دمزون ژان ژاک پیر
معرف
خاورشناس و دیپلمات فرانسوى و مؤلف فرهنگ فارسى ـ فرانسه
متن
دمزون، ژان ژاک‌پیر، خاورشناس و دیپلمات فرانسوى و مؤلف فرهنگ فارسى ـ فرانسه. در 1809/1224، در شامبرى فرانسه، در قلمرو ساردنى، به‌دنیا آمد. پس از گذراندن تحصیلات مقدماتى، در نوزده‌سالگى، در زادگاهش به کالج‌ سلطنتى راه یافت و سپس براى تحصیل در رشتة زبانهاى شرقى، به سن‌پترزبورگ رفت (فرهنگ خاورشناسان، ج‌4، ص‌107؛ دمزون، ج‌1، مقدمة شارل رمون و سوزان رمون دمزون، ص‌2؛ قس د.ایرانیکا، ذیل مادّه که 1807/1222 را براى تولد وى ذکر کرده‌است). در 1829/ 1245، با کمک سفیر ساردنى، در دانشگاه قازان به ادامة تحصیل پرداخت و یک سال بعد، در رشتة ادبیات شرق مدرک دکترى گرفت (دمزون؛ د.ایرانیکا، همانجاها). اندکى بعد، در فوریة 1831/ رمضان 1246، در مؤسسة نپلیویف، در اورنبورگ، تدریس زبانهاى عربى و فارسى را آغاز کرد و در سپتامبر/ ربیع‌الآخر همان سال، مترجم کمیسیون سرحدى این شهر شد (دمزون، همانجا). در 1833/ 1249، مأمور سفر به بخارا شد. او در این سفر، که تا 1835/ 1251 طول کشید، جامة تاتارها را به تن کرد و در این پوشش، سفرى پرخطر در پیش گرفت (همانجا؛ بارتولد، ص‌311) و چندین گزارش از وضع سیاسى و اقتصادى خانات بخارا، که روسیه قصد تصرف آن را داشت، تهیه کرد. دمزون براى این موفقیت، نشان درجه سه «سنت آن» و سه‌هزار روبل پاداش گرفت. دو سال بعد، در 1836/1252، استاد بخش آسیایى وزارت امور خارجة روسیه شد. از 1840/ 1256 تا 1841/1257، در مقام عضو هیئت دیپلماسى روسیه به تهران سفر کرد (د.ایرانیکا، همانجا) و چندى بعد، در روسیه مدیر آموزش زبانهاى شرقى وزارت خارجه و مسئول دفتر ترجمة اسناد تاتارى و متون حقوقى اسلامى شد (دمزون؛ بارتولد، همانجاها). او تابعیت روسیه را پذیرفت و در 1848/ 1264 از شاه‌آلبرت، پادشاه ساردنى، لقب بارون و اجازة ادامه خدمت در روسیه را دریافت کرد (دمزون، ج‌1، همان مقدمه، ص‌3) و در سالهاى بعد، در بخش آسیایى، بالاترین رتبة دیپلماتى را به‌دست آورد (د. ایرانیکا، همانجا). در 1857/ 1273، بازنشسته شد و به پاریس رفت. او در 1873/1290 در پاریس درگذشت (همانجا).دمزون در پاریس، تصحیح و ترجمة کتاب شجره ترکى ابوالغازى بهادرخان* را آغاز کرد. این اثر را فرهنگستان سلطنتى علوم سن‌پترزبورگ با عنوان >تاریخ مغولان و تاتاران< در دو جلد (1871ـ1874) منتشر کرده‌است (سحاب، ص‌122؛ د.ایرانیکا، همانجا). اثر دیگر دمزون >فرهنگ فارسى به فرانسه< بود که آن را در سالهاى دیدار از ایران (1858-1869/ 1274- 1286) تألیف کرده‌بود. این اثر چهارجلدى، در حدود چهارهزار صفحه، پس ازدرگذشت وى، از 1908/ 1326 تا 1914/ 1332 در رم به‌کوشش خواهرزادگان او منتشر شد (دبیرسیاقى، ص‌298-299). دمزون فرهنگ خود را با استفاده از چند واژه‌نامة فارسى چون برهان قاطع و بهار عجم، واژه‌نامة ترکى ـ عربى الاقیانوس البسیط فى ترجمة القاموس المحیط، و فرهنگ فارسى ـ ترکى لسان‌العجم یا فرهنگ شعورى، و نیز فرهنگهاى اروپایى قدیم ازجمله >فرهنگ عربى ـ لاتین< گولیوس، تألیف کرد. ازجمله ویژگیهاى فرهنگ دمزون آن است که براى هر مدخل، منابع را ذکر کرده‌است (دمزون؛ د.ایرانیکا، همانجاها). این فرهنگ اعتبار و اهمیت بسیار یافت و تا مدتها این جایگاه را حفظ کرد (اورکاد، ص‌8؛ نیز ← عقیقى، ج‌1، ص‌184). منابع‌: برنار اورکاد، «ایرانشناسى در فرانسه»، در ایرانشناسى در اروپا و ژاپن، ویراستة رودى متّى و نیکى کدّى، ترجمة مرتضى اسعدى، تهران: الهدى، 1371ش؛ واسیلى ولادیمیروویچ بارتولد، خاورشناسى در روسیه و اروپا، ترجمة حمزه سردادور، تهران 1351ش؛ محمد دبیرسیاقى، فرهنگهاى فارسى و فرهنگ گونه‌ها، تهران 1368ش؛ ابوالقاسم سحاب، فرهنگ خاورشناسان، تهران 1356ش؛ نجیب عقیقى، المستشرقون‌: موسوعة فى تراث العرب، مع تراجم المستشرقین و دراساتهم عنه، منذ الف عام حتى الیوم، قاهره ]1980ـ 1981[؛ فرهنگ خاورشناسان‌: زندگینامه و کتاب‌شناسى ایران‌شناسان و اسلام‌شناسان، ج‌4، به‌سرپرستى پرویز مشکین‌نژاد، تهران: پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى، 1388ش؛Jean Jacques Pierre Desmaisons, Dictionnaire persan français, Rome 1908-1914; EIr., s.v. "Desmaisons, Jean- Jacques-Pierre" (by Cathérine Poujol).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

عسکر بهرامی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 18
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده