بناکتی فخرالدین ابوسلیمان داودبن ابی الفضل محمد
معرف
شاعر و مورخ‌ ایرانی‌ (متوفی‌730) ] وی‌ از شهر بَناکِت‌ یا بناکث‌ برکنار رود سیحون‌ واقع‌ در ماوراءالنهر برخاسته‌ است‌ (بناکتی‌، مقدمة‌ شعار، ص‌ سیزده‌) [
متن
بَناکِتی‌ ، فخرالدین‌ ابوسلیمان‌ داودبن‌ابی‌الفضل‌ محمّد، شاعر و مورخ‌ ایرانی‌ (متوفی‌730) ] وی‌ از شهر بَناکِت‌ یا بناکث‌ برکنار رود سیحون‌ واقع‌ در ماوراءالنهر برخاسته‌ است‌ (بناکتی‌، مقدمة‌ شعار، ص‌ سیزده‌) [ . بنابر نوشتة‌ خودِ وی‌، در 701 به‌ مقام‌ ملک‌الشعرایی‌ غازان‌خان‌ مغول‌، فرمانروای‌ ایران‌، رسید. ] از جمله‌ اشعاری‌ که‌ فخر بناکتی‌ سروده‌، دو قصیده‌ در مدح‌ غازان‌ در تاریخ‌ او آمده‌ است‌ (رجوع کنید به بناکتی‌، ص‌ 465ـ466ـ468ـ469) [ . دولتشاه‌ (ص‌ 227) یکی‌ از شعرهای‌ او را ضبط‌ کرده‌ است‌. تاریخ‌ او به‌ نام‌ روضة‌ اولی‌الالباب‌ فی‌ تواریخ‌ الاکابر والانساب‌ در ] روضة‌اولی‌الالباب‌ فی‌ معرفة‌ التواریخ‌ والانساب‌ (بناکتی‌، مقدمة‌ شعار، ص‌ دوازده‌) [ 717، در ایام‌ پادشاهی‌ ابوسعید ایلخانی‌، نوشته‌ شده‌ است‌. دیباچة‌ این‌ کتاب‌ مورخ‌ 25 شوال‌ 717 است‌. صرف‌نظر از برخی‌ نکات‌ بسیار کوچک‌ دربارة‌ رویدادهای‌ سالهای‌ نزدیک‌ به‌ زمان‌ او، این‌ اثر خلاصه‌ای‌ از جامع‌التواریخ‌ رشیدالدین‌ فضل‌الله‌ است‌، جز اینکه‌ نحوة‌ تدوین‌ مطالب‌ آن‌ متفاوت‌ است‌. به‌گفتة‌ براون‌ (ج‌ 3، ص‌ 101)، مطالب‌ نیمة‌ دوم‌ کتاب‌ (احتمالاً تحت‌ تأثیر رشیدالدین‌) نه‌ تنها مفهوم‌ گسترده‌تری‌ از تاریخ‌ را نشان‌ می‌دهد، بلکه‌ مبیّن‌ روحِ حقیقی‌ تساهل‌ و مدارا نسبت‌ به‌ اقوام‌ غیرمسلمان‌ و حاوی‌ اطلاعاتی‌ واقعی‌ دربارة‌ این‌ مردمان‌ است‌ که‌ منزلت‌ مؤلف‌ در دربار ایلخان‌ سبب‌ کسب‌ این‌ اطلاعات‌ شده‌ است‌. بلوشه‌ (ص‌ 98) ظاهراً این‌گونه‌ ادعا می‌کند که‌ منابع‌ چینی‌ جامع‌التواریخ‌ تنها در کتاب‌ بناکتی‌ آمده‌ و در کتاب‌ رشیدالدین‌ نیست‌؛ ولی‌ آن‌ قسمت‌ از متنِ رشیدالدین‌ را که‌ حاوی‌ این‌ اشارات‌ است‌ روزن‌ ( > مجموعة‌ علمی‌ مؤسسة‌ زبانهای‌ شرقی‌ وزارت‌ امورخارجه‌ < ، ج‌ 3، > نسخه‌های‌ خطی‌ فارسی‌ < ، سن‌پترزبورگ‌ 1886، ص‌ 106ـ 107) منتشر کرده‌ است‌. روضه‌ به‌ نه‌ فصل‌ تقسیم‌ شده‌ است‌: پیامبران‌ و اولیا، شاهانِ باستان‌ ایران‌، محمد ] صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله‌و سلّم‌ [ و خلفا، سلسله‌های‌ ایرانی‌ معاصرِ خلفای‌ عباسی‌، یهودیان‌، مسیحیان‌ و فرانکها، هندیان‌، چینیان‌، مغولان‌. مولر در 1677 هشتمین‌ بخش‌ یعنی‌ چینیان‌ این‌ کتاب‌ را در برلین‌ با عنوان‌ نادرست‌ > تاریخ‌ چینیان‌ عبداللّه‌ بیضاوی‌ < منتشر کرد که‌ دوباره‌ در 1679 در ینا به‌ چاپ‌ رسید و بعداً وستون‌ آن‌ را با نام‌ > تاریخ‌ چینیان‌ از عبداللّه‌ بیضاوی‌... < ، لندن‌، 1820، به‌ انگلیسی‌ برگرداند. ولی‌ کاترمر ثابت‌ کرد که‌ این‌ بخش‌ متعلق‌ به‌ روضة‌ بناکتی‌ است‌ ] از ویژگیهای‌ این‌ کتاب‌ نثر ساده‌، به‌ دور از تکلف‌، و ادیبانة‌ آن‌ است‌. با این‌ حال‌، مؤلف‌ از بیان‌ قصص‌ و پند و حکمت‌ و بندرت‌ افسانه‌ فروگذاری‌ نکرده‌ است‌. این‌ کتاب‌ یکی‌ از متنهای‌ کهن‌ و اصیل‌ فارسی‌ است‌ که‌ در حد خود نشان‌دهندة‌ سبک‌ نثر سدة‌ هشتم‌ است‌ و لغات‌ تازه‌ و اصیل‌ فراوان‌ دارد (رجوع کنید به بناکتی‌، مقدمة‌ شعار، ص‌ پانزده‌). در مآخذ موجود، کتاب‌ دیگری‌ جز دیوان‌ شعر از بناکتی‌ یاد نشده‌ است‌ (همان‌، مقدمة‌ شعار، ص‌ سیزده‌) [ .منابع‌: ] داودبن‌ محمد بناکتی‌، تاریخ‌ بناکتی‌ = روضة‌ اولی‌الالباب‌ فی‌ معرفة‌ التواریخ‌ و الانساب‌ ، چاپ‌ جعفر شعار، تهران‌ 1348 ش‌ [ ؛ دولتشاه‌ سمرقندی‌، تذکرة‌الشعراء ، چاپ‌ براون‌، لندن‌ 1901؛E. Blochet, Introduction ب l'histoire des Mongols de Fad ¤ i Allah Rashid al-Din, London 1910; E. G. Browne, A history of Persian literature under Tartar dominion, Cambridge 1920; H. M. Elliot, The history of India as told by its own historians, III,55 ff.; Quatremةre, Histoire des Mongols de la Perse... par Rash i ¦ d al-D i ¦ n , Paris 1836, LXXXV, LXXXVI and 425; Charles Rieu, Catalogue of the Persian manuscripts in the British Museum, Oxford 1966, I, 79 ff.; C. A. Storey, Persian literature: a biobibliographical survey, London 1927, section II, fasc, I, 80-81.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

و. بارتولد و ه . ماسه ( د.اسلام ) ؛ با اضافاتی از گروه تاریخ

حوزه موضوعی

تاریخ

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده