بلوشه ادگار
معرف
خاورشناس‌ و ایران‌شناس‌ معروف‌ فرانسوی‌
متن
بلوشه‌ ، ادگار، خاورشناس‌ و ایران‌شناس‌ معروف‌ فرانسوی‌. گابریل‌ ژوزف‌ ادگار بلوشه‌ در 12 دسامبر 1870 در شهر بورژ متولد شد. دورة‌ تحصیلات‌ مقدماتی‌ را با موفقیتهای‌ درخشانی‌ به‌انجام‌ رساند (قزوینی‌، 1325 ش‌، ص‌14) و وارد مدرسة‌ زبانهای‌ شرقی‌ * شد. عربی‌، فارسی‌، ترکی‌ و هندی‌ را فراگرفت‌ (دهخدا؛ دایرة‌المعارف‌ فارسی‌ ؛ د.ا.د.ترک‌ ، ذیل‌ ماده‌) و همچنین‌ در مدرسة‌ مطالعات‌ عالی‌ که‌ در زمان‌ ناپلئون‌ سوم‌ تأسیس‌ شده‌ بود و مرکز مطالعات‌ ایران‌شناسی‌ بود (اورکاد، ص‌ 12، 20)، تحصیل‌ کرد و در همانجا از 1895 تا 1901 به‌تدریس‌ پرداخت‌. در 1895، کتابدار کتابخانة‌ ملی‌ پاریس‌ در بخش‌ نسخ‌ خطی‌ و از 1929 معاون‌ آنجا شد. بلوشه‌ در 1928، نشان‌ افتخار(لژیون‌ دنور ) دریافت‌ کرد (قزوینی‌، 1325 ش‌، همانجا) و در 1935 بازنشسته‌ شد و در 5 سپتامبر 1937 در پاریس‌ درگذشت‌ ( ایرانیکا ذیل‌ ماده‌؛ د. ا. د. ترک‌ ، همانجا).آثار بلوشه‌ نشانة‌ بارزی‌ از فعالیت‌ و تلاش‌ پیگیر و روحیة‌ پژوهشگری‌ اوست‌. اگرچه‌ بلوشه‌ در کتابداری‌ تحصیلات‌ دانشگاهی‌ نداشت‌، اما به‌ جهت‌ دقت‌ و مهارت در فهرست‌برداری‌ و شناسایی‌ کتابهای‌ شرقی‌ و تألیف‌ آثاری‌ که‌ تنوع‌، عمق‌ و وسعت‌ دانش‌ وی‌ را می‌رساند، در بین‌ خاورشناسان‌ معتبر اوایل‌ قرن‌ بیستم‌، جایگاه‌ ویژه‌ای یافت‌. مهمترین‌ کار وی‌، فهرست‌برداری‌ از کتابهای‌ خطی‌ کتابخانة‌ ملی‌ پاریس‌ و تصحیح‌ و ترجمة‌ برخی‌ از آنها بوده‌ است‌.فهرستهایی‌ که‌ بلوشه‌ تهیه‌ کرده‌ عبارت‌اند از : > فهرست‌ نسخ‌ خطی‌ شرقی‌، عربی‌، فارسی‌ و ترکی‌ شارل‌ شفر < (1900)؛ > فهرست‌ نسخ‌ خطی‌ مزدایی‌ (زند، پهلوی‌، پارسی‌ و ایرانی‌ آیین‌ زردشت‌) < (1900)؛ > صورت‌ نسخ‌ خطی‌ عربی‌ مجموعة‌ دکوردمانش‌ < (1906)؛ > فهرست‌ نسخ‌ خطی‌ عربی‌، فارسی‌ و ترکی‌ که‌ دکوردمانش‌ به‌کتابخانة‌ ملی‌ اهدا کرده‌ است‌ < (1909)؛ > صورت‌ «مجموعة‌ نسخ‌ خطی‌ مسلمانان‌» دکوردمانش‌ < (1916)؛ > ملاحظاتی‌ در باب‌ نسخ‌ خطی‌ فارسی‌ و عربی‌ مجموعة‌ مارتو < (1923)؛ > فهرست‌ نسخ‌ خطی‌ عربی‌ که‌ در سالهای‌ 1884ـ1924 به‌دست‌ آمده‌ است‌ < (1925)؛ > فهرست‌ نسخ‌ خطی‌ ترکی‌ < در دو جلد (1932ـ 1933) و > فهرست‌ نسخ‌ خطی‌ فارسی‌ کتابخانة‌ ملی‌ < (1905ـ1934) ( ایرانیکا ، همانجا؛ قزوینی‌، 1325 ش‌، ص‌ 18).بلوشه‌ در تاریخ‌ عرب‌ نیز آثاری‌ دارد؛ وی‌ متن‌ عربی‌ و ترجمة‌ النهج‌السدید و الدر الفرید فی‌ مابعد تاریخ‌ ابن‌عمید ، نوشتة‌ مفضل‌بن‌ ابی‌الفضائل‌ را که‌ تاریخ‌ ممالیک‌ مصر است‌ با عنوان‌ > مفضل‌بن‌ ابی‌الفضائل‌ : تاریخ‌ سلاطین‌ ممالیک‌ < در مجلة‌ پاترولوژیا اُریانتالیس‌ در سه‌ شماره‌ منتشر کرد، همچنین‌ السلوک‌ لمعرفة‌الدول‌ والملوک‌ احمدبن‌ علی‌ مقریزی‌ را با توضیحات‌ تاریخی‌ و جغرافیایی‌ و بعضی‌ از قسمتهای‌ زبدة‌ الحلب‌ فی‌ تاریخ‌ حلب‌ ابن‌عدیم‌ را به‌فرانسه‌ برگردانید و در 1895ـ1898 در > مجلة‌ شرق‌ لاتین‌ < منتشر ساخت‌. در 1902 > پرستش‌ آفرودیت‌ ـ آناهیتا در میان‌ عرب‌ جاهلیت‌ < و در 1920 > سفرنامة‌ کارلیه‌ دو پینون‌ در مشرق‌ زمین‌ < را با حواشی‌ تاریخی‌ و جغرافیایی‌ به‌طبع‌ رساند ( ایرانیکا ؛ د.ا.د.ترک‌ ، همانجاها؛ دانشنامة‌ ایران‌ و اسلام‌ ، ذیل‌ «ابن‌عدیم‌»؛ قزوینی‌، 1325 ش‌، ص‌16ـ17).بلوشه‌ تحقیقات‌ خود را در زمینة‌ ایران‌ باستان‌ با جیمز دارمستتر * ایران‌شناس‌ فرانسوی‌، آغاز کرد. وی‌ ابتدا در 1895، رساله‌ای‌ با عنوان‌ > فهرست‌ جغرافیایی‌ بلاد ایران‌ در مجموعة‌ تحقیقات‌ مربوط‌ به‌زبان‌ و آثار تاریخی‌ مصر و آشور < ( د.ترک‌ ، ذیل‌ ماده‌) و سپس‌ مقالات‌ متعددی‌ دربارة‌ ایران‌ باستان‌ نوشت‌. بلوشه‌ دو کتاب‌ مهم‌ نیز در حوزة‌ ایران‌شناسی‌ دارد : > فرهنگ‌ پاره‌ای‌ از قسمتهای‌ اوستا چاپ‌ جیمز دارمستتر < (آلانسُن‌ 1901) و > تحقیق‌ در باب‌ دستور زبان‌ پهلوی‌ < (پاریس‌ 1905؛ ایرانیکا ، همانجا؛ قزوینی‌، 1325 ش‌، ص‌16ـ18). بلوشه‌ در 1910 > مقدمه‌ای‌ بر تاریخ‌ مغولها < و یک‌ سال‌ بعد بخشی‌ از جامع‌التواریخ‌ رشیدالدین‌ فضل‌الله‌ همدانی‌ را که‌ شامل‌ تاریخ‌ اوکتای‌ قاآن‌ تا تیمور قاآن‌ بود، منتشر کرد (قزوینی‌، 1325 ش‌، ص‌16؛ د.ترک‌ ؛ ایرانیکا ؛ دایرة‌المعارف‌ فارسی‌ ، همانجاها).بلوشه‌ در زمینة‌ تاریخ‌ و آثار باستانی‌ چین‌ و آسیای‌ مرکزی‌ و ترکیه‌ نیز تحقیقات‌ و تألیفاتی‌ دارد (برای‌ نمونه‌ رجوع کنید به ایرانیکا ، همانجا). همچنین‌ در تاریخ‌ ادیان‌ و مذاهب‌ > معراج‌ حضرت‌ محمد [صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم‌ <] (1899)، و > منابع‌ شرقی‌ کمدی‌ الهی‌ (دانته‌) < (1901) را به‌رشتة‌ تحریر درآورده‌ و مقالات‌ متعددی‌ در این‌ زمینه‌ به‌طبع‌ رسانده‌ است‌ ( ایرانیکا ، همانجا).بلوشه‌ در زمینة‌ نقاشیهای‌ شرقی‌ نیز تألیفاتی‌ دارد. از جمله‌ > نقاشیهای‌ شرقی‌ مجموعة‌ پودزی‌ < ؛ > فهرست‌ اسامی‌ یاد شده‌ در چهار یادداشت‌ در باب‌ نقاشیهای‌ شرقی‌ < (1928)؛ > نقاشی‌ اسلامی‌ < ؛ > نقاشی‌ در ایران‌ < . او همچنین‌ دربارة‌ نقاشیها و تذهیبهای‌ نسخه‌های‌ خطی‌ عربی‌ و فارسی‌ و ترکی‌ کتابخانة‌ ملی‌ فرانسه‌ آثاری‌ تألیف‌ کرده‌ است‌ (رجوع کنید به قزوینی‌، 1325 ش‌، ص‌ 17ـ 18؛ د. ترک‌ ، همانجا). تعدادی‌ دیگر از آثار بلوشه‌ بعد از فوتش‌، با نظارت‌ انجمن‌ فرانسوی‌ چاپ‌ نسخ‌خطی‌ مصوّر منتشر شد که‌ در شناسایی‌ بهتر تاریخ‌ نقاشی‌ ایران‌ مؤثر بوده‌ است‌ ( ایرانیکا ، همانجا؛ برای‌ نمونه‌ مقالات‌ مختلف‌ بلوشه‌ رجوع کنید به پیرسون‌، فهرست‌، ذیل‌ ماده‌).بلوشه‌ با دانشمندان‌ ایرانی‌، از جمله‌ محمد قزوینی‌، همکاری‌ و مکاتبه‌ داشت‌ (قزوینی‌، 1325 ش‌، ص‌ 10ـ14؛ همو، 1339، ص‌ 5، پانویس‌ 1؛ سحاب‌، ص‌ 67).منابع‌: برنارد اورکاد، «ایرانشناسی‌ در فرانسه‌»، در ایرانشناسی‌ در اروپا و ژاپن‌ ، ویراستة‌ رودی‌ متّی‌ و نیکی‌ کدّی‌، ترجمة‌ مرتضی‌ اسعدی‌، تهران‌ 1371 ش‌؛ دانشنامة‌ ایران‌ و اسلام‌ ، زیرنظر احسان‌ یارشاطر، تهران‌ 1354ـ1370 ش‌، ذیل‌ «ابن‌عَدیم‌» (نوشتة‌ ب‌. لویس‌)؛ دایرة‌المعارف‌ فارسی‌ ، به‌ سرپرستی‌ غلامحسین‌ مصاحب‌، تهران‌ 1345ـ1374 ش‌؛ علی‌اکبر دهخدا، لغت‌نامه‌ ، زیرنظر محمد معین‌، تهران‌ 1325ـ 1359 ش‌؛ ابوالقاسم‌ سحاب‌، فرهنگ‌ خاورشناسان‌ ، تهران‌ 1356 ش‌؛ محمد قزوینی‌، «ادگار بلوشه‌»، یادگار ، سال‌ 2، ش‌10 (خرداد 1325)؛ همو، «نامة‌ امیرتیمور گورگان‌ به‌ شارل‌ ششم‌ پادشاه‌ فرانسه‌»، کاوه‌ ، سال‌2، ش‌5، 1 رمضان‌ 1339؛Encyclopaedia Iranica , s.v."Blochet"(by Francis Richard); J. D. Pearson, Index Islamicus: 1906-1955 , London 1974, index, s.v. "Blochet"; TA , s.v. "Blochet, Edgard"; TDVIA , s.v. "Blochet, Gabriel-Joseph Edgard" (by Mahmut H. ì akirog § lu).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سیدعلی موسوی

حوزه موضوعی

تاریخ اجتماعی

رده های موضوعی
جلد 4
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده