دنانیر
معرف
بانوى خواننده و نوازنده وابسته به برمکیان* در سدۀ دوم
متن
دَنانیر، بانوى خواننده و نوازنده وابسته به برمکیان* در سدۀ دوم. نام وى از نظر لغوى به ‌معنى سکه‌هاى طلاست (← دهخدا، ذیل «دینار»). دنانیر کنیز یکى از اهالى مدینه بود و نزد او موسیقى و آثار پیشینیان را آموخت و از بهترین راویان موسیقى شد. یحیى‌بن خالد برمکى، وزیر هارون‌الرشید، او را خرید و به دستگاه خود برد (← طبرى، ج‌8، ص‌297). دنانیر توانایى خود را در موسیقى در خانۀ یحیى به‌کمال رساند، چنان‌که ابراهیم موصلى* از صداى او به شگفت آمد و هارون‌الرشید گردنبندى به قیمت سى‌هزار دینار به وى بخشید و براى شنیدن صداى او، بارها به خانۀ یحیى مى‌رفت تا جایى که زبیده، همسر هارون، از این موضوع شکایت داشت. یحیى برمکى نیز او را بسیار گرامى مى‌داشت و روایت شده چون دنانیر به بیمارى جوع مبتلا بود و نمى‌توانست روزه بگیرد، یحیى در ماه رمضان هر روز براى او هزار دینار کفاره مى‌داد. خود دنانیر نیز کنیزانى داشته‌است. وابستگى دنانیر به یحیى و خاندان برمکى چنان بود که دنانیر برمکى و البرمکیّه خوانده شده‌است. پس از مغضوب‌شدن و برافتادن برمکیان، دنانیر از خواندن سر باز زد و چون هارون‌الرشید از وى خواست خوانندۀ او شود، با آنکه هارون بر او خشم گرفت و به تنبیه او فرمان داد، دنانیر حاضر به تغنى نشد؛ خلیفه نیز وى را آزاد کرد. او با آنکه زنى خوبرو بود، تا پایان عمر تن به ازدواج ‌نداد. عقید، از موالى صالح‌بن رشید، بسیار خواهان ازدواج ‌با او بود و حسین‌بن محرز و بَذْلْ و صالح‌بن رشید را براى شفاعت و تقاضاى ازدواج ‌نزد او فرستاد، اما دنانیر درخواست ازدواج ‌وى را نپذیرفت (ابوالفرج‌اصفهانى، 1383، ج‌18، ص‌65، 67ـ69؛ نیز ← فوّاز، ج‌1، ص‌334ـ335). دنانیر مدتها پس از اضمحلال برمکیان زیست و سرانجام در 210 در بغداد درگذشت (← ابوالفرج‌ اصفهانى، 1383، ج‌18، ص‌65، 68ـ69؛ همو، 1368ش، ج1، ص‌716، پانویس 26؛ نیز ← تونجى، ص‌84).اساس تغنى او بیشتر بر آموزه‌ها و ساخته‌هاى بَذْل‌الکبرى* متکى بود، اما از ابراهیم و اسحاق موصلى*، ابن‌جامع* و فُلَیح نیز آوازها و نکاتى آموخته‌ بود (← ابوالفرج‌ اصفهانى، 1383، ج‌18، ص‌65، 68). کتاب المجرد فى الاغانى به دنانیر نسبت داده شده‌است. احتمالاً این کتاب مجموعه‌اى براى نقل ساخته‌هاى دیگران نیز بوده‌است (← فوّاز، ج‌1، ص‌335). اعتمادالسلطنه (ج‌1، ص130) به داشتن طبع شعر او اشاره کرده‌است.افزون‌براین، دنانیر نام زنى شاعر و ادیب از اهالى کوفه بوده‌است که به ابن‌کناسه (متوفى 207) خدمت مى‌کرده و احتمالاً با موسیقى نیز آشنایى داشته‌است (← اعتمادالسلطنه، همانجا).منابع‌: ابوالفرج‌ اصفهانى، برگزیده ‌الاغانى، ترجمه، تلخیص ‌و شرح از محمدحسین مشایخ فریدنى، تهران 1368ش؛ همو، کتاب‌الاغانى، قاهره 1383، چاپ افست بیروت ]بى‌تا.[؛ محمدحسن‌بن على اعتمادالسلطنه، خیرات حسان، چاپ سنگى ]تهران[ 1304ـ1307؛ محمد تونجى، معجم اعلام النساء، بیروت 2001؛ دهخدا؛ طبرى، تاریخ (بیروت)؛ زینب فوّاز، الدرر المنثور فى طبقات ربّات الخدور، چاپ محمدامین ضناوى، بیروت 1420/1999.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

بابک خضرائی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 18
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده