دیتریتسی
معرف
فریدریش هاینریش ، شرق‌شناس آلمانى
متن
دیتریتسى، فریدریش هاینریش ، شرق‌شناس آلمانى. او در 6 ژوئیه 1821/1237 در برلین به دنیا آمد (>زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى< ، ذیل مادّه) و فرزند کارل فریدریش ویلهلم دیتریتسى، بنیان‌گذار مؤسسه آمار پروس، بود. فریدریش هاینریش دیتریتسى در دانشگاههاى برلین، هاله و لایپزیک نزد هاینریش لبرشت فلایشر (1801ـ1888/ 1216ـ 1305،شرق‌شناس معروف) زبانهاى‌شرقى آموخت و در 1846/ 1262 موفق به اخذ درجه دکترى شد (فارابى ، مقدمه برونله ، ص‌XV). عنوان رساله دکترى وى که آن را به زبان لاتین نوشت و در دانشگاه فریدریش ویلهلم (هومبولت فعلى) برلین از آن دفاع کرد، >«درباره‌گزیده اشعار عربى‌ثعالبى موسوم‌به یتیمة‌الدهر»< بود. او در 1847/1263 تحریر مبسوط‌تر این رساله را با نام >متنبّى و سیف‌الدوله از یتیمة‌الدهر ثعالبى<به‌زبان آلمانى منتشر کرد (همان مقدمه، ص‌XVIII). دیتریتسى به مصر، فلسطین، اردن و سوریه سفر کرد و مشاهدات و تجربیات این سفرها را در 1853/1269 در برلین، در کتاب >گزارشهایى از سفر به مشرق زمین< چاپ کرد (همان، ص‌XVI-XV). او در 1850/ 1266 استاد ممتاز ادبیات سامى و 1901/ 1319 استاد افتخارى دانشگاه برلین شد (همان، ص‌XVI؛ >زندگینامه‌شخصیتهاى معاصر آلمانى<، همانجا). وى در 18 اوت 1903/ جمادى الاولى 1321 در برلین درگذشت (>زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى<، همانجا).در کارهاى علمى دیتریتسى دو دوره کاملا متمایز وجود دارد: 1) اشتغال او به دستور زبان و شعر عربى، 2) پژوهشهاى او در فلسفه اسلامى (فارابى، همان مقدمه، ص‌XVII).او در دوره اول، بعد از آثار مربوط به ثعالبى، اثرى را با عنوان >درباره شعر عربى و رابطه اسلام و مسیحیت< (برلین1850/1266) چاپ کرد. در 1851/1267، متن عربى الفیه ابن‌مالک (متوفى 672) را با عنوان لاتینى در لایپزیک به چاپرساند (همان مقدمه، ص‌XVIII؛ >زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى<، همانجا) و در 1852/ 1268، ترجمه آلمانىالفیه را همراه با شرح ابن‌عقیل (متوفى 769) در برلین منتشر ساخت (فارابى، همانجا). او در 1858/ 1274 و 1859/ 1275 >اشعار متنبىّ با شرح ابوالحسن واحدى< را در برلین چاپ کرد (>زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى<، همانجا؛ کوکولا ، ص‌137).دیتریتسى در 1854/1276 در برلین، کتاب درسى >گزیده‌هاى متون عثمانى< را به زبان فرانسه و در 1881/ 1298 در لایپزیک، کتاب درسى >فرهنگ لغت عربى ـ آلمانى مربوط به قرآن و رساله انسان و حیوان< را منتشر کرد (>زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى<؛ کوکولا، همانجاها).در دوره دوم کارهاى علمى‌اش، دیتریتسى وقت خود را به‌طور خاص‌صرف فلسفه اسلامى کرد. ابتدا به مطالعه رسائل اخوان‌الصفا مشغول شد و از 1858/ 1274 تا 1879/ 1296 مجموعه‌اى را با عنوان >فلسفه عربى در قرن دهم بعد از میلاد، برگرفته از رسائل اخوان‌الصفا< در هشت جلد در برلین و لایپزیک منتشر کرد. کار اصلى او در این مجموعه، ترجمه رسائل اخوان‌الصفا بود که متن عربى آن را از 1883/1300 تا 1886/ 1303 در دو جلد در لایپزیک به چاپ رساند (← فارابى، همان مقدمه، ص‌XXII-XX). دیتریتسى در این مجموعه تألیفاتى هم داشت که از آن جمله کتاب >داروینیسم در قرن دهم و نوزدهم< است. او در این کتاب که در 1878/ 1295 در لایپزیک منتشر شد، به نوعى، مطالب رسائل اخوان‌الصفا را در باب طبیعیات با مؤلفه‌هاى نظریه تکاملى داروین مقایسه کرد. در 1879/1296 نیز افسانه عربى الإنسان و الحیوان أمام محکمة الجانّ ، از نوشته‌هاى اخوان‌الصفا، را به زبان اصلى در ضمیمه واژه‌نامه‌اى در لایپزیک منتشر کرد.توجه دیتریتسى از طریق رسائل اخوان‌الصفا به اُثولوجیاى منسوب به ارسطو معطوف شد (>زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى<، همانجا). او براى اولین بار در 1882/ 1299، متن عربى اثولوجیا را با عنوان > اثولوجیاى منسوب به ارسطو برگرفته از دست‌نوشته‌هاى عربى< در لایپزیک (تجدیدچاپ در 1965، آمستردام) و یک سال بعد ترجمه آلمانى همین اثر را با عنوان > اثولوجیاى منسوب به ارسطو< با ترجمه و توضیحات در لایپزیک منتشر کرد (← کوکولا؛ >زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى<، همانجاها). دیتریتسى در مقدمه این ترجمه تأکید کرد که این اثر نه ارسطویى و نه افلاطونى بلکه فلوطینى است و وجود چنین اثرى حاکى از اهمیت فلوطین در تاریخ فلسفه اسلامى است. او اثبات کرد که این اثر شرح و بسط بخشى از تُساعات (انئادها) فلوطین (کتاب چهارم تا ششم) به روایت فرفوریوس است (فلوطین ، مقدمه، ص‌V-XII).اوج‌فعالیت علمى دیتریتسى در زمینه فلسفه اسلامى، پژوهش و بررسى آثار فارابى (متوفى 339) است. او بعد از تحقیقات مجدانه در این زمینه، مجموعه‌اى را به زبان عربى با عنوان >رسائل فلسفى فارابى< در 1890/1307 در لیدن چاپ کرد (کوکولا، همانجا). این رسائل عبارت‌اند از: کتاب الجمع بین رأیَى الحکیمین افلاطون الالهى و ارسطاطالیس، مقالة فى اغراض ما بعدالطبیعة، رسالة فى العقل و المعقول، رسالة فى ما ینبغى قبل تعلّم الفلسفة، عیون‌المسائل، رسالة فصوص‌الحکم، رسالة فى جواب مسائل سُئل عنها و رسالة فى فضیلة العلوم و الصناعات.او همین آثار را با عنوان >رسائل فلسفى فارابى< در 1892/1309 ترجمه کرد (>زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى<، همانجا). دیتریتسى متن عربى کتاب مبادى آراء اهل المدینة الفاضلة فارابى را با عنوان آلمانى در 1895/1313 در لیدن (تجدید چاپ 1964) و ترجمه آلمانى آن را در 1900/1318 چاپ کرد. او در مقدمه این ترجمه، مقاله >«درباره ارتباط فلسفه یونانى و عربى»< را نوشت (← فارابى، همان مقدمه، ص‌XXIII). این مقاله به‌طور مجزا در 2004/1383ش در مونیخ تجدید چاپ شد. در 1904/1322، پاول برونله ترجمه ناتمام دیتریتسى از السیاسة المدنیة فارابى را تکمیل کرد و با عنوان >رساله حاکمیت مدنى از فارابى< با مقدمه‌اى درباره ماهیت فلسفه عربى در لیدن به چاپ رساند (>زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى<، همانجا).دیتریتسى جز آثار علمى‌اش، رمانى سه جلدى نیز به‌نام میریام نوشت که در 1886/1303 در لایپزیک (فارابى، همانمقدمه، ص‌XVI)؛ و در 1890/1307 تجدید چاپ شد (کوکولا، همانجا). او همچنین مقالاتى در >مجله انجمن شرق‌شناسى آلمان< ــکه خود عضو آن بودــ چاپ کرد (همانجا).فریدریش هاینریش دیتریتسى با آثارش درباره دستور زبان عربى و فلسفه اسلامى، شرق‌شناسى اسلامى را بنیان نهاد.منابع :Muhammad b.Muhammad Fa(ra(b((, Die Staatsleitung von AlFa(ra(b(, [tr.] Friedrich Dieterici, ed. Paul Br(nnle, Leiden 1904; Richard Kukula, Bibliografisches Jahrbuch der deutschen Hochschulen, Innsbruck 1892; Neue deutsche Biographie, Berlin: Duncker & Humblot, 1953-2013, s.v. "Dieterici. 1: Friedrich Heinrich" (by Otto Spies); Plotinus, Die Sogenannte Theologie des , tr. Fr. Dieterici, Leipzig 1883. Aristoteles
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

رولاند پیچ

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 18
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده