دکیْن راجز
معرف
نام دو شاعر عربِ رجزسرا در قرن اول
متن
دُکَیْن راجِز، نام دو شاعر عربِ رجزسرا در قرن اول. برخى این نام را متعلق به یک شاعر (← ابن‌قتیبه، 1386- 1387، ج2، ص610؛ ابوالفرج‌اصفهانى، ج‌9، ص261ـ262) و برخى متعلق به دو شاعرِ معاصرِ هم دانسته‌اند (← ابن‌عساکر، ج17، ص305، 307؛ یاقوت حموى، ج11، ص113، 117)، یکى دُکَین‌بن رجاء فُقَیْمى و دیگرى دُکَین‌بن سعید دارِمى.در برخى کتابها، از دکین‌بن شَمّاخ کَلْبى (← ابن‌عساکر، ج17، ص310) و دکین‌بن شَجَره (ابوالفرج‌اصفهانى، ج6، ص78) نیز یاد شده‌است که معاصر دکین‌بن سعید بوده‌اند.نام دکین به‌همراه نام عُمانى فُقَیْمى (محمدبن ذؤیب، متوفى 228) نیز آمده (← جاحظ، ج4، ص139؛ ابن‌معتز، ص139؛ بغدادى، ج10، ص241)، که نشان‌دهندة معاصربودن آنهاست لیکن با توجه به سال وفات دکین راجز (هر دو شاعرِ مذکور) و اینکه عُمانى فقیمى از شاعران مدیحه‌گوى خلفاى عباسى بوده، احتمالاً منظور از دکین شخصى دیگر بوده‌است (← ابن‌معتز، ص‌139-143؛ بغدادى، همانجا).از تاریخ ولادت دکین‌بن رجاء فقیمى، اطلاعى نیست، اما تاریخ وفاتش 105 ذکر شده‌است (یاقوت حموى، ج11، ص117). ابیاتى از وى باقى مانده‌است، از جمله اُرجوزه‌اى در وصف یک مسابقة اسب‌دوانى که به‌دستور ولیدبن عبدالملک، خلیفة اموى (حک: 86 ـ 96)، برپا شده‌ بود. وى همچنین قصیده‌اى در مدح مُصعب‌بن زبیر، حاکم عراق (حک: 68-71)، سروده‌است (← همان، ج11، ص113-117). به‌نوشتة زرکلى (ج2، ص340)، احتمالاً دکین، ولید را در شام و مصعب را در عراق دیده و این دو قصیده را گفته‌است. جاحظ (متوفى 255؛ ج3، ص74)، ابن‌قتیبه (متوفى 276؛ 1405، ج1، ص147)، ابوعبید بکرى (متوفى 487؛ ج1، ص214) و بَطَلْیَوْسى (متوفى 521؛ ج3، ص227) از ابیات او به‌عنوان شاهد لغوى استفاده کرده‌اند.تاریخ ولادت دکین‌بن سعید دارمى نیز مشخص‌نیست. به نوشتة یاقوت حموى (ج11، ص119)، وى در 109 درگذشت. از اهالى بصره بود (ابن‌عساکر، ج17، ص307). او ابیاتى خطاب به عمربن عبدالعزیز (حک: 99-101)، خلیفة اموى سروده و هدایایى نیز از وى گرفته ‌بود (← همان، ج17، ص307-308؛ یاقوت حموى، ج11، ص117-119)، اما ابن‌عبدربّه (متوفى 328؛ ج1، ص322ـ323) این اشعار را منسوب به دکین‌بن رجاء فقیمى دانسته‌است. دکین‌بن سعید گاه در اشعار خود الفاظى نامأنوس و غریب به‌کار برده‌است که اهل لغت بر سر معناى آنها اختلاف‌نظر داشته‌اند (← ابن‌عساکر، ج17، ص309).دو بیت شعر منسوب به دکین راجز (بدون تعیین نام دقیق وى) در زبان عربى به‌صورت مَثَل به‌کار مى‌رود (← ابن‌قتیبه، 1386ـ1387، ج2، ص612؛ ابوالفرج‌اصفهانى، ج9، ص262؛ زین‌الدین رازى، ص65). ابوتمّام (متوفى 231؛ ص42) این دو بیت و دیگر ابیات قصیده را به سموأل‌بن عادیا* یا عبدالملک حارثى منسوب کرده‌است و ابن‌عساکر (متوفى 571؛ ج17، ص308ـ309) این دو بیت را منسوب به محمدبن حسین دانسته و محمدبن ابى‌بکر زین‌الدین رازى (متوفى 666؛ همانجا) یکى از آن ابیات را آورده و به لَجْلاج‌حارِثى یا سَموأل نسبت داده‌است.منابع‌: ابن‌عبدربّه، العقدالفرید، چاپ على شیرى، بیروت 1408-1411/1988-1990؛ ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، چاپ على شیرى، بیروت 1415ـ1421/1995ـ2001؛ ابن‌قتیبه، الشعر و الشعراء، چاپ احمد محمد شاکر، ]قاهره[ 1386-1387/ 1966-1967؛ همو، کتاب‌المعانى الکبیر فى ابیات المعانى، بیروت 1405/1984؛ ابن‌‌معتز، طبقات‌الشعراء المحدثین، چاپ عمر فاروق طبّاع، بیروت 1419/1998؛ ابوالفرج‌اصفهانى؛ حبیب‌بن اوس ابوتمّام، دیوان‌الحماسة، به‌روایت موهوب‌بن احمد جوالیقى، چاپ عبدالمنعم احمد صالح، بغداد 1980؛ عبداللّه‌بن محمد بَطَلْیَوْسى، الاقتضاب فى شرح ادب‌الکتّاب، چاپ مصطفى سقا و حامد عبدالمجید، مصر 1981-1983؛ عبدالقادربن عمر بغدادى، خزانة‌الادب و لب‌لباب لسان‌العرب، چاپ عبدالسلام محمد هارون، ج10، قاهره 1403/1982؛ عبداللّه‌بن عبدالعزیز بکرى، سمط‌اللالى، چاپ عبدالعزیز میمنى، ]قاهره[ 1354/1936؛ عمروبن بحر جاحظ، کتاب‌الحیوان، چاپ عبدالسلام محمد هارون، مصر ?]1385- 1389/ 1965- 1969[، چاپ افست بیروت ]بى‌تا.[؛ خیرالدین زرکلى، الاعلام، بیروت 1999؛ محمدبن ابى‌بکر زین‌الدین رازى، الامثال و الحکم، چاپ فیروز حریرچى، دمشق 1408/ 1987؛ یاقوت حموى، معجم‌الادباء، بیروت 1400/ 1980.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

زریندخت بروجردیان

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 18
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده