دیر قبیله ← سومالی
معرف
دیر، قبیله ← سومالى#
متن
دیر، قبیله ← سومالىNNNNدَیر الجاثَلیق، نام دو دیر قدیمى در نزدیکى بغداد. جاثلیق معرب واژه یونانى کاتولیکوس و جمع آن جثالقه است.در زمان ساسانیان (حک : ح 226ـ652 میلادى) و پس از آن در دوره اسلامى رهبر کلدانیهاى نسطورى را جاثلیق مى‌گفتند. نام این دیرها نشان مى‌دهد که رهبر نسطوریان زمانى در این دو مکان اقامت داشته‌است. یکى از این دو دیر، که شابشتى بیشتر درباره آن صحبت کرده، به کلیلیشوع و مریامار کلیلیشوع معروف بوده‌است. در این دیر چند جاثلیق ازجمله تیموثاوس، از معاصران مأمون، دفن شده‌اند. تیموثاوس در ساخت دیر مشارکت و مدتى نیز در آن اقامت داشته‌است. بنابه قولى، این دیر در حدود 207 بازسازى شده، اما از 270 تا 278 روبه ویرانى نهاده، به‌نحوى‌که تا قرن هشتم اثرى از آن باقى نمانده‌است (← شابشتى، ص‌347ـ350؛ نیز ← د.اسلام، چاپ دوم، ذیل مادّه).ویرانه‌هاى دیر دوم در حدود شصت کیلومترى شمال بغداد و در غرب رود دجله، حدود شش کیلومترى قریه سِمیکه کنونى در مرز سواد و تَکریت، نزدیک شهر مَسْکن در 50 تا 55 کیلومترى شمال بغداد از نواحى دُجَیل قرار دارد (شابشتى، ص350ـ351؛ یاقوت حموى، ذیل مادّه؛ ابن‌اثیر، ج‌4، ص‌328؛ نیز ← د.اسلام، همانجا). آثار این دیر روى تپه‌اى معروف به تل‌الدیر قرار دارد و ناحیه‌اى که تل آنجاست، ابوصخر نامیده مى‌شود (احمد سوسه، ج‌1، ص‌196؛ د.اسلام، همانجا). معروفیت این دیر به سبب جنگى است که در سال 71 میان عبدالملک‌بن مروان (حک : 65ـ86) و مُصعَب‌بن زُبَیر در آن ناحیه رخ داد و به کشته‌شدن مصعب و پسرش عیسى انجامید (یعقوبى، ج‌2، ص‌265). اجساد آن دو به دستور عبدالملک در همان محل دفن و آرامگاهى گنبددار براى آنها ساخته شد. این بنا مورد احترام مردم بود؛ به‌همین‌علت به خِرْبَه مصعب معروف شد (بلاذرى، ج‌5، ص350؛ یاقوت حموى؛ ابن‌اثیر، همانجاها). بعدها درباره این حادثه و محل وقوع آن، یعنى دیر الجاثلیق، اشعار بسیارى سروده شد (براى نمونه ← شابشتى، ص‌28ـ33؛ یاقوت حموى، همانجا؛ احمد سوسه، ج‌1، ص‌197). این دیر در زمان خود بزرگ بود و اطراف آن بستانها و درختانى بود و تا قرن چهارم، راهبان و فِتیان به آنجا رفت‌وآمد مى‌کردند (شابشتى، همانجا). ویرانه‌هاى این بنا مربعى به مساحت حدود پنج‌هزار مترمربع است، مصالح آن از آجر و گچ است و حیاط آن از سطح زمینهاى مجاور حدود سه متر بلندتر است. درون حیاط فضاى چهارگوشى است که هر ضلع آن حدود یک تا دو متر طول داشته‌است (احمد سوسه، ج‌1، ص‌196ـ197). این دیر از نظر شکوه قابل مقایسه با دیر الثَعالب در غرب بغداد بوده‌است (شابشتى، ص‌28).منابع : ابن‌اثیر؛ احمد سوسه، رَىّ سامراء فى عهدالخلافة العباسیة، ج‌1، بغداد 1948؛ احمدبن یحیى بلاذرى، انساب‌الاشراف، ج‌5، چاپ گویتین، اورشلیم 1936، چاپ افست بغداد ]بى‌تا.[؛ على‌بن محمد شابشتى، الدیارات، چاپ کورکیس عوّاد، بیروت 1406/ 1986؛ یاقوت حموى؛ یعقوبى، تاریخ؛EI2aDj, s.v. "Dayr al-(alth((k" (by A. A. Duri).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

عبدالکریم عطارزاده

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 18
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده