ خصوصی‌ نگهداری‌ می‌شود و فهرستی‌ از آن‌ نیز در کتاب‌ از نور تا نوا (ص‌ 275، 294ـ305) انتشار یافته‌ است‌. از این‌ میان‌ ترانة‌ «ای‌ ایران‌» از شهرت‌ خاصی‌ برخوردار است‌. در 1375ـ1376 ش‌ برگزیدة‌ آثار او به‌ نام‌ «شاخه‌ گل‌» منتشر شد.بنان‌ از 1345 ش‌، از صحنه‌های‌ اجرایی‌ موسیقی‌ کنار رفت‌. نابسامانی‌ و آشفتگی‌ پخش‌ موسیقی‌ ایرانی‌ در رادیو و تلویزیون‌، گوشه‌نشینی‌ او را به‌نوعی‌اعتراض‌ اجتماعی‌ بدل‌ کرد. این‌ اعتراض‌ در مصاحبه‌های‌ او بخوبی‌ نمایان‌ است‌ (میرعلی‌ نقی‌، ص‌ 196ـ197).بنان‌ حوصلة‌ لازم‌ برای‌ معلمی‌ آواز نداشت‌ و از شاگردان‌ هنرستان‌ او کسی‌ شناخته‌ نیست‌. امّا از میان‌ شاگردان‌ خصوصی‌ او کاوه‌ دیلمی‌ شهرت‌ دارد (همان‌، ص‌ 197). بنان‌ در 8 اسفند 1364، بر اثر بیماری‌ مزمن‌ جهاز هاضمه‌ درگذشت‌ و پیکرش‌ در امامزاده‌ طاهر ] در حومة‌ کرج‌ [ به‌ خاک‌ سپرده‌ شد (آور، ص‌ 18ـ19).غلامحسین‌ بنان‌ خواننده‌ای‌ با حُسن‌ صوت‌ خدادادی‌ (رجوع کنید به ملاّ ح‌، «زندگی‌نامه‌ی‌ بنان‌»، ص‌ 41، 43، به‌ نقل‌ از روح‌الله‌ خالقی‌) و صاحب‌ شیوة‌ خاص‌ در اجرای‌ آواز ایرانی‌ شناخته‌ می‌شود (نواب‌ صفا، ص‌ 210؛ یارشاطر، ص‌ 225). وی‌ با وجود بهره‌گیری‌ از اساتید سنت‌گرای‌ قدیم‌، چندان‌ به‌ نظام‌ منضبط‌ زیبایی‌شناسیِ ویژة‌ ردیف‌ و یا اصول‌ و ظرایف‌ تلفیق‌ صحیح‌ شعر با موسیقی‌ که‌ در مکتب‌ قدما حائز اهمیت‌ است‌، پایبند نبود. ازینرو وی‌ را به‌ رغم‌ بسیاری‌ از ستایندگانش‌ نمی‌توان‌ خواننده‌ای‌ سنتی‌ با معیارهای‌ دورة‌ قاجار دانست‌؛ ولی‌ حتی‌ با قبول‌ این‌ ادعا، تأثیر مقلّدانه‌ای‌ که‌ از سید حسین‌ طاهرزاده‌، قمرالملوک‌ وزیری‌، و مهمتر از همه‌ از ادیب‌ خوانساری‌ (تجویدی‌، ص‌ 65) گرفته‌ است‌ قابل‌ انکار نیست‌. با اینهمه‌ بنان‌، در برابر آثار ویژة‌ وزیری‌ که‌ از تجددخواهی‌ هنر غربی‌ الهام‌ گرفته‌ بود، به‌ شیوة‌ خالقی‌ که‌ به‌ موسیقی‌ سنتی‌ تمایل‌ داشت‌ گرایش‌ نشان‌ می‌داد. ظاهراً شهرت‌ بنان‌ به‌ شاخص‌ بودن‌ در مکتب‌ وزیری‌، گذشته‌ از روابط‌ نزدیک‌ خانوادگی‌ با وزیری‌، خالقی‌، ملاح‌ و معروفی‌، به‌ سبب‌ اجراهای‌ به‌ یادماندنی‌ او در کنسرتهای‌ انجمن‌ موسیقی‌ ملی‌ بوده‌ است‌. گرمی‌ صدا، شمردگی‌ تحریرها، حسن‌ انتخاب‌ اشعار و احساس‌ سرشار او باعث‌ شد که‌ در رده‌ای‌ بالاتر از خوانندگان‌ مشهور مکتب‌ وزیری‌ قرار گیرد. بنان‌ با شیرین‌نوازان‌ اصالت‌ پیشة‌ رادیو تهران‌ نیز ارتباط‌ داشت‌ و آثار فراوانی‌ با آنها اجرا کرد. برجسته‌ترین‌ این‌ افراد، مرتضی‌ محجوبی‌ است‌ که‌ از نظر سبک‌ هنری‌ و فضای‌ اجرا با بنان‌ همانند بود. به‌ همین‌ دلیل‌ بهترین‌ و بیشترین‌ آثار بنان‌ حاصل‌ همکاری‌ وی‌ با مرتضی‌ محجوبی‌ است‌. بنان‌ با وجود وسواس‌ در پرهیز از اجراهای‌ غیر متین‌ و مجلسی‌ (تجویدی‌، ص‌ 60) که‌ بر حرمت‌ و منزلت‌ او می‌افزود، از ارضای‌ سلیقة‌ شنوندگان‌ آسان‌پسند نیز عار نداشت‌ و بعضی‌ از تصانیف‌ و ترانه‌های‌ عامه‌پسند و در عین‌ حال‌ متین‌ را نیز اجرا می‌کرد. در تحلیلهایی‌ که‌ بیشتر از دیدگاه‌ اصحاب‌ مدرسة‌ کلنل‌ وزیری‌ ناشی‌ شده‌ است‌، چند خصوصیت‌ اصلی‌ و فرعی‌ برای‌ صدا و آواز وی‌ شمرده‌ شده‌ (ملاّ ح‌، «استاد غلامحسین‌ بنان‌...»، ص‌ 187ـ189) و بر اساس‌ همین‌ خصوصیات‌، او را مطرحترین‌ خوانندة‌ معاصر پنداشته‌اند (همو، «زندگی‌نامه‌ی‌ بنان‌»، ص‌ 43، به‌ نقل‌ از روح‌الله‌ خالقی‌) که‌ سخنی‌ جالب‌ توجه‌ و البته‌ قابل‌ تأمل‌ است‌.منابع‌ : پری‌دخت‌ آور (بنان‌)، «همسرم‌ بنان‌»، علی‌ تجویدی‌، «هم‌نوای‌ من‌»، علی‌اصغر جهانگیری‌، «آنچه‌ گفتنی‌ است‌»، حسینعلی‌ ملاّ ح‌، «استاد غلامحسین‌ بنان‌ و آواز او»، همو، «زندگی‌نامه‌ی‌ بنان‌»، علیرضا میرعلی‌نقی‌، «با یاد آن‌ صدای‌ مخملی‌»، اسمعیل‌ نواب‌ صفا، «بنانی‌ که‌ من‌ می‌شناختم‌»، احسان‌ یارشاطر، «حریری‌ در رهگذر نسیم‌»، در از نور تا نوا: غلامحسین‌ بنان‌ استاد آواز ایران‌ ، چاپ‌ داریوش‌ صبور، تهران‌ 1369 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سیدعلیرضا میرعلی نقی

حوزه موضوعی

هنرومعماری

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده