حریشی علی بن احمد
معرف
کنیه‌اش ابوالحسن، محدّث و فقیه مالکى مغربى قرن یازدهم و دوازدهم
متن
حُرَیشى، علی‌بن احمد، کنیه‌اش ابوالحسن، محدّث و فقیه مالکى مغربى قرن یازدهم و دوازدهم. وى به حُرَیش، قبیله‌اى در منطقه بربر، منسوب است (رجوع کنید به زبیدى، ذیل «حریش»؛ مخلوف، ص 336). وى در حدود 1042 در فاس متولد شد (مرادى، ج 3، ص 217؛ قادرى، قسم 3، ص 2050) و در همانجا به تحصیل علوم گوناگون، به‌ویژه حدیث، پرداخت. از جمله استادان و مشایخ حدیثى او این اشخاص بودند : عبدالقادر فاسى که حریشى کتب ستّه را نیز از وى روایت کرده است (مرادى؛ مخلوف، همانجاها)؛ دو فرزند فاسى، ابوزید عبدالرحمان و محمد؛ ابوسالم عبداللّه عیاشى؛ عثمان‌بن على یوسى؛ محمدبن عبداللّه خَرَشى؛ عبدالباقى زرقانى؛ ابراهیم کورانى و محمدبن سلیمان رُدانى (کتانى، ج 1، ص 343؛ مخلوف؛ قادرى، همانجاها).برخى شاگردان حریشى و ناقلان حدیث از او عبارت‌اند از : محمدبن قاسم جَسوس؛ احمدبن مبارک سِجِلماسى، که اجازه روایت کتاب صحیح بخارى را از حریشى داشت؛ عمربن عبداللّه فاسى؛ ادریس‌بن محمد حافظ عراقى؛ محمدبن طالب تاوُدى و احمد ماکودى (رجوع کنید به زبیدى؛ کتانى؛ مخلوف، همانجاها).گفته‌اند که فرزند حریشى، عبدالقادر، کاتبِ حاکم فاس، ابوعبداللّه رَوسى، بود و این امر موجب تسهیل دستیابى حریشى به مناصب علمى و تدریسى شده بود (رجوع کنید به کتانى، ج 1، ص 344؛ قادرى، قسم 3، ص 2051). حریشى سالهاى پایانى عمر را در مدینه سپرى کرد. وى در مسجدالنبى به تدریس مُوَطّأ مالک‌بن انس پرداخت. عبدالرحمان انصارى (ص 182) به حضور خود در حلقه این درس اشاره کرده است.محمدبن قاسم جسوس، شاگرد حریشى، وى را امام علم حدیث در عصر خود دانسته است (رجوع کنید به کتانى؛ مخلوف، همانجاها)، ولى برخى معاصران حریشى در ارزش علمى کتابهاى او تردید کرده و از جمله گفته‌اند که آثار وى غالباً شرح کتابهاى دیگر بوده است و بیش از آنکه او خود نظریه‌اى بپردازد، به شرح یا تلخیص آراى دیگران پرداخته است (قادرى، قسم 3، ص2050). عبداللّه‌بن عبدالسلام جسوس او را در اشعارى هجو کرده است، که البته در این مورد احتمال مخالفتهاى شخصى و خانوادگى وجود دارد (رجوع کنید به همان، قسم 3، ص 2050ـ 2051).حریشى در مدینه فوت کرد و در بقیع دفن شد (همان، قسم 3، ص 2051). سال درگذشت او را مخلوف (ص 337) بعد از 1120 و دیگران میان 1143 تا 1145 ذکر کرده‌اند (رجوع کنید به مرادى، ج 3، ص 206؛ کتانى، همانجا؛ قادرى، قسم 3، ص2050؛ ابن‌سوده، ص 156)، اما از سخن عبدالرحمان انصارى (همانجا) ــکه گفته است پدرم عبدالکریم بعد از مرگ حریشى، شرح الموطّأ او را در 1142 کامل کردــ چنین برمی‌آید که او قبل از 1142 درگذشته است.آثار حریشى، شرح یا تلخیص کتابهاى دیگرند. از جمله شرحهاى اوست: شرح الموطّأ مالک، و شرحِ المختصر خلیل‌بن اسحاق، هر دو در فقه مالکى؛ شرح الشفا بتعریف حقوق المصطفى، اثر قاضى عیاض، شرح العقیدة ابوالحسن نورى؛ و شرح منظومه ابن‌زکرى تِلِمسانى (رجوع کنید به انصارى، همانجا؛ مرادى، ج3، ص218؛ کتانى، ج 1، ص 343؛ مخلوف، ص336ـ 337؛ قس زبیدى، همانجا؛ بغدادى، ج 1، ص 766، که شرح الشمائل المحمدیه ابوعیسى ترمذى* را هم به او نسبت داده‌اند).همچنین این کتابها را تلخیص کرده است: نَفْحُ الطِیب مِن غصن الاَندلُسِ الرَطِـیب، تألیف احمد مَقَّرى تِلِمسانى؛ الاِصابة فى معرفة الصحابة، اثر ابن‌حجر عسقلانى؛ اللالى المصنوعة فى الاحادیث الموضوعة، اثر جلال‌الدین سیوطى (رجوع کنید به ابن‌سوده، ص 155ـ156؛ کتانى؛ همانجا).منابع : ابن‌سوده، دلیل مؤرّخ المغرب الأقصى، بیروت 1418/ 1997؛ عبدالرحمان انصارى، تحفةالمحبین و الاصحاب فى معرفة ماللمدنیین من الانساب، چاپ محمد عروسى مطوى، تونس 1390/ 1970؛ اسماعیل بغدادى، هدیةالعارفین، ج 1، در حاجی‌خلیفه، ج 5؛ محمدبن محمد زبیدى، تاج‌العروس من جواهر القاموس، چاپ على شیرى، بیروت 1414/1994؛ محمدبن طیب قادرى، نشر المثانى لاهل القرن الحادى عشر و الثانى، قسم 3، چاپ محمد حجّى ]و[ احمد توفیق، در موسوعة اعلام المغرب، ج 5، چاپ محمد حجّى، بیروت : دارالغرب الاسلامى، 1417/ 1996؛ محمد عبدالحی‌بن عبدالکبیر کتانى، فهرس الفهارس و الأثبات، چاپ احسان عباس، بیروت 1402/1982؛ محمدبن محمد مخلوف، شجرة النور الزکیة فى طبقات المالکیة، قاهره 1349ـ 1350، چاپ افست بیروت ]بی‌تا.[؛ محمدخلیل‌بن على مرادى، سلک الدرر فى اعیان القرن الثانى عشر، چاپ اکرم حسن علبى، بیروت 1422/2001.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

نسترن منوچهری

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 13
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده