بناء احمد بن محمد دمیاطی
معرف
عالم‌ شافعی‌مذهب‌ قرن‌ یازدهم‌ و دوازدهم‌ و از ارکان‌ طریقت‌ نقشبندیه‌ در مصر
متن
بَنّاء، احمد بن‌ محمد دِمیاطی‌، عالم‌ شافعی‌مذهب‌ قرن‌ یازدهم‌ و دوازدهم‌ و از ارکان‌ طریقت‌ نقشبندیه‌ در مصر. تاریخ‌ تولد او نامعلوم‌ است‌. در دمیاط‌ * ، شهری‌ بر حاشیة‌ شاخه‌ شرقی‌ نیل‌، به‌دنیا آمد. کودکی‌ را در همین‌ شهر گذراند و به‌حفظ‌ قرآن‌ و تحصیل‌ علم‌ نزد مشایخ‌ آنجا پرداخت‌ (جبرتی‌، ج‌ 1، ص‌ 142؛ سرکیس‌، ج‌ 1، ستون‌ 885)، سپس‌ به‌قاهره‌ رفت‌ و نزد شیخ‌ سلطان‌ مَزّاحی‌ و نورالدین‌ علی‌ شَبرامَلِّسی‌ علوم‌ قرائت‌ و فقه‌ آموخت‌ و از آنان‌ (همانجاها) و از استادانی‌ چون‌ نورالدین‌ علی‌ اَجهوری‌، شمس‌الدین‌ محمد شَوبَری‌، شهاب‌الدین‌ احمد قَلْیوبی‌، شمس‌الدین‌ محمد بابلی‌ و برهان‌الدین‌ ابراهیم‌ میمونی‌ حدیث‌ شنید (جبرتی‌، همانجا).بنّاء سه‌بار به‌حجاز سفر کرد. در سفرِ نخست‌، از برهان‌الدین‌ ابراهیم‌ کورانی‌ حدیث‌ شنید و پس‌ از بازگشت‌ به‌دمیاط‌، برخی‌ از آثار مهم‌ خود را تألیف‌ کرد (رجوع کنید به ادامة‌ مقاله‌). در سفر دوم‌، پس‌ از انجام‌ مناسک‌ حج‌، به‌یمن‌ رفت‌ و در آنجا به‌واسطة‌ احمدبن‌ عَجیل‌ به‌طریقت‌ نقشبندیه‌ وارد شد، مدتی‌ در خدمت‌ او بود تا اینکه‌ اجازة‌ ارشاد یافت‌ و به‌امر وی‌ به‌مصر بازگشت‌. بنّاء به‌عنوان‌ مُرابط‌ (کسانی‌ که‌ در سرحدّات‌ اسلامی‌ سکنی‌ می‌گزیدند) به‌قریة‌ عَزبَة‌البرج‌، در نزدیکی‌ بحرالمیت‌، رفت‌ و در آنجا به‌عبادت‌ و ارشاد پرداخت‌ و شاگردان‌ بسیاری‌ تربیت‌ کرد (جبرتی‌؛ سرکیس‌، همانجاها). وی‌ را آخرین‌ کسی‌ دانسته‌اند که‌ برای‌ ترویج‌ و تبلیغ‌ طریقت‌ نقشبندیه‌ در مصر و تشیید مبانی‌ آن‌ تلاش‌ فراوان‌ کرد و رنج‌ بسیار متحمّل‌ شد (همانجاها؛ مدرس‌ تبریزی‌، ج‌ 2، ص‌ 230). بنّاء در سومین‌ سفر خود به‌حجاز، پس‌ از به‌جای‌ آوردن‌ مراسم‌ حج‌، در مدینه‌ درگذشت‌ و در بقیع‌ به‌خاک‌ سپرده‌ شد. برخی‌ وفات‌ او را در 1116 (بغدادی‌، هدیة‌العارفین‌ ، ج‌ 1، ستون‌ 167)، و برخی‌ دیگر در 1117 دانسته‌اند (جبرتی‌؛ سرکیس‌، همانجاها؛ بروکلمان‌، ج‌ 2، ص‌ 429؛ خزانة‌التیموریة‌، ج‌ 3، ص‌ 39؛ مکتبة‌الازهریة‌، ج‌ 1، ص‌ 45).مهمترین‌ اثر بنّاء، اِتحاف‌ فضلاءالبشر بالقراءات‌الاربعة‌ عشر است‌ که‌ آن‌ را مُنتَهَی‌الاَمانی‌والمَسَرّات‌ فی‌ علوم‌القراءات‌ نیز نامیده‌اند (سرکیس‌، همانجا؛ بروکلمان‌، > ذیل‌ < ، ج‌ 2، ص‌ 454؛ خزانة‌التیموریة‌، ج‌ 1، ص‌ 7، 272؛ مکتبة‌الازهریة‌، همانجا). وی‌ در این‌ کتاب‌، پس‌ از مقدمه‌ای‌ کوتاه‌، به‌مبادی‌ علم‌ قرائت‌ و سپس‌ در ابواب‌ و فصول‌ متعدد، به‌موضوعات‌ دیگر علم‌ قرائت‌، از جمله‌ معرفی‌ چهارده‌ قاری‌ و روایتهای‌ آنان‌، پرداخته‌ است‌. بررسی‌ اختلافات‌ این‌ قاریان‌ در تمامی‌ سوره‌های‌ قرآنی‌، بیشترین‌ صفحات‌ این‌ کتاب‌ را پر کرده‌ است‌. از دیگر امتیازهای‌ این‌ کتاب‌، آوردن‌ وجه‌ قرائات‌ گوناگون‌ از حیث‌ زبان‌ و اِعراب‌، پس‌ از ذکر قرائات‌ وارده‌ در هر مورد، است‌ (بناء، مقدمة‌ شعبان‌ محمد اسماعیل‌، ص‌ 54). در این‌ کتاب‌، با توجه‌ به‌ وابستگی‌ میان‌ تفسیر و قرائت‌، به‌نکات‌ تفسیری‌ اهتمام‌، و به‌ احکام‌ فقهی‌ نیز توجه‌ شده‌ است‌ (همان‌، ص‌ 55، 58).بغدادی‌ ( هدیة‌العارفین‌ ، ج‌ 1، ستون‌167؛ همو، ایضاح‌ المکنون‌ ، ج‌ 1، ستون‌ 20؛ ج‌ 2، ستون‌ 571) به‌اشتباه‌ اتحاف‌ فضلاءالبشر و منتهی‌الامانی‌ و المسرّات‌ را دو کتاب‌ مستقل‌ دانسته‌ است‌. جبرتی‌ (همانجا) تنها از اتحاف‌البشر بالقراءات‌الاربعة‌ عشر (با حذف‌ «فضلاء») نام‌ برده‌، و کحاله‌ (ج‌ 2، ص‌ 71) همین‌ کتاب‌ را با منتهی‌الامانی‌ والمسرات‌ یکی‌ دانسته‌، و سرکیس‌ (همانجا) هم‌ از اتحاف‌البشر و هم‌ از اتحاف‌ فضلاءالبشر نام‌ برده‌ است‌.از دیگر تألیفات‌ اوست‌: مختصری‌ از سیرة‌ حلبیه‌ ، تألیف‌ نورالدین‌ حلبی‌ (جبرتی‌؛ سرکیس‌، همانجاها؛ بغدادی‌، هدیة‌ العارفین‌ ، ج‌ 1، ستون‌ 167؛ مکتبة‌الازهریة‌، ج‌ 5، ص‌ 547)؛ حاشیه‌ای‌ بر شرح‌ جلال‌الدین‌ مَحَلّی‌ بر الورقات‌ امام‌الحرمین‌ (سرکیس‌، همانجا)، در اصول‌ فقه‌ (بیروت‌ و قاهره‌ 1407؛ بناء، مقدمه‌ شعبان‌ محمداسماعیل‌، ص‌50)؛ ذخائر المهمّات‌ فیما یجب‌ الایمان‌ به‌ من‌المسموعات‌ دربارة‌ اَشراط‌ السّاعه‌ (جبرتی‌؛ سرکیس‌؛ بغدادی‌؛ کحاله‌، همانجاها؛ برای‌ دیگر آثار او رجوع کنید به بروکلمان‌، ج‌ 2، ص‌ 429، > ذیل‌ < ، ج‌ 2، ص‌ 454؛ بغدادی‌، هدیة‌ العارفین‌ ، ج‌ 1، ستون‌ 167؛ همو، ایضاح‌المکنون‌ ، ج‌ 2، ستون‌ 630؛ کحاله‌، همانجا).منابع‌: اسماعیل‌ بغدادی‌، ایضاح‌ المکنون‌ ، ج‌ 1و2، در حاجی‌خلیفه‌ کشف‌ الظنون‌ ، ج‌ 3 و 4، بیروت‌1410/1990؛ همو، هدیة‌العارفین‌ ، ج‌ 1، در حاجی‌ خلیفه‌، کشف‌ الظنون‌ ، ج‌ 5، بیروت‌1410/1990؛ احمدبن‌ محمد بناء، اتحاف‌ فضلاء البشر بالقِراءَاتِ الاربعة‌ عشر ، مقدمة‌ شعبان‌ محمداسماعیل‌، بیروت‌ و قاهره‌ 1407/ 1987؛ عبدالرحمان‌بن‌ حسن‌ جبرتی‌، تاریخ‌ عجائب‌ الا´ثار فی‌ التراجم‌ و الاخبار ، بیروت‌ ] بی‌تا. [ ؛ خزانة‌ التیموریة‌، فهرس‌ الخزانة‌ التیموریة‌ ، قاهره‌ 1367/1948؛ یوسف‌ الیاس‌ سرکیس‌، معجم‌ المطبوعات‌ العربیة‌ و المعربة‌ ، قاهره‌1346/1928، چاپ‌ افست‌ قم‌1410؛ عمررضا کحاله‌، معجم‌ المؤلفین‌ ، دمشق‌1957ـ1961، چاپ‌ افست‌ بیروت‌ ] بی‌تا. [ ؛ محمدعلی‌ مدرس‌ تبریزی‌، ریحانة‌ الادب‌ ، تهران‌1369 ش‌؛ مکتبة‌ الازهریة‌، فهرس‌ الکتب‌ الموجودة‌ بالمکتبة‌ الازهریة‌ ، الازهر 1364/ 1945؛Carl Brockelmann, Geschichte der arabischen Litteratur , Leiden 1943-1949, Supplementband , 1937-1942.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مالک حسینی

حوزه موضوعی

قرآن و حدیث

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده