دولت آبادی پروین
معرف
شاعر کودکان و از چهره‌هاى فرهنگى معاصر ایران
متن
دولت‌آبادى، پروین، شاعر کودکان و از چهره‌هاى فرهنگى معاصر ایران. در 1303ش در محله احمدآباد اصفهان به‌دنیا آمد. پدرش، حسام‌الدین دولت‌آبادى (نواده میرزاهادى دولت‌آبادى*)، شاعر و مدیر اداره اوقاف اصفهان و سپس نماینده مردم این شهر در دوره‌هاى چهاردهم و هجدهم مجلس شوراى ملى بود. مادرش، فخر گیتى، مدیر مدرسه ناموس بود و پروین نخستین سالهاى دوره دبستان را در آن مدرسه گذراند. او پس از نقل‌مکان خانواده‌اش به تهران، در دبستان نوروز و سپس در دبیرستانهاى «نور و صداقت» و «نوربخش» (هر دو از مدارس تبشیرى مسیحى، انگلیسى و امریکایى) درس خواند. در دبیرستان، شاگرد نظام وفا* بود و قریحه شاعرى‌اش شکوفا شد (هدایت، ج 1، ص 257؛ مهدوى، ص 112، 156ـ 157؛ مشیرسلیمى، دفتر1، ص 118ـ119؛ درباره خانواده دولت‌آبادى و گرایش دینى آنان ← دولت‌آبادى*، صدیقه؛ دولت‌آبادى*، هادى؛ دولت‌آبادى، یحیى*).پروین پس از دبیرستان، براى ادامه تحصیل به دانشکده هنرهاى زیبا رفت، اما در پى بازدید از پرورشگاه کودکان بى‌سرپرست، درس را رها کرد و در مقام مدیر پرورشگاه شهردارى، بدون دریافت حقوق به‌کار پرداخت. چند سال بعد، به استخدام شرکت نفت درآمد و در دو دوره زمانى، در بخش سوادآموزى کارگران، فعالیت کرد. او در 1327ش با اسماعیل صارمى ازدواج کرد (هدایت، همانجا؛ مشیرسلیمى، دفتر1، ص120؛ فرخزاد، ص 352).دولت‌آبادى در پرورشگاه با دنیاى کودکان آشنا شد و سرودن شعر کودک را آغاز کرد (حقیقت، ص 549؛ نیز ← دولت‌آبادى، ص 3). او نخست اشعارش را در مجله پیک به‌چاپ رساند و در سالهاى بعد، آنها را در قالب مجموعه‌هایى در تهران منتشر کرد. نخستین مجموعه شعر او با نام شورآب در 1349ش منتشر شد. در 1352ش، مجموعه آتش و آب را به‌چاپ رساند. در 1369ش، مجموعه گل را بشناس کودک من و قصه منظوم مرغ سرخ پاکوتاه را منتشر کرد. در 1373ش، اثرى با عنوان بر قایق ابرها را منتشر کرد؛ این اثر بیش از چهارصد شعر او را از 1335 تا 1355ش دربرداشت که اغلب آنها پیشتر در مجله پیک چاپ شده بودند. براى برخى از این اشعار، آهنگهایى ساخته شد که بسیار مشهورند (← صارمى، ص 423ـ427؛ فرخزاد، ص 353). پروین دولت‌آبادى پس از یک دوره بیمارى، در 27 فروردین 1387 در 84 سالگى در تهران درگذشت (← حقیقت، همانجا).دولت‌آبادى در زمینه ادبیات کودکان جزوه‌هایى مصور منتشر کرد؛ یکى از آنها با عنوان گل بادام (1368ش) برنده جایزه شعر شوراى کتاب کودک شد (فرخزاد، همانجا). شعر او، به‌ویژه سروده‌هاى مجموعه گل بادام، مملو از نگاه ساده و کودکانه، و درعین‌حال عمیق، به زندگى و پدیده‌هاى آن است؛ این نگاه بازتاب معصومیت و تجربه و مواجهه آن دو باهم است. او برخلاف برخى دیگر از شاعران کودک، زبان پند و اندرز را به‌کار نگرفته، بلکه مخاطب را به دیدن و چگونه دیدن و کودکانه دیدن فرا خوانده‌است (کیانوش، ص 98، 105، 112؛ خسرونژاد، ص 97ـ 99؛ صارمى، ص 423ـ424). هنگامى‌که دولت‌آبادى به شعر گفتن براى کودکان پرداخت، کوشید کلام ساده‌اش جوهر شاعرانه داشته باشد. اشعار او با بهره‌گیرى از زندگى ملموس کودکان و طبیعت و وزنهاى ساده عروضى و هجایى همواره پیامى براى زندگى کودکان دربرداشت (کیانوش، ص 37؛ صارمى، ص 424). دولت‌آبادى به شاعر کودکان شهرت یافت و برخى از اشعارش در کتابهاى فارسى دوره دبستان به‌چاپ رسید و در حافظه چند نسل از کودکان ایرانى ماندگار شد. اما او فقط شاعر کودک نیست. وى پیش از آنکه براى کودکان شعر بگوید، توانمندى خود را در سرودن انواع شعر فارسى نشان داد و علاوه بر قالبهاى سنّتى، شعرهاى آزاد دلنشینى هم سرود. غزلیات وى بسیار خوش‌آهنگ، منسجم، لطیف و دلنشین است (← مشیرسلیمى، دفتر1، ص 118ـ 119؛ تذکره‌ى شعراى استان اصفهان، ص 136؛ حقیقت، ص 549ـ 550). مجموعه‌اى از غزلیات، قصاید، مثنویها، رباعیات، ترانه‌ها، قطعات و اشعار نوى دولت‌آبادى با عنوان مهرتاب در 1378ش به‌چاپ رسید (فرخزاد، همانجا). در 1382ش، نیز سه مجموعه از غزلیات، مثنویها و شعرهاى نوى او به‌ترتیب با عنوان هلال نقره‌اى، بلورین جامه انگور، و شهر سنگى منتشر شد. او در شعر، «پرى» تخلص مى‌کرد.دولت‌آبادى پژوهشى نیز درباره زندگى و آثار ملک‌جهان خاتون، بانوى شاعر سده هشتم، انجام داده و یافته‌هاى خود را در قالب کتابى با عنوان منظور خردمند در 1367ش منتشر کرده‌است. او در این اثر، نخست براساس منابع، زندگى ملک‌جهان را گزارش داده و پس از معرفى نسخه‌هاى دیوان او، ملاحظاتى درباره شعر او بیان کرده‌است. سپس به مناسبات او با حافظ پرداخته و نمونه‌هایى از غزلیات و رباعیات ملک‌جهان را نقل کرده‌است. این کتاب در پایان دو ضمیمه دارد: یکى با عنوان «درباره دیوان شاهزاده‌جهان» نوشته هانرى ماسه ، ایران‌شناس فرانسوى، و دیگرى دربردارنده نکاتى درباره ملک‌جهان از تذکرة‌العجایب. دولت‌آبادى گزیده‌اى از این تحقیق را با عنوان «جهان‌ملک خاتون» در همایش بین‌المللى بزرگداشت حافظ ارائه کرد که در مجموعه مقالات این همایش با عنوان سخن اهل دل در 1371ش در تهران (ص 417ـ440) به‌چاپ رسید.دولت‌آبادى از بنیادگذاران اصلى شوراى کتاب کودک بود. او با وجود خدمات فرهنگى بسیار، با فروتنى خود را معلمى ساده معرفى مى‌کرد که همواره به‌منظور پیشرفت کودکان یا سوادآموزى به بزرگسالان فعالیت کرده‌است (← دولت‌آبادى، ص 3).منابع : تذکره‌ى شعراى استان اصفهان، به‌اهتمام مصطفى هادوى، اصفهان: پویان‌مهر، 1384ش؛ سهیلا حقیقت، «مادر زمین: در سوگ پروین دولت‌آبادى»، بخارا، ش 66 (مرداد ـ شهریور 1387)؛ مرتضى خسرونژاد، «معصومیت و تجربه در شعر کودک: کوششى در تدوین نظریه نقد ادبیات کودک»، مجله علوم اجتماعى و انسانى دانشگاه شیراز، دوره 15، ش 1 (پاییز 1378)؛ پروین دولت‌آبادى، مهرتاب: مجموعه اشعار، تهران 1378ش؛ پوران صارمى، «پروین دولت‌آبادى در باغ سبز کودکى»، چیستا، سال 12، ش 5 (بهمن 1373)؛ پوران فرخزاد، کارنماى زنان کاراى ایران از دیروز تا امروز، تهران 1381ش؛ محمود کیانوش، شعر کودک در ایران : نقد و بررسى، تهران 1379ش؛ على‌اکبر مشیرسلیمى، زنان سخنور: از یکهزار سال پیش تا امروز که بزبان پارسى سخن گفته‌اند، تهران 1335ـ1337ش؛ مصلح‌الدین مهدوى، تذکره شعراى معاصر اصفهان، اصفهان 1334ش؛ محمود هدایت، گلزار جاویدان، تهران 1353ـ1355ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

رضا بیات و گروه زبان و ادبیات فارسی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 18
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده