دنگیزبیگ روملو
معرف
از فرماندهان نظامى شاه‌عباس اول صفوى* و سفیر او در دربار اسپانیا
متن
دِنگیزبیگ روملو، از فرماندهان نظامى شاه‌عباس اول صفوى* و سفیر او در دربار اسپانیا. از زندگى دنگیزبیگ تا پیش از مأموریتش به اسپانیا اطلاعى دردست نیست. او در دورۀ شاه عباس قورچى و یوزباشى (فرمانده صد نفر) و حاکم کمره* بود (فلسفى، ج‌4، ص‌1497). منابع دورۀ صفوى دربارة سفارت دنگیزبیگ به اسپانیا آگاهى چندانى نمى‌دهند، شاید به این سبب که او بعدها مغضوب شاه شد (← ادامة مقاله). پیش از سفر دنگیزبیگ به اروپا در ربیع‌الاول 1017، آنتونیو دو گووا، مبلّغ پرتغالى فرقه آوگوستینوس، براى دومین‌بار از طرف دولت اسپانیا به ایران آمد تا هیئت دائم آگوستینیها را در اصفهان ایجاد کند. او همچنین از فیلیپ سوم نامه‌اى به‌همراه داشت مبنى بر خشنودى وى از پیروزى شاه‌عباس بر عثمانى و ناخشنودى‌اش از سلب امارت حاکم هرمز بر بحرین. شاه‌عباس مدت زیادى دو گووا را در ایران نگه نداشت و پیش از 1018، دنگیزبیگ را به‌همراه او به اسپانیا فرستاد. بازرگانى ارمنى به‌نام خواجه‌صفر نیز با پنجاه بار ابریشم با دنگیزبیگ اعزام شد تا مناسبات تجارى از راههاى دریایى بین ایران و اسپانیا برقرار شود. شاه‌عباس در نامه‌اش به فیلیپ سوم، دنگیزبیگ را معتَمد درگاه خواند و او را از بزرگان دربار و سران سپاه معرفى کرد. دنگیزبیگ مأموریت داشت تا بعضى مطالبى را که در نامه قید نشده بود و همچنین فتوحات شاه‌عباس را به اطلاع پادشاه اسپانیا برساند (اسکندرمنشى، ج2، ص862؛ شاه‌عباس: مجموعه اسناد و مکاتبات تاریخى، ج3، ص265ـ266؛ فلسفى، ج3، ص1140ـ1141، 1151، ج4، ص1498، 1666ـ1667). دنگیزبیگ از ابتداى سفر اشتباهاتى کرد که نارضایى شاه‌عباس را به دنبال داشت. او به خواهش نایب‌السلطنه پرتغال در گوآ، که مرکز تجارى پرتغال در ساحل غربى هندوستان بود، لاک و مهر نامه شاه‌عباس به پادشاه اسپانیا را برداشت و نایب‌السلطنه پرتغال را از مضمون نامه مطّلع کرد. از دیگر اشتباهاتش این بود که نامۀ شاه‌عباس براى پاپ را به تاجرى فروخت تا او، به نام دنگیزبیگ، نامه را به پاپ تحویل دهد (اسکندرمنشى، ج‌2، ص‌863). در >گاهنامۀ کرملیها در ایران< (ج‌1، ص‌202) آمده که دنگیزبیگ این نامه را به کنت دوکاسترو، سفیر اسپانیا در واتیکان، داده‌است.پس از آن، دنگیزبیگ، با پیروى از گفتۀ آنتونیو دو گووا، مبنى بر اینکه فروش ابریشم در اسپانیا از طرف نمایندگان پادشاه ایران کار شایسته‌اى نیست، ابریشمها را از خواجه‌صفر گرفت و به فیلیپ سوم اهدا کرد. خواجه‌صفر در اعتراض به این کار، به ایران بازگشت و شاه‌عباس را از موضوع آگاه کرد. فیلیپ نیز از این هدیه خشنود نشد و بابت آن هدیه‌اى به دنگیزبیگ نداد (فلسفى، ج‌3، ص‌1152). بنابر >گاهنامۀ کرملیها در ایران< (ج‌1، ص‌201)، تعداد محموله 120 تخته بود که دنگیزبیگ بیش از نیمى از آنها را فروخت و باقى‌مانده را، که وضع خوبى نداشتند، به فیلیپ تقدیم کرد. خطاى دیگر دنگیزبیگ این بود که در دوران اقامتش در اسپانیا به‌علت مرگ ملکۀ این کشور، جامۀ سیاه به تن کرد که این امر نیز موجب نارضایى شاه‌عباس شد. ظاهراً، مهم‌ترین اشتباه دنگیزبیگ بدرفتارى او با ملازمان سفرش بود، به‌طورى که برخى از آنان به مسیحیت گرویدند و در اسپانیا ماندند (اسکندرمنشى، همانجا). دنگیزبیگ مدتى بعد، به‌همراه آنتونیو دو گووا، به ایران بازگشت. ظاهراً میان این دو مناسبات دوستانه‌اى برقرار بود، زیرا به درخواست دنگیزبیگ از فیلیپ و پاپ قرار شد تا دو گووا به اسقفى کلیساى جلفاى اصفهان منصوب شود (>گاهنامۀ کرملیها در ایران<، همانجا). هنگامى که شاه‌عباس در 1022 از مازندران به اصفهان بازگشت، دنگیزبیگ و آنتونیو دو گووا را در میدان نقش‌جهان پذیرفت و همانجا دستور قتل دنگیزبیگ را صادر کرد و حکم قتل در مقابل آنتونیو دو گووا اجرا شد. آنتونیو دو گووا نیز از بیم مجازات به هرمز گریخت. پس از کشته‌شدن دنگیزبیگ، شاه‌عباس اموال و خانوادۀ او را به میکل آنجلوکُراى، سفیر ونیز در ایران، بخشید.چنین بخششى از شخصى مسلمان به یک خارجى مسیحى باعث تعجب همه شد (اسکندرمنشى، ج‌2، ص‌862ـ863؛ >گاهنامۀ کرملیها در ایران<، ج‌1، ص‌202ـ203).منابع: اسکندرمنشى؛ شاه‌عباس: مجموعه اسناد و مکاتبات تاریخى همراه با یادداشتهاى تفصیلى، چاپ عبدالحسین نوائى، تهران‌: زرین، 1366ش؛ نصراللّه فلسفى، زندگانى شاه‌عباس اول، تهران 1364ش؛A Chronicle of the Carmelites in Persia and the Papal mission of the XVIIth and XVIIIth centuries, London: Eyre and Spottiswoode, 1939.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان
حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 18
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده