دیتریتسی

معرف

فریدریش هاینریش ، شرق‌شناس آلمانى
متن
دیتریتسى، فریدریش هاینریش ، شرق‌شناس آلمانى. او در 6 ژوئیه 1821/1237 در برلین به دنیا آمد ()زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى( ، ذیل مادّه) و فرزند کارل فریدریش ویلهلم دیتریتسى، بنیان‌گذار مؤسسه آمار پروس، بود. فریدریش هاینریش دیتریتسى در دانشگاههاى برلین، هاله و لایپزیک نزد هاینریش لبرشت فلایشر (1801ـ1888/ 1216ـ 1305،شرق‌شناس معروف) زبانهاى‌شرقى آموخت و در 1846/ 1262 موفق به اخذ درجه دکترى شد (فارابى ، مقدمه برونله ، ص‌XV). عنوان رساله دکترى وى که آن را به زبان لاتین نوشت و در دانشگاه فریدریش ویلهلم (هومبولت فعلى) برلین از آن دفاع کرد، )«درباره‌گزیده اشعار عربى‌ثعالبى موسوم‌به یتیمة‌الدهر»( بود. او در 1847/1263 تحریر مبسوط‌تر این رساله را با نام )متنبّى و سیف‌الدوله از یتیمة‌الدهر ثعالبى(به‌زبان آلمانى منتشر کرد (همان مقدمه، ص‌XVIII). دیتریتسى به مصر، فلسطین، اردن و سوریه سفر کرد و مشاهدات و تجربیات این سفرها را در 1853/1269 در برلین، در کتاب )گزارشهایى از سفر به مشرق زمین( چاپ کرد (همان، ص‌XVI-XV). او در 1850/ 1266 استاد ممتاز ادبیات سامى و 1901/ 1319 استاد افتخارى دانشگاه برلین شد (همان، ص‌XVI؛ )زندگینامه‌شخصیتهاى معاصر آلمانى(، همانجا). وى در 18 اوت 1903/ جمادى الاولى 1321 در برلین درگذشت ()زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى(، همانجا).در کارهاى علمى دیتریتسى دو دوره کاملا متمایز وجود دارد: 1) اشتغال او به دستور زبان و شعر عربى، 2) پژوهشهاى او در فلسفه اسلامى (فارابى، همان مقدمه، ص‌XVII).او در دوره اول، بعد از آثار مربوط به ثعالبى، اثرى را با عنوان )درباره شعر عربى و رابطه اسلام و مسیحیت( (برلین1850/1266) چاپ کرد. در 1851/1267، متن عربى الفیه ابن‌مالک (متوفى 672) را با عنوان لاتینى در لایپزیک به چاپرساند (همان مقدمه، ص‌XVIII؛ )زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى(، همانجا) و در 1852/ 1268، ترجمه آلمانىالفیه را همراه با شرح ابن‌عقیل (متوفى 769) در برلین منتشر ساخت (فارابى، همانجا). او در 1858/ 1274 و 1859/ 1275 )اشعار متنبىّ با شرح ابوالحسن واحدى( را در برلین چاپ کرد ()زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى(، همانجا؛ کوکولا ، ص‌137).دیتریتسى در 1854/1276 در برلین، کتاب درسى )گزیده‌هاى متون عثمانى( را به زبان فرانسه و در 1881/ 1298 در لایپزیک، کتاب درسى )فرهنگ لغت عربى ـ آلمانى مربوط به قرآن و رساله انسان و حیوان( را منتشر کرد ()زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى(؛ کوکولا، همانجاها).در دوره دوم کارهاى علمى‌اش، دیتریتسى وقت خود را به‌طور خاص‌صرف فلسفه اسلامى کرد. ابتدا به مطالعه رسائل اخوان‌الصفا مشغول شد و از 1858/ 1274 تا 1879/ 1296 مجموعه‌اى را با عنوان )فلسفه عربى در قرن دهم بعد از میلاد، برگرفته از رسائل اخوان‌الصفا( در هشت جلد در برلین و لایپزیک منتشر کرد. کار اصلى او در این مجموعه، ترجمه رسائل اخوان‌الصفا بود که متن عربى آن را از 1883/1300 تا 1886/ 1303 در دو جلد در لایپزیک به چاپ رساند (← فارابى، همان مقدمه، ص‌XXII-XX). دیتریتسى در این مجموعه تألیفاتى هم داشت که از آن جمله کتاب )داروینیسم در قرن دهم و نوزدهم( است. او در این کتاب که در 1878/ 1295 در لایپزیک منتشر شد، به نوعى، مطالب رسائل اخوان‌الصفا را در باب طبیعیات با مؤلفه‌هاى نظریه تکاملى داروین مقایسه کرد. در 1879/1296 نیز افسانه عربى الإنسان و الحیوان أمام محکمة الجانّ ، از نوشته‌هاى اخوان‌الصفا، را به زبان اصلى در ضمیمه واژه‌نامه‌اى در لایپزیک منتشر کرد.توجه دیتریتسى از طریق رسائل اخوان‌الصفا به اُثولوجیاى منسوب به ارسطو معطوف شد ()زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى(، همانجا). او براى اولین بار در 1882/ 1299، متن عربى اثولوجیا را با عنوان ) اثولوجیاى منسوب به ارسطو برگرفته از دست‌نوشته‌هاى عربى( در لایپزیک (تجدیدچاپ در 1965، آمستردام) و یک سال بعد ترجمه آلمانى همین اثر را با عنوان ) اثولوجیاى منسوب به ارسطو( با ترجمه و توضیحات در لایپزیک منتشر کرد (← کوکولا؛ )زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى(، همانجاها). دیتریتسى در مقدمه این ترجمه تأکید کرد که این اثر نه ارسطویى و نه افلاطونى بلکه فلوطینى است و وجود چنین اثرى حاکى از اهمیت فلوطین در تاریخ فلسفه اسلامى است. او اثبات کرد که این اثر شرح و بسط بخشى از تُساعات (انئادها) فلوطین (کتاب چهارم تا ششم) به روایت فرفوریوس است (فلوطین ، مقدمه، ص‌V-XII).اوج‌فعالیت علمى دیتریتسى در زمینه فلسفه اسلامى، پژوهش و بررسى آثار فارابى (متوفى 339) است. او بعد از تحقیقات مجدانه در این زمینه، مجموعه‌اى را به زبان عربى با عنوان )رسائل فلسفى فارابى( در 1890/1307 در لیدن چاپ کرد (کوکولا، همانجا). این رسائل عبارت‌اند از: کتاب الجمع بین رأیَى الحکیمین افلاطون الالهى و ارسطاطالیس، مقالة فى اغراض ما بعدالطبیعة، رسالة فى العقل و المعقول، رسالة فى ما ینبغى قبل تعلّم الفلسفة، عیون‌المسائل، رسالة فصوص‌الحکم، رسالة فى جواب مسائل سُئل عنها و رسالة فى فضیلة العلوم و الصناعات.او همین آثار را با عنوان )رسائل فلسفى فارابى( در 1892/1309 ترجمه کرد ()زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى(، همانجا). دیتریتسى متن عربى کتاب مبادى آراء اهل المدینة الفاضلة فارابى را با عنوان آلمانى در 1895/1313 در لیدن (تجدید چاپ 1964) و ترجمه آلمانى آن را در 1900/1318 چاپ کرد. او در مقدمه این ترجمه، مقاله )«درباره ارتباط فلسفه یونانى و عربى»( را نوشت (← فارابى، همان مقدمه، ص‌XXIII). این مقاله به‌طور مجزا در 2004/1383ش در مونیخ تجدید چاپ شد. در 1904/1322، پاول برونله ترجمه ناتمام دیتریتسى از السیاسة المدنیة فارابى را تکمیل کرد و با عنوان )رساله حاکمیت مدنى از فارابى( با مقدمه‌اى درباره ماهیت فلسفه عربى در لیدن به چاپ رساند ()زندگینامه شخصیتهاى معاصر آلمانى(، همانجا).دیتریتسى جز آثار علمى‌اش، رمانى سه جلدى نیز به‌نام میریام نوشت که در 1886/1303 در لایپزیک (فارابى، همانمقدمه، ص‌XVI)؛ و در 1890/1307 تجدید چاپ شد (کوکولا، همانجا). او همچنین مقالاتى در )مجله انجمن شرق‌شناسى آلمان( ــکه خود عضو آن بودــ چاپ کرد (همانجا).فریدریش هاینریش دیتریتسى با آثارش درباره دستور زبان عربى و فلسفه اسلامى، شرق‌شناسى اسلامى را بنیان نهاد.منابع :Muhammad b.Muhammad Fa(ra(b((, Die Staatsleitung von AlFa(ra(b(, [tr.] Friedrich Dieterici, ed. Paul Br(nnle, Leiden 1904; Richard Kukula, Bibliografisches Jahrbuch der deutschen Hochschulen, Innsbruck 1892; Neue deutsche Biographie, Berlin: Duncker & Humblot, 1953-2013, s.v. "Dieterici. 1: Friedrich Heinrich" (by Otto Spies); Plotinus, Die Sogenannte Theologie des , tr. Fr. Dieterici, Leipzig 1883. Aristoteles
نظر شما
مولفان
رولاند پیچ ,
گروه
رده موضوعی
جلد18
تاریخ93
وضعیت چاپ
  • چاپ شده