بناکت
معرف
صورت‌ درست‌تر این‌ نام‌، چنان‌ که‌ مقدسی‌ (ص‌ 277، سطر1) آورده‌ بِناکَث‌ یا پِناکَث‌ است‌ که‌ در سُغدی‌ به‌ شکل‌ بِنیکَث‌ یا بُنیکَث‌ به‌ معنای‌ «شهر عمده‌، پایتخت‌» به‌ کار رفته‌ ] ابن‌خرداذبه‌ (ص‌ 27) آن‌ را به‌ صورت‌ بَناکَت‌ ضبط‌ کرده‌ است‌ [ ، اما جوینی‌ (ج‌ 1، ص‌ 47) به‌ صورت‌ فَناکَت‌ یا فَناکَنت‌ آورده‌ است‌
متن
بَناکَت‌ ، صورت‌ درست‌تر این‌ نام‌، چنان‌ که‌ مقدسی‌ (ص‌ 277، سطر1) آورده‌ بِناکَث‌ یا پِناکَث‌ است‌ که‌ در سُغدی‌ به‌ شکل‌ بِنیکَث‌ یا بُنیکَث‌ به‌ معنای‌ «شهر عمده‌، پایتخت‌» به‌ کار رفته‌ ] ابن‌خرداذبه‌ (ص‌ 27) آن‌ را به‌ صورت‌ بَناکَت‌ ضبط‌ کرده‌ است‌ [ ، اما جوینی‌ (ج‌ 1، ص‌ 47) به‌ صورت‌ فَناکَت‌ یا فَناکَنت‌ آورده‌ است‌. این‌ شهرِ کوچک‌ در محل‌ التقای‌ رود ایلاق‌ (اکنون‌ آهنگران‌/ آنگرن‌ ، که‌ در جانب‌ راست‌ شهر جاری‌ است‌) با سیحون‌ (در فارسی‌: خَشَرت‌ رجوع کنید به حدودالعالم‌ ، ص‌ 118، 210 به‌ بعد، و نیز همان‌ کتاب‌، ص‌ 72 که‌ از آن‌ با نام‌ اوزگند یاد شده‌ است‌)، تقریباً در جنوب‌ شرقی‌ تاشکند (چاچ‌/ شاش‌) قرار دارد و روزگاری‌ شهری‌ آبادان‌ بود ( حدودالعالم‌ ، ص‌ 118)، اما حصار نداشت‌ و مسجد جامع‌ آن‌ در بازار قرار گرفته‌ بود (مقدسی‌، ص‌ 277؛ نیز رجوع کنید به خوارزمی‌ در نالینو، ص‌ 36؛ یاقوت‌ حموی‌، ج‌ 1، ص‌ 740). در 616، سپاهی‌ از مغولان‌، که‌ منابع‌، عدة‌ آن‌ را 000 ، 5 تن‌ ذکر کرده‌اند، به‌ فرماندهی‌ الغ‌نویان‌ و سکتور بناکت‌ را گشودند و ساکنان‌ آن‌ را یا از دم‌ تیغ‌ گذراندند یا به‌ عنوان‌ سپاه‌ مهاجم‌ برای‌ محاصرة‌ شهرهای‌ دیگر به‌ خدمت‌ گرفتند. در منابع‌ به‌ ویران‌ شدن‌ ابنیة‌ شهر به‌ دست‌ مهاجمان‌ اشاره‌ای‌ نشده‌ است‌ (رجوع کنید به جوینی‌، ج‌ 1، ص‌ 70ـ74؛ میرخواند، ص‌ 140).پیداست‌ که‌ در سده‌های‌ بعد، بناکت‌ راه‌ زوال‌ پیموده‌ است‌؛ زیرا در794 به‌ فرمان‌ تیمور «بازسازی‌» و به‌ نام‌ پسرش‌ به‌ «شاهرخیه‌» موسوم‌ شد (رجوع کنید به شرف‌الدین‌علی‌ یزدی‌، ج‌ 2، ص‌ 636). در سده‌های‌ نهم‌ تا یازدهم‌ از این‌ محل‌ به‌ عنوان‌ دژی‌ استوار یاد شده‌، اما بعدها بار دیگر رو به‌ زوال‌ نهاده‌ است‌. ویرانه‌های‌ آن‌ (که‌ اکنون‌ «شرقیه‌» نام‌ دارد) هنوز موجود است‌ و در 1293/ 1876، برای‌ نخستین‌ بار، یک‌ هیئت‌ روسی‌ در آنجا به‌ کاوش‌ پرداخت‌.منابع‌: ] ابن‌خرداذبه‌، کتاب‌المسالک‌ والممالک‌ ، چاپ‌ دخویه‌، لیدن‌ 1967 [ ؛ عطاملک‌بن‌ محمد جوینی‌، کتاب‌ تاریخ‌ جهانگشای‌ ، چاپ‌ محمدبن‌ عبدالوهاب‌ قزوینی‌، لیدن‌ 1329ـ1355/ 1911ـ1937؛ شرف‌الدین‌ علی‌ یزدی‌، ظفرنامه‌ ، چاپ‌ ال'ه‌داد، کلکته‌ 1885ـ1888؛ محمدبن‌ احمد مقدسی‌، احسن‌التقاسیم‌ فی‌معرفة‌الاقالیم‌ ، چاپ‌ دخویه‌، لیدن‌ 1877؛ محمدبن‌خاوندشاه‌ میرخواند، روضة‌الصفا ، چاپ‌ جابر؛ یاقوت‌ حموی‌، معجم‌البلدان‌ ، چاپ‌ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ‌ 1866ـ1873؛W. Barthold, Turkestan down to the Mongol invasion , London 1928, 169; H ¤ udu ¦ d-al ـ A ¦ lam= The regions of the world , tr. V. Minorsky, London 1937; G. Le Strange, The lands of the Eastern Caliphate , 2nd ed., Cambridge 1930, 482 (با ذکر تاریخی‌ غلط‌ برای‌ بازسازی‌ شهر) ; J. Markwart, Wehro ¦ t und Arang , Leiden 1938, 162-163, note; V. Minorsky, "Addenda to the Hudud al- ـ Alam ", BSOAS , XVII/2 (1955), 262; C. A. Nallino, al Huwa ¦ rizmi e il suo rifacimento della geografia di Tolomeo , Rome 1895; B. Spuler, Die Mongolen in Iran 2 , Berlin 1955, 28, 417ff.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

اشپولر ( د. اسلام )

حوزه موضوعی

جغرافیا

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده