حربی بغدادی عبدالمغیث بن زهیربن زهیربن علوی
معرف
کنیه‌اش ابوالعز، حافظ و محدّث قرن ششم
متن
حربى بغدادى، عبدالمغیث‌بن زهیربن زهیربن علوى، کنیه‌اش ابوالعز، حافظ و محدّث قرن ششم. او در حدود سال 500 در محله حربیه بغداد (یاقوت حموى، ذیل «الحَرْبِیة»؛ ابن‌نجار، ج 16، ص4)، متولد شد. از قاضى ابوالحسین فرّاء معروف به ابن‌ابی‌یعلى* صاحب طبقات‌الحنابله (ابن‌ رجب، ج 1، ص 177)، فقه فراگرفت و در حدیث از محضر استادانى چون ابوغالب احمدبن حسن البنا، صاحبِ مشیخه در حدیث، ابومنصور عبدالرحمان‌بن محمد قزاز معروف به ابن‌ زُریق و ابوالبرکات عبدالوهاب‌بن مبارک انماطى بهره برد (ابن‌عساکر، ج 37، ص 34؛ ابن‌نقطه، ص 388ـ389).اهتمام او به حدیث چنان بود که به جز مشایخ، از هم‌ طرازان خود نیز روایاتى شنید (عُلَیمی‌حنبلى، ج 3، ص 292) و بر اثر این کوششهاى علمى بود که یکى از بزرگان حنبلى در شام به شمار آمد. به گفته ابن‌عماد (ج 4، ص 275)، وى در 38 سالگى مجلس حدیثى در آنجا دایر کرد. چون وى از مشایخ حدیث بود، به عده‌اى اجازه روایت حدیث داد، از جمله به عبدالغنى جماعیلى* (رجوع کنید به ابن‌رجب، ج 1، ص 355). وى در 13 محرّم 583 در زادگاهش درگذشت و جنازه‌اش را در کنار قبر احمدبن حنبل دفن کردند (ابن‌نقطه، ص 389).به گفته ذهبى (1984، ج 4، ص 294)، گرچه وى در حدیث موثق بوده، اما به دلیل بضاعت اندک علمى، اشتباهاتى کرده است. ابن‌جوزى (1398، ص 51) دانش حربى را در حدیث ناچیز و وى را در فهم حدیث صحیح از غیرصحیح ناتوان دانسته و روش او را در حدیث عوامانه و متعصبانه تلقى کرده است (نیز رجوع کنید به همو، 1403، ص 71). در عین حال، او را فردى صالح، راست کردار و امین وصف کرده‌اند (رجوع کنید به ذهبى، 1401ـ1409، ج 21، ص 160؛ ابن‌رجب، همانجا). ابن‌حنبلى، واعظ و مفسر و فقیه حنبلى در شام، به زهد و ورع وى اشاره کرده و گفته است وقتى او را دیدم، احمدبن حنبل در ذهنم مجسم شد (رجوع کنید به ابن‌رجب، همانجا).حربى، به پیروى از استاد خود ابن‌بناء، کتابى تألیف کرد که براساس آن لعن یزیدبن معاویه جایز نیست و در ملاقات با خلیفه عباسى، ناصرلدین‌اللّه، نیز از این نظریه دفاع کرد (ابن‌اثیر، ج 11، ص 562؛ ابن‌کثیر، ج 12، ص 328؛ ابن‌رجب، ج 1، ص 356). به همین دلیل، بین او و ابن‌جوزى نزاع سختى درگرفت و ابن ‌جوزى کتابِ الردّ علی‌المتعصب العنید را در پاسخ او نوشت و در آن ادعاهاى حربى را، از جمله قبول ولایت عامه یزید، وجوب اطاعت از امام ظالم و طرفدارى بی‌دلیل و ناموجه از یزید، مردود شمرد (رجوع کنید به ص 12، 67، 71). به عقیده ذهبى (1401ـ1409، همانجا)، این کتابِ حربى، عجیب است و از کم اطلاعى نویسنده آن حکایت دارد.عبدالمغیث حربى، به پیروى از ابوعلى بَرَدانى، در اثبات اقتداى پیامبر اکرم در نماز به ابوبکر دو کتاب نوشت (ابن ‌رجب، ج 1، ص 357). در این زمینه هم ابن‌جوزى با نگارش کتاب آفة اصحاب‌الحدیث در ردّ عبدالمغیث حربى، از آن انتقاد کرد و بر احادیث مورد استناد حربى، از لحاظ سند و مضمون، خدشه وارد ساخت (رجوع کنید به ص 74ـ76، 108، 110ـ111). ابن‌جوزى در این اثر (ص 106) بر آن بود که بین درک حربى از مذهب حنبلى با حقیقت آن تفاوت بسیارى وجود دارد.الانتصار لمسند الامام احمد کتاب دیگرى از حربى است. چنان‌که از نام آن پیداست، حربى عقیده داشت تمام احادیث مسند امام احمدبن حنبل صحیح‌اند. ابن‌جوزى در این مورد هم، با او و افراد دیگرى که قائل به این نظر بودند مخالفت کرده است (ابن‌رجب، همانجا).گفته شده حربى کتابى در تحریم غنا و آلات لهو به نام الدلیل الواضح فی‌النهى عن ارتکاب الهوى الفاضح داشته که در آن به تحریم دف در هر حال، تصریح کرده است (علیمى حنبلى، ج 3، ص 294؛ نیز رجوع کنید به ابن‌رجب، همانجا). کتاب دیگرى به نام حیاة الخضر از او گزارش شده که در پنج جزء بوده است (ابن‌رجب، همانجا). از هیچ یک از کتابهاى وى اثرى در دست نیست.منابع : ابن‌اثیر؛ ابن‌جوزى، آفة اصحاب الحدیث، چاپ على حسینى میلانى، تهران [? 1398[؛ همو، کتاب الردّ على المتعصب العنید، چاپ محمدکاظم محمودى، ]بی‌جا[ 1403/ 1983؛ ابن ‌رجب، کتاب الذیل على طبقات الحنابلة، ج 1، در ابن‌ابی‌یعلى، طبقات الحنابلة، ج 3، بیروت 1372/1952؛ ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، چاپ على شیرى، بیروت 1415ـ1421/ 1995ـ2001؛ ابن‌عماد؛ ابن‌کثیر، البدایة و النهایة، بیروت 1411/1990؛ ابن‌نجار، ذیل تاریخ بغداد، در احمدبن على خطیب بغدادى، تاریخ بغداد، او، مدینةالسلام، چاپ مصطفى عبدالقادر عطا، ج 16ـ20، بیروت 1417/1997؛ ابن‌نقطه، التـّقیید لمعرفة رواة السنن و المسانید، چاپ کمال یوسف حوت، بیروت 1408/1988؛ محمدبن احمد ذهبى، سیر اعلام النبلاء، چاپ شعیب أرنؤوط و دیگران، بیروت 1401ـ1409/ 1981ـ1988؛ همو، العبر فى خبر من غبر، ج 4، چاپ صلاح‌الدین منجد، کویت 1984؛ مجیرالدین عبدالرحمان‌بن محمد عُلَیمى حنبلى، المنهج الاحمد فى تراجم اصحاب الامام احمد، ج 3، چاپ محیی‌الدین نجیب، بیروت 1997؛ یاقوت حموى.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

قاسم محسنی مرّی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 13
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده