دمیری بهرام بن عبدالله
معرف
ملقب به تاج‌الدین، فقیه مالکى قرن هشتم و نهم
متن
دَمیرى، بهرام‌بن عبداللّه، ملقب به تاج‌الدین، فقیه مالکى قرن هشتم و نهم. کنیه‌اش ابوالبقاء بود. او در 734 در دَمِیره، روستایى حوالى دمیاط* مصر متولد شد (ابن‌حجر عسقلانى، قسم 1، ص‌155 و پانویس 7). دربارة شرح حال و چگونگى تحصیلاتش اطلاعات اندک است. گفته‌اند فقه را نزد شرف‌الدین رهونى (متوفى 773) و خلیل‌بن اسحاقِ* جندى آموخت و حدیث را نزد استادانى چون شمس بیانى، ابوالحرم قلانسى و جمال ترکمانى استماع کرد. در فقه مالکى به استادى و مقام افتاء رسید. دمیرى پس از درگذشت استادش ابن‌خیر در 791 در اوج‌ درگیریهاى مِنطاش و ملک ظاهر بَرقوق* (← ابن‌تَغرى بِردى، 1383ـ1392، ج11، ص‌339ـ390) به قاضى‌القضاتى مصر منصوب شد و حدود یک سال در این مقام بود. اما با غلبۀ برقوق، عزل شد و تا پایان عمر به تدریس ادبیات عرب، فقه و حدیث در مدرسۀ شیخونیه و مدارس دیگر اشتغال داشت. وى شاگردان بسیارى تربیت کرد که معروف‌ترین آنها عبدالرحمان بکرى و شمس‌الدین بساطى بودند. دمیرى در 805 در 71 سالگى ازدنیا رفت (← ابن‌حجر عسقلانى، قسم 1، ص‌156ـ157؛ ابن‌تغرى بردى، 1985، ج‌3، ص‌438؛ همو، 1383ـ1392، ج‌11، ص‌386؛ سخاوى، ج‌3، ص‌19ـ20).گفته‌اند دمیرى مردى نیکوکار، مهربان و گشاده‌دست بود (← ابن‌حجر عسقلانى، همانجا؛ سخاوى، ج‌3، ص‌20). به نوشتۀ تنبکتى (ص‌148)، دربارة او گفته‌اند که کثیرالاطلاع در زمینۀ فقه بوده، اما قوۀ تحلیل و نظر نداشته‌است.آثار دمیرى عبارت‌اند از: المناسک (مناسک‌الحج) در یک جلد و شرح آن در سه جلد؛ الارشاد در فقه مالکى؛ الشامل فى الفقه و نیز شرح آن؛ شرح الالفیّه ابن‌مالک؛ شرح منتهى‌السؤل و الأمل فى ‌علمَىِ الاصول و الجدل (یا المختصر ابن‌حاجب) و سه شرح بر المختصر استادش خلیل‌بن اسحاق در فقه مالکى‌: الشرح الکبیر، الشرح الاوسط و الشرح الصغیر (ابن‌حجر عسقلانى؛ سخاوى، همانجاها؛ حَطّاب، ج‌1، ص16؛ تنبکتى، ص‌148ـ149؛ حاجى‌خلیفه، ج2، ستون 1855). سخاوى (همانجا) اثرى منظوم به نام الدرّة الثمینة مشتمل بر حدود سه هزار بیت را نیز به دمیرى نسبت داده و از شرح خود او بر ابیات آن در حواشى کتاب یاد کرده‌است. گفتنى است که برخى منابع متأخر اثرى با مشخصات یادشده را به بهرام‌بن عبداللّه دمشقى مالکى (متوفى 1102) نسبت داده‌اند (براى نمونه ← بغدادى، ج‌1، ستون 244؛ کحّاله، ج‌3، ص‌80) که در درستى آن تردید است.منابع‌: ابن‌تَغرى بِردى، المنهل الصافى، ج‌3، چاپ نبیل محمد عبدالعزیز، قاهره 1985؛ همو، النجوم‌الزاهرة فى ملوک مصر و القاهرة، قاهره ?]1383[ـ1392/?]1963[ـ1972؛ ابن‌حجر عسقلانى، رفع‌الإصر عن قضاة مصر، چاپ حامد عبدالمجید، محمدمهدى ابوسنه، و محمداسماعیل صاوى، ]قاهره?1376/ 1956[؛ اسماعیل بغدادى، هدیة‌العارفین، ج‌1، در حاجى‌خلیفه، ج‌5؛ احمدبابابن احمد تنبکتى، نیل‌الابتهاج‌ بتطریز الدّیباج، چاپ عبدالحمید عبداللّه هرامه، طرابلس 1398/ 1989؛ حاجى‌خلیفه؛ محمدبن محمد حَطّاب، مواهب‌الجلیل لشرح مختصر خلیل، چاپ زکریا عمیرات، بیروت 1416/ 1995؛ محمدبن عبدالرحمان سخاوى، الضوء اللامع لاهل القرن التاسع، قاهره: دارالکتاب الاسلامى، ]بى‌تا.[؛ عمررضا کحّاله، معجم المؤلفین، دمشق 1957ـ1961، چاپ افست بیروت ]بى‌تا.[.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمدحسین شمسایی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 18
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده