دندان احمدبن حسین بن سعید اهوازی
معرف
از راویان امامى قرن سوم
متن
دندان، احمدبن حسین‌بن سعید اهوازى، از راویان امامى قرن سوم. کنیه‌اش ابوجعفر و لقبش دندان، به فتح دال (← علامه حلّى، 1411، ص‌96؛ مامقانى، ج‌6، ص‌29) یا به کسر آن (ابن‌داوود حلّى، ص‌228) است (← ابن‌غضائرى، ص‌40ـ41؛ نجاشى، ص‌77؛ طوسى، 1417، ص‌65)، البته، بعضى دندان را لقب جدّش سعیدبن حمّاد دانسته‌اند (← کشّى، ص‌508، 552؛ نیز ← خویى، ج‌24، ص‌108). نسب احمدبن حسین به مهران از موالى امام سجاد علیه‌السلام مى‌رسد (کشّى، ص‌551؛ نجاشى؛ طوسى، همانجاها؛ نیز ← حسین‌بن سعید اهوازى*).احمدبن حسین نزد پدر تلمذ کرد و افزون بر وى، از همه مشایخ پدرش، جز حمّادبن عیسى (نجاشى؛ طوسى، همانجاها؛ قس طوسى، 1390، ج‌1، ص‌354، که یک روایت وى از حمّادبن عیسى را نقل کرده که احتمالاً خطا در سند است) و دیگرانى چون على‌بن فضّال، على‌بن اسباط، محمدبن جمهور و فُضالة‌بن ایوب روایت کرده‌است (براى نمونه ← صفّار قمى، ص‌123؛ ابن‌بابویه (على‌بن حسین)، ص‌131؛ طوسى، 1363ش، ج‌1، ص‌222، 233، ج‌3، ص‌42؛ همو، 1390، ج‌1، ص‌187). محمدبن حسن صفّار (← نجاشى، ص‌78؛ طوسى، 1417، همانجا)، سعدبن عبداللّه اشعرى (ابن‌بابویه، همانجا؛ ابن‌قولویه، ص‌462) و محمدبن احمدبن یحیى اشعرى (نجاشى، ص‌348؛ طوسى، 1415، ص‌412) از راویان وى بودند.وثاقت احمدبن حسین دندان روشن نیست. به‌تصریح نجاشى (ص‌77) و طوسى (1417، همانجا) مشایخ قم او را تضعیف کرده و در شمار غُلات دانسته‌اند، اما به‌نظر مامقانى (ج‌6، ص‌32) این اتهام چندان درخور توجه نیست زیرا قمیان نفى سهو از نبى را هم غلو دانسته‌اند. یکى از کسانى که محمدبن حسن‌بن ولید قمى (شیخِ ابن‌بابویه) روایاتش در کتاب نوادر محمدبن احمدبن یحیى را استثنا کرده و نپذیرفته (اصطلاحاً مستثنیات ابن‌ولید) دندان است؛ و ابن‌بابویه و ابوالعباس احمدبن على‌بن نوح سیرافى نیز از او پیروى کرده‌اند (← نجاشى، ص‌348؛ طوسى، 1417، ص‌222؛ همو، 1415، ص‌415؛ قس طوسى، 1390، ج‌1، ص420ـ421، ج‌2، ص‌52، 297، ج‌3، ص‌213، و جاهاى دیگر، که روایاتى از این طریق نقل کرده‌است). طوسى نیز در رجال (ص‌412) در فصل راویانى که از ائمه روایت نکرده‌اند، از او نام برده و تضعیف ابن‌بابویه در مورد وى را ذکر کرده‌است. به همین سبب، ابن‌داوود حلّى (همانجا) هم دندان را ضعیف دانسته و علامه حلّى (1417، ص320) در روایاتش توقف کرده‌است. بااین‌همه، ابن‌غضائرى که در جرح و تعدیل راویان سخت‌گیر است، احادیث وى را سالم شمرده‌است (← ص‌41؛ نیز ← شوشترى، ج‌1، ص‌437)، اما به نظر خویى (ج‌2، ص‌103) مراد از این قول، سلامت روایات او از غلو است، و نه توثیق او. از رجالیان اهل سنّت نیز تنها ابن‌حجر عسقلانى (ج‌1، ص‌157) از احمدبن حسین دندان نام برده و وى را از بزرگان شیعه و داراى تألیفات فراوان شمرده‌است.چون در روایات منقول از احمدبن حسین لقب دندان ذکر نشده‌است، روایات او را از طریق راویانش مى‌توان بازشناخت (← طُرَیحى، ص‌97؛ کاظمى، ص‌171؛ مامقانى، ج‌6، ص‌33). در منابع روایى موجود، به‌جز آنچه صفّار قمى از دندان نقل کرده (ادامة مقاله)، از وى روایاتى متعدد در ابواب مختلف فقهى و نیز ابواب مربوط به آداب و فضائل به جا مانده‌است (براى نمونه ← کلینى، ج‌3، ص‌245، 307، ج‌4، ص‌361، ج‌5، ص‌111، ج‌6، ص‌108، 122؛ ابن‌بابویه (محمدبن على)، 1417، ص‌108، 308، 382؛ همو، 1368ش، ص100، 196، 258، 277؛ طوسى، 1390، ج‌1، ص‌187، ج‌2، ص‌54، 264، 309، ج‌3، ص‌4، 42، 292). ابن‌بابویه نیز در کتاب الخصال (براى نمونه ← ج‌1، ص‌87، 230ـ231، ج‌2، ص‌364ـ365، 383، 414ـ415، 599، 602) به نقل از پدرش روایاتى از دندان به نقل از سعدبن عبداللّه اشعرى آورده‌است.به‌ گفتۀ نجاشى (ص‌78) و طوسى (1417، همانجا) دندان سه کتاب به نامهاى الاحتجاج ‌و المثالب در زمینۀ مسائل اعتقادى، و الانبیاء در سیره پیامبران داشته که محمدبن حسن صفّار قمى آنها را روایت کرده‌است. صفّار قمى در بصائر الدرجات (براى نمونه ← ص‌123ـ124، 139، 195، 218، 286ـ287، 308، و جاهاى دیگر) روایتهاى بسیارى از او در مناقب و فضائل ائمه علیهم‌السلام نقل کرده که با توجه به مضمون این روایات احتمالاً از کتاب الاحتجاج ‌وى اخذ شده‌است. ابن‌شهرآشوب (ص‌12) المختصر فى الدعوات در زمینۀ ادعیه را نیز به وى نسبت داده‌است.ابن‌ندیم (ج‌1، قسم 2، ص670ـ671؛ نیز ← ابن‌اثیر، ج‌8، ص‌29 در حوادث 296) از فردى به نام محمدبن حسین ملقب به دندان نام برده‌است که در نواحى کرج ‌(یا کرخ که ظاهراً تصحیف کرج‌است؛ ← یاقوت حموى، ج‌4، ص‌250ـ251) و اصفهان مى‌زیست، ولایت این مناطق را عهده‌دار بوده و از حامیان عبداللّه‌بن میمون قدّاح* بود. گرچه به‌سبب یکى بودن لقب، دوران و محل زندگى و گرایشهاى افراطى و غالیانه محمدبن حسین و احمدبن حسین دندان، احتمال داده‌ شده‌است هر دو تن یکى باشند (← صائب عبدالحمید، ص‌245)، اما احتمال معاصرت دندان با قدّاح بسیار بعید است (براى تفصیل بیشتر در این باره ← قداح*، عبداللّه‌بن میمون).سال وفات احمدبن حسین معلوم نیست. او در قم درگذشته و همانجا مدفون است (طوسى، 1417، همانجا).منابع‌: ابن‌اثیر؛ ابن‌بابویه (على‌بن حسین)، الامامة و التبصرة من الحیرة، قم 1363ش؛ ابن‌بابویه (محمدبن على)، الامالى، قم 1417؛ همو، ثواب الاعمال و عقاب‌الاعمال، قم 1368ش؛ همو، کتاب الخصال، چاپ على‌اکبر غفارى، قم 1362ش؛ ابن‌حجر عسقلانى، لسان‌المیزان، حیدرآباد، دکن 1329ـ1331، چاپ افست بیروت 1390/1971؛ ابن‌داوود حلّى، کتاب الرجال، چاپ محمدصادق آل بحرالعلوم، نجف 1392/ 1972، چاپ افست قم ]بى‌تا.[؛ ابن‌شهرآشوب، معالم‌العلماء، نجف 1380/ 1961؛ ابن‌غضائرى، الرجال لابن‌الغضائرى، چاپ محمدرضا حسینى جلالى، قم 1422؛ ابن‌قولویه، کامل‌الزیارات، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1417؛ ابن‌ندیم؛ ابوالقاسم خویى، معجم رجال‌الحدیث و تفصیل طبقات‌الرواة، قم 1413/1992؛ شوشترى؛ صائب عبدالحمید، «معجم مورخى الشیعة حتى نهایة‌القرن السابع الهجرى»، تراثنا، سال 14، ش 3 و 4 (رجب ـ ذیحجه 1419)؛ محمدبن حسن صفّار قمى، بصائرالدرجات الکبرى فى فضائل آل محمد (ع)، چاپ محسن کوچه‌باغى تبریزى، تهران 1362ش؛ فخرالدین‌بن محمد طُرَیحى، جامع‌المقال فیما یتعلق باحوال‌الحدیث و الرجال، چاپ محمدکاظم طریحى، تهران ?] 1374[؛ محمدبن حسن طوسى، الاستبصار، چاپ حسن موسوى خرسان، نجف 1375ـ1376/ 1956ـ1957، چاپ افست تهران 1363ش؛ همو، تهذیب‌الاحکام، چاپ حسن موسوى خرسان، تهران 1390؛ همو، رجال‌الطوسى، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1415؛ همو، الفهرست، چاپ جواد قیومى‌اصفهانى‌اصفهانى، ]قم[ 1417؛ حسن‌بن یوسف علامه حلّى، ایضاح‌الاشتباه، چاپ محمد حسون، قم 1411؛ همو، خلاصة الاقوال فى معرفة‌الرجال، چاپ جواد قیومى، قم 1417؛ محمدامین‌بن محمدعلى کاظمى، هدایة‌المحدثین الى طریقة‌المحمدین، چاپ مهدى رجایى، قم 1405؛ محمدبن عمر کشّى، اختیار معرفة‌الرجال، ]تلخیص[ محمدبن حسن طوسى، چاپ حسن مصطفوى، مشهد 1348ش؛ کلینى؛ عبداللّه مامقانى، تنقیح‌المقال فى علم‌الرجال، چاپ محیى‌الدین مامقانى، قم 1423ـ ؛ نجاشى.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

لیلا اوصالی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 18
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده