دیدو
معرف
از اقوام مسلمان در جمهورى خودمختار داغستان*
متن
دیدو، از اقوام مسلمان در جمهورى خودمختار داغستان*. دیدو به لحاظ تبارشناسى زیرمجموعه قوم بزرگ آوار (← آوارها*) قرار مى‌گیرد. دیدوها به پنج‌شاخه تقسیم مى‌شوند: تسز ، بژیتا ، خونزال ، گینوخ ، خوارش (بولشایا ، ذیل مادّه؛ ساکارتولوشى ، ص‌153). دیدوها خود را تسز مى‌نامند و نام دیدو را که احتمالا واژه‌اى گرجى به‌معناى بزرگ است، دیگران بر آنها نهاده‌اند (>← کتاب قرمز مردمان امپراتورى روسیه< ، ذیل مادّه).دیدوها مانند گروه قومى اَندى* در دره‌هاى کوهستانهاى مرتفع جنوب‌غربى داغستان و نزدیک به مرزهاى گرجستان ساکن شدند. به‌سبب سکونتگاه مشترک این دو گروه، آنان را اندو ـ دیدو خوانده‌اند (>فرهنگ قوم تاریخى امپراتوریهاى روسیه و اتحاد جماهیر شوروى< ، ص‌199؛ ویکسمن ، ص‌11).زبان دیدوها در گروه زبانى آوار ـ اندو ـ تسز یا اندوـ دیدو قرار مى‌گیرد که خود در زیرمجموعه زبانهاى داغستانى از گروه ناخ ـ داغستانى وابسته به زبانهاى شمال‌شرقى قفقاز (ایبرى ـ قفقازى ) است. هریک از پنج‌شاخه دیدو به زبان خاص‌خود سخن مى‌گویند که این خود ناشى از همان ویژگیهاى طبیعى و جغرافیایى منطقه است (د.اسلام، چاپ دوم، ذیل مادّه). هیچ‌یک از این زبانها خط ندارند و به همین سبب دیدوها در مکاتبات خود از خط آوارى استفاده مى‌کنند (همان، ذیل "Avars"؛ آکینر ، ص250).دیدوها تشابهات فرهنگى و اجتماعى زیادى با آوارها دارند (>کتاب قرمز مردمان امپراتورى روسیه<، همانجا)، البته ویژگیهاى جغرافیایى باعث شده تا در مقایسه با همسایگان خود آداب و سنن خویش را بیشتر حفظ کنند (د.اسلام، ذیل مادّه). دیدوها به‌سبب مناسبات تاریخى، از فرهنگ گرجى و نیز فرهنگ ایرانى ـ اسلامى نیز تأثیراتى پذیرفته‌اند (← کامرى و خلیل‌اف ، ص‌417ـ418).اقتصاد دیدوها متکى بر دامدارى است. بیشتر فعالیت اقتصادى آنان پرورش گاو و گوسفند، باغدارى، به ویژه پرورش تاک و کشاورزى نسبتآ محدود، است (>تاریخ گرجستان< ، ج‌1، ص‌] 24[). جمعیت دیدوها در سرشمارى 1382ش/ 2002 روسیه 176،15 تن ثبت شده‌است (ویر و قیصریف ، ص‌41).منابع :Shirin Akiner, Islamic peoples of the Soviet Union, London 1983; Bol'shaya Sa(vetskaya ensiklopediya, [Moscow] 1949-1958; Bernard Comrie and Modzhid Khalilov, "Loanwords in Bezhta: a Nakh-Daghestanian of the North Caucasus", in Loanwords in the world's languages: a comparative handbook, ed. Martin Haspelmath and Uri Tadmor, Berlin: De Gruyter Mouton, 2009; EI2, s.vv. "Avars" (by H. Carr(re d'Encausse and A. Bennigsen), "Dido" (by Ch. Quelquejay); An ethnohistorical dictionary of the Russian and Soviet empires, ed. James S. Olson, Westport: Greenwood, 1994; Istoria Gruzia [in Cyrillic], vol.1, [by] N.A. Berdznishvili et al., Tbilisi, Georgia 1962; The red book of the peoples of the Russian empire, [by] Margus Kolga et al., tr. Sirje Ainsaar et al., ed. Andrew Humpreys and Krista Mits, Tallinn, Estonia: NGO Red Book, 2001; Etneobi Sakartveloshi, Damtsveltan Arsebuli Tolerantobis Centr [in Cyrillic], Tbilisi, Georgia 2008; Robert Bruce Ware and Enver Kisriev, Dagestan: Russian hegemony and Islamic resistance in the North Caucasus, Armonk, N.Y. 2010; Ronald Wixman, The peoples of the USSR., NewYork 1984.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

گودرز رشتیانی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 18
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده