حرکة التوحید الاسلامی
معرف
از جنبشهاى اسلام‌گراى سنّى لبنان
متن
حرکة التوحید الاسلامى، از جنبشهاى اسلام‌گراى سنّى لبنان. این جنبش تحت‌تأثیر اسلام‌گرایى پس از پیروزى انقلاب اسلامى در ایران و ناکامى جنبشهاى ملی‌گرایانه و مارکسیستى جهان عرب (حفنى، ص 278)، در 1361ش/ 1982، پس از آنکه رژیم صهیونیستى بخشهاى وسیعى از لبنان را اشغال کرد، ایجاد شد. در مرداد 1361/ اوت 1982، اعضاى جنبش جنداللّه به رهبرى فواز حسین آغا، جنبش لبنان عربى (حرکة لبنان‌العربى) به رهبرى عصمت‌مراد، و جنبش مقاومت مردمى (حرکةالمقاومة الشعبیة) به رهبرى خلیل عکاوى، در مسجدالتوبه شهر طرابلس گرد آمدند و حرکةالتوحیدالاسلامى را، به رهبرى شیخ سعید شعبان جراد، تأسیس کردند (موصللى، ص 241؛ حرکةالتوحیدالاسلامى، 2007).حرکة التوحیدالاسلامى ترکیبى فلسطینى ـ لبنانى دارد و تأسیس آن را به خلیل‌الوزیر (ابوجهاد)، از رهبران جنبش فتح فلسطین، نسبت می‌دهند. جنبش فتح، جنبش لبنان عربى را در دهه 1350ش/1970، براى مقابله با نفوذ سوریه در شمال لبنان، تأسیس کرد. در 1348ش / 1969، على عکاوى جنبش مقاومت مردمى را با نام اولیه مُنَظَّمةالغضب (سازمان خشم) تشکیل داد. جنداللّه نیز پس از 1361ش/1982، با نظارت فلسطینیها، شکل گرفت و با منتقل شدن پایگاه فعالیت گروههاى فلسطینى از بیروت و جنوب به طرابلس، این گروه نیز به حرکةالتوحیدالاسلامى پیوست (حفنى، ص 277ـ278). علاوه بر این سه گروه، برخى گروههاى کوچک‌تر، همچون التجمعات المسجدیة (تشکلهاى مسجدى) به رهبرى على مرعب، نیز در تأسیس حرکة التوحیدالاسلامى شرکت داشتند (حرکة التوحید الاسلامى، 2007).حرکةالتوحیدالاسلامى توانست بر شهر طرابلس سیطره نظامى و سیاسى پیدا کند، به نحوى که در 1364 و 1365ش/ 1985 و 1986 حاکم مطلق شهر طرابلس شد. با آنکه این جنبش براى وحدت جنبشهاى اسلامى در لبنان پدید آمد، در عمل نتوانست براى احزاب اسلامى نظریه‌پردازى کند و در طرح شعارهاى اساسى و اهداف و برنامه‌هاى خود، از دیدگاهها و نظریات سید قطب و ابوالاعلى مودودى فراتر نرفت (عماد، ص 39).حرکةالتوحیدالاسلامى، با رد هرگونه انزوا و انفعال، در امور سیاسى لبنان به‌ فعالیت پرداخت. این جنبش در 1362 و 1363ش/1983 و 1984، از اعضاى جوان خود گروهى مسلح تشکیل داد و کوشید با استفاده از آنان طرابلس را به امارت اسلامى بدل سازد (جاک، 1428). دوران حاکمیت حرکة التوحیدالاسلامى در شهر طرابلس با اجراى شمارى از احکام اجتماعى دینى همراه بود. بر این اساس، حرکةالتوحید مراکز خرید و فروش مشروبات الکلى و مراکز قمار و لهوولعب و شنا و تفریح مختلط را تعطیل کرد و اعضاى خود را، که مسئول اجراى دستورهاى الهى می‌دانست، مسئول محلات و خیابانهاى طرابلس کرد. همچنین حرکةالتوحید مخالف سرسخت مارکسیستها بود لذا درگیریهاى خونینى بین آن و احزاب و گروههاى مارکسیستى روى داد و حتى حرکةالتوحید به کشتار بسیارى از آنان متهم شد (موصللى، ص 241؛ جاک، 1428). در پایان 1364ش/1985، گروههاى چپ و ملی‌گراى لبنانى، با حمایت سوریه، مدتها شهر طرابلس را محاصره کردند. در نبرد سخت میان آنان و حرکة التوحیدالاسلامى، هر دو طرف تلفات زیادى دادند. شیخ سعید شعبان ناچار شد، با میانجیگرى جمهورى اسلامى ایران، توافقنامه دمشق را بپذیرد. براساس آن، نیروهاى نظامى سوریه وارد شهر شدند و تمامى سلاحهاى سنگین و نیمه‌سنگین حرکةالتوحیدالاسلامى را مصادره کردند و این جنبش، به دور از هرگونه فعالیت نظامى و امنیتى، صرفآ به فعالیتهاى سیاسى و فرهنگى پرداخت. شیخ هاشم منقاره، از سران جنبش، دستگیر شد و شیخ کنعان ناجى، از دیگر بزرگان آن، به مدت طولانى از صحنه سیاسى لبنان کناره گرفت. برخى دیگر نیز دستگیر یا کشته شدند (عماد، همانجا؛ قصیر، 2005؛ مصرى، 2004).اگرچه حرکةالتوحیدالاسلامى در 1364ش/1985 تسلیم شد و فعالیتهاى نظامى خود را متوقف کرد، ولى درگیریهاى پراکنده بین آن و ارتش سوریه ادامه داشت تا سرانجام در 20 بهمن 1364/ 9 فوریه 1986، خلیل عکاوى، از سران این جنبش، در درگیرى با ارتش سوریه کشته شد. پس از آن نزاعهاى دیگرى آغاز گردید و در 28 آذر 1365/ 19 دسامبر 1986 نبرد طرفین در تبانه ــکه تا آن زمان به تصرف ارتش سوریه درنیامده بودــ شروع شد و ماهها به طول انجامید و دهها تن در آن کشته شدند (مصرى، 2004). از آن پس، فعالیت حرکةالتوحید در امور سیاسى لبنان ضعیف‌تر شد و بیشتر فعالیتهایش در محله‌هاى اطراف منزل شیخ سعید شعبان ادامه یافت (جاک، 1428).روند نزولى فعالیتهاى حرکت توحید ادامه داشت تا اینکه در 1376ش/1997 شیخ‌سعید شعبان درگذشت. با وفات او، ضربه دوم به این جنبش وارد شد، که کمتر از ضربه اول (ورود ارتش سوریه به طرابلس) نبود. سران حرکةالتوحید، دو راه جداگانه را برگزیدند: شیخ هاشم منقاره و شیخ ابراهیم صالح «جنبش توحید اسلامى ـ شوراى رهبرى» (حرکةالتوحیدالاسلامى ـ مجلس‌القیادة) را تأسیس کردند و شیخ بلال شعبان (فرزند سعید شعبان) و عده‌اى دیگر راه سعید شعبان را ادامه دادند و «جنبش توحیداسلامى ـ شوراى امناء» (حرکةالتوحیدالاسلامى ـ مجلس الامناء) را رهبرى کردند (قصیر، 2005).پس از ترور نخست‌وزیر اسبق لبنان، رفیق حریرى، در 26 بهمن 1383/ 14 فوریه 2005، سران حرکةالتوحید کوشیدند به‌ وحدت برسند و آن را به صورت جنبشى واحد، به ریاست شیخ ناجى، درآورند، ولى طولى نکشید که هرگونه تلاش براى وحدت را تکذیب کردند و اعلام کردند که صرفآ به‌دنبال ایجاد یک جبهه مشترک سیاسى و تبلیغاتى هستند.حرکةالتوحیدالاسلامى در سیاست داخلى کمتر به فعالیت پرداخت. این جنبش در برخى رأی‌گیریهاى مجلس لبنان از نامزدهاى جماعت اسلامى (الجماعةالاسلامیة)، از احزاب مهم اسلام‌گراى سنّى در لبنان، حمایت کرد و در انتخابات شهرداریها نیز از برخى نزدیکان حرکةالتوحید طرفدارى کرد و فعالیت مردمی‌اش بسیار محدود بود. این جنبش در جناح‌بندیهاى پس از ترور رفیق حریرى، به‌رغم آنکه بسیارى از جریانهاى سنّى در گروه 14 مارس (موافقان حکومت لبنان) قرار گرفتند، به گروه 8 مارس (دوستان سوریه و حزب‌اللّه) پیوست (عماد، همانجا).منابع : سناءجاک، «طرابلس بوابة السلفیین: الحرکات السلفیة... من افکار سید قطب‌الجهادیة الى ’عرقنة لبنان‘»، الشرق الأوسط، ش 10405، 9 جمادی‌الاولى 1428،Retrieved Oct.28, 2007, from http://www.asharqalawsat. com/details.asp? Section=45& article=420635& issue= 10405;حرکةالتوحیدالاسلامى،Retrieved Oct. 27, 2007, from http://www. attawhed. org/ Page. Aspx? ID=1;عبدالمنعم حفنى، موسوعة الفرق و الجماعات و المذاهب و الاحزاب و الحرکات الاسلامیة، قاهره 2005؛ عبدالغنى عماد، «اسلامیو لبنان... بین منهج‌المشارکة... و ایدیولوجیا التکفیر»، الرأى الآخر، ش 10 (یولیو 2007)؛ قاسم قصیر، «أى مستقبل للحرکات و القوى و الهیئات الاسلامیة بعد اغتیال الرئیس الشهید و الانسحاب السورى من لبنان؟»، المستقبل، ش 1913، 10 أَیار 2005،Retrieved Oct. 28, 2007, from http:// almustaqbal.com/ stories.aspx?Story ID= 120416;محمد مصرى، «طرابلس فى قلق دائم... منذ 1955»، التمدن، 2004،Retrieved Oct. 28, 2007, from http:// www. attamaddon.com/ -News Search. php?i News ID= 5685& c Action= Details;احمد موصللى، موسوعة الحرکات الاسلامیة فى الوطن العربى و ایران و ترکیا، بیروت 2004.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

حمیدرضا دهقان

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 13
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده