دیاشنْکر کول (دیاشنکر نسیم)
معرف
شاعر اردوزبان هندو در قرن سیزدهم
متن
دیاشَنْکَر کول (دیاشنکر نسیم)، شاعر اردوزبان هندو در قرن سیزدهم. دیاشنکر متخلص‌به نسیم در 1226 در لکهنو به‌دنیا آمد. اصل او کشمیرى و از برهمنان بود. پدرش پاندیت گنگا پرشاد کول نام داشت (دیاشنکر کول، چاپ برکت على ریاض، مقدمه، ص6؛ مارهروى،حصه1،ص363ـ364). دیاشنکر در کودکى زبان فارسى و اردو را فراگرفت و از همان زمان به هنر، شعر و شاعرى روى آورد. سپس، از شمار شاگردان حیدرعلى آتش (1182ـ1264) شد. وى در بیست‌سالگى با منصب بخشیگرى سپاه به خدمت امجد على‌شاه، حاکم اوده، درآمد. دیاشنکر در 1261 در لکهنو براثر بیمارى وبا درگذشت (سکسینه ، ص114؛ مارهروى، حصه1، ص363؛ گیان‌چند، ص436ـ443).مهم‌ترین اثر به‌جامانده از نسیم مثنوى گلزار نسیم است. موضوع گلزار نسیم از حکایت مشهور گل بکاولى گرفته شده‌است. گل بکاولى اثرى به زبان فارسى نوشته عزت‌اللّه بنگالى در عهد شاه‌جهان است (محمد عقیل، ص‌178، پانویس 2). این اثر پیش از نسیم در نثر اردو به نام مذهب عشق شناخته مى‌شد و با مضمون این حکایت مثنویهایى به زبان اردو به نامهاى باغ بهار و تحفه مجالس سلاطین نوشته شده بود (همان، ص‌178، 180، پانویس 1؛ نهال چند لاهورى، مقدمه داودى، ص‌7؛ اشپرنگر ، ص‌634ـ635). گل بکاولى داستانى تخیلى و عاشقانه است که در آن تاج‌الملوک قهرمان داستان به سرزمین جادو مى‌رود (صدیق ، ص‌194). نسیم مضامین بى‌اعتبارى دنیا و بى‌اعتنایى به آن را در این داستان با پوششى از تشبیهات، استعاره‌ها، الفاظ هماهنگ، آرایه‌هاى شعرى و کلام زیبا در قالب مثنوى بیان کرده‌است (براى نمونه ← دیاشنکر کول، همان چاپ، ص‌34ـ50، 55ـ66). در این کتاب ردپاى استاد او، آتش دیده مى‌شود (آزاد، ص‌233). گلزار نسیم در 1254 سروده شد و در 1260 در لکهنو به چاپ رسید. این کتاب موجب شهرت نسیم شد و برخى اشعار آن به صورت مَثَل درآمد. این اثر تدریس نیز مى‌شد (سکسینه، همانجا؛ دیاشنکر کول، مرتب رشید حسن‌خان، مقدمه، ص‌3). از نسیم دیوان مختصرى به نام دیوان نسیم (میروت 1884)، مشتمل بر چند غزل و قالبهاى دیگر مانند مخمس و ترجیع‌بند، به‌جا مانده‌است (مارهروى، حصه 1، ص‌365؛ جالبى، ج‌3، ص‌906، 929). افزون‌براین، نسیم کتاب هزار و یکشب را به اردو ترجمه کرده‌است (د. اسلام، چاپ دوم، ذیل «نسیم، دیاشنکر کول»).منابع : محمدحسین آزاد، آب‌حیات : مشاهیر شعرائى اردوکى سوانح اور زبان مذکور کى عهد به عهد ترقیون اور اصلاحون کابیان، لاهور 2001؛ جمیل جالبى، تاریخ ادب اردو، ج‌3، لاهور 2006؛ دیاشنکر کول، مثنوى گلزار نسیم، مرتب رشید حسن‌خان، دهلى 1965، همان : مثنوى گلزار نسیم یعنى یادگار نسیم، چاپ برکت‌على ریاض، لاهور 1953؛ گیان چند، اردو مثنوى شمالى هندمین، علیگره 1969؛ رفیق مارهروى، هندوون مین اردو، حصه 1، لکهنو 1957؛ سید محمد عقیل، اردو مثنوى کا ارتقاء شمالى هندمین، اللّه‌آباد 1965؛ نهال چند لاهورى، اردو کاکلاسیکى‌ادب مذهب عشق، مرتبه‌خلیل‌الرحمان داودى،لاهور1961؛EI2, s.v. "Nas((m, Daya(ankar Kawl" (by G. E.Sh Leeson); , Delhi Muhammad Sadiq, A history of Urdu literature , 1984; Ram Babu Saksena, A history of Urdu literature New Delhi 1990; Alois Sprenger, A catalogue of the Arabic, Persian and Hindu(sta(ny manuscripts of the libraries of the king of Oudh, vol.1, Calcutta 1854.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

معین الدین عقیل

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 18
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده