حرب (۱)
معرف
قبیله‌اى بزرگ و مقتدر در عربستان‌سعودى
متن
حرب (1)، قبیله‌اى بزرگ و مقتدر در عربستان‌سعودى. سرزمین این قبیله از مَرظَهران در نزدیکى مکه تا ماوراى قَصیم، به شکل زاویه‌اى که رأس آن در وادى حَمْضْ در مغرب مدینه است، امتداد دارد. طول این منطقه 100 1 کیلومتر و عرض آن بین صد تا سیصد کیلومتر است (بلادى، ص 198). این قلمرو بخشهایى از نجد و حجاز را در بردارد. جمعیت آن حدود چهارصد هزار تن است (سرحانى، ص 54).نیاى این خاندان سعدبن سعدبن خولان، و حرب یکى از پنج فرزند او بود. حرب نیز چهار فرزند داشت. با افزایش و گسترش نسلها، قبیله حرب نیز گسترده‌تر و قوی‌تر شد (ابن‌حائک، 1397، ج 1، ص 392ـ393؛ براى آگاهى از ساختار خویشاوندى و قبیله‌اى آن رجوع کنید به فؤاد حمزه، ص 148ـ149، 150ـ151؛ کحّاله، ج 2، ص 296، 811، 828، ج3، ص 1090؛ بلادى، ص 45ـ46، 56ـ58، 84ـ 106؛ محمد سلیمان طیب، ج 4، ص 815، 818ـ823، 828ـ 829، 839ـ843، 852ـ 853؛ عزاوى، ج 1، ص 309ـ310).پیشینه. سرزمین اصلى این قبیله نخست در اطراف صَعْدَه در یمن بود (بلادى، ص 33). جنگهاى خونین خانوادگى بین سعد بن سعد و ربیعة بن سعد، بنی‌حرب را به سوى حجاز راند و آنها در عَرَج و فَرعْ و اطراف آن مستقر شدند (همان، ص 118). محدوده آنها به ‌تدریج گسترش یافت. عده‌اى از آنان در وادى رُمَّه و وادى لِیث ساکن شدند و در منطقه میان خیبر و مدینه با قبایل بَلّى* و جُهَینَه* هم‌ جوار بودند (ابن‌حائک، 1403، ص 244؛ بلادى، ص 42، 78، 84، 215). بخشى از آنان نیز به عراق رفتند و اکنون برخى از رؤساى این قبیله در عراق و برخى در حجاز هستند (سرحانى، ص55). چشمه‌هاى فراوان بین مرظهران و مدینه ــ که هر یک می‌توانست آب حدود چهارصد تن را تأمین کندــ و چاههاى متعدد موجود در منطقه، نیز امکان صید ماهى از دریاى سرخ و مهم‌تر از همه کثرت حاجیانى که بین مکه و مدینه رفت و آمد می‌کردند و احتیاج به وسیله نقلیه‌اى چون شتر داشتند، سبب شد که این منطقه، قبیله حرب را، که پرورش‌دهندگان شتر بودند، به خود جذب کند (بلادى، ص 227ـ229). به‌رغم سرکشیها و شورشهاى این قبیله و نا امن کردن منطقه، که موجب درگیریهاى مستمر شریفهاى مکه با آنها می‌شد (محمد سلیمان طیب، ج 4، ص886ـ 889، 894، 897؛ سباعى، ج2، ص369ـ370، 393ـ394، 441ـ444)، مسئولیت حراست و امنیت و حمل و نقل حاجیان نیز برعهده این قبیله گذاشته شد. هریک از شیوخ این قبیله از پنج تا شصت شتر داشتند و براى حمل هر مسافر از جده تا مکه چهار لیره طلا و از مکه تا مدینه هفت لیره طلا می‌گرفتند. آنان با درآمد کلانى که داشته‌اند، بیش از نُه قرن در این ناحیه زندگى کرده و به آبادانى آن پرداخته و براى تعلیم قرآن و نشر اسلام، مساجدى در عُسْفان، غُران، خلیص، خوار، قُدَید، وادى فُرُع و وادی‌الصَفراء ساخته‌اند (بلادى، همانجا) و براى دفاع از سرزمین، قلعه‌هاى بَدر، حَمرا، خِیف و بئرعباس را بنا کرده‌اند (سباعى، ج 2، ص 531ـ 532).در 1089، سیلى مهیب در اطراف مدینه، که محل سکونت قبایل حرب بود، خسارات جانى و مالى فراوانى به بار آورد (عصامى مکى، ج 4، ص 529ـ530). در 1226 که محمدعلى پاشا، والى مصر، با لشکرى به فرماندهى فرزندش ینبع را اشغال کرد، سعودبن عبدالعزیر، حاکم نجد، به یارى افراد قبیله حرب، سپاهیان محمدعلى پاشا را شکست داد (همان، ج 1، ص 156ـ 157). قبیله حرب افراد جنگجویى بودند و در انقلاب اعراب برضد عثمانیان نقش مهمى ایفا کردند (بلادى، ص 146).پس ‌از جنگ جهانی‌دوم، اوضاع اقتصادى ـ اجتماعى در عربستان دگرگون شد که بر روى افراد قبیله حرب نیز تأثیر مستقیم گذاشت. برخى از دلایل این دگرگونى عبارت بودند از : خشکسالى که کشاورزى این منطقه را بسیار تضعیف کرد؛ استفاده از وسایل نقلیه موتورى به جاى شتر، که خسارات مالى بسیارى به شترداران وارد کرد؛ روى آوردن اهالى منطقه به تعمیر خودرو به جاى کشاورزى و دامدارى؛ تورم و گرانى سبب شد برخى مواد غذایى یافت نشود و گاه اوضاع به‌ قدرى وخیم می‌شد که دولت تازه تأسیس عربستان‌ سعودى مواد غذایى و پوشاک به روستاها می‌فرستاد. اما نهضت سوادآموزى و کشاورزى از 1330ش فعالیتش را آغاز کرد و اکنون در میان قبیله حرب، تعداد زیادى پزشک، افسر، آموزگار و اهل قلم از خود اهالى وجود دارد (محمد سلیمان طیب، ج 4، ص 975ـ976؛ بلادى، ص 230ـ231).منابع : ابن‌حائک، صفة جزیرةالعرب، چاپ محمدبن على أکوع، صنعا 1403/1983؛ همو، کتاب الأکلیل، ج 1، چاپ محمدبن على أکوع، بغداد 1397/1977؛ عاتق بلادى، نسب حرب، مکه 1399/1979؛ احمد سباعى، تاریخ مکة: دراسات فى السیاسة و العلم و الاجتماع و العمران، مکه 1420/ 1999؛ سلطان طریخم سرحانى، جامع انساب قبائل العرب، دوحه: دارالثقافة، ]بی‌تا.[؛ ایوب صبری‌ پاشا، مرآة جزیرة العرب، ترجمة و تعلیق احمد فؤاد متولّى و صفصافى احمد مرسى، قاهره 1419/1999؛ عثمان‌ بن عبداللّه، عنوان المجد فى تاریخ النجد، ریاض: مکتبة الریاض الحدیثة، ]بی‌تا.[؛ عباس عزاوى، عشائر العراق، بغداد 1937ـ1956، چاپ افست قم 1370ش؛ عبدالملک ‌بن حسین عصامى مکى، سمط النجوم العوالى فى انباء الاوائل و التوالى، قاهره 1380؛ فؤاد حمزه، قلب جزیرة العرب، ریاض 1388/1968؛ عمررضا کحّاله، معجم قبائل العرب القدیمة و الحدیثة، بیروت 1402/1982؛ محمد سلیمان طیب، موسوعة القبائل العربیة، قاهره 1421/2001.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

بهزاد لاهوتی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 13
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده