تفضلی احمد
معرف

ایران‌شناس‌، استاد زبانهای‌ ایرانی‌ دانشگاه‌ تهران‌ و عضو پیوستة‌ فرهنگستان‌ زبان‌ و ادب‌ فارسی‌

متن


تفضّلی‌ ، احمد، ایران‌شناس‌، استاد زبانهای‌ ایرانی‌ دانشگاه‌ تهران‌ و عضو پیوستة‌ فرهنگستان‌ زبان‌ و ادب‌ فارسی‌. در ۱۶ آذر ۱۳۱۶ در اصفهان‌ به‌دنیا آمد، دوران‌ دبستان‌ و دبیرستان‌ را در تهران‌ گذراند و در ۱۳۳۵ ش‌ از دبیرستان‌دارالفنون‌ دیپلم‌ ادبی‌ گرفت‌. دورة‌ کارشناسی‌ زبان‌وادبیات‌فارسی‌رادر ۱۳۳۸ش‌ در دانشکدة‌ ادبیات‌ دانشگاه‌ تهران‌ با رتبة‌ اول‌ به‌ پایان‌ رساند و بلافاصله‌ دورة‌ دکتری‌ زبان‌ و ادبیات‌ فارسی‌ را در همانجا آغاز کرد. در ۱۳۴۰ ش‌ وارد دورة‌ کارشناسی‌ ارشد مدرسة‌ مطالعات‌ زبانهای‌ شرقی‌ و افریقایی‌ دانشگاه‌ لندن‌ شد و در ۱۳۴۴ ش‌ این‌ دوره‌ را با موفقیت‌ به‌ پایان‌ رساند. پیش‌ از بازگشت‌ به‌ ایران‌، در پاریس‌ دوره‌ای‌ برای‌ تحقیق‌ گذراند (تفضّلی‌، «زندگی‌نامة‌ خودنوشت‌»؛ صادقی‌، ص‌ ۵۲۷ ـ ۵۲۹). در ۱۳۴۵ش‌ با پایان‌نامة‌ «تصحیح‌ و ترجمة‌ سوتْکَرْنَسْک‌ و ورشْت‌ مانْسَرنَسْک‌ از دینکرد ۹ و سنجش‌ این‌ دو نَسْک‌ با متنهای‌ اوستایی‌»، به‌ راهنمایی‌ دکتر صادق‌ کیا، در رشتة‌ زبانهای‌ باستانی‌، از دانشکدة‌ ادبیات‌ دانشگاه‌ تهران‌ دکتری‌ گرفت‌ (آموزگار یگانه‌، ص‌ ۱۵). او با زبان‌ عربی‌ کاملاً آشنا بود و به‌ زبانهای‌ انگلیسی‌، فرانسه‌ و آلمانی‌ نیز تسلط‌ کامل‌ داشت‌ و روسی‌ را به‌ آن‌ اندازه‌ که‌ در مطالعاتش‌ بدان‌ نیاز داشت‌ می‌دانست‌ (آموزگار یگانه‌، همانجا). با اینکه‌ رشتة‌ تخصصیِ تحصیلات‌ عالی‌ او فرهنگ‌ و زبانهای‌ باستانی‌ ایران‌ بود، به‌ ادبیات‌ فارسی‌ تسلط‌ کامل‌ داشت‌ و همین‌ موضوع‌ برغنای‌ نوشته‌های‌ علمی‌ وی‌ افزوده‌ است‌.تفضّلی‌ از ۱۳۳۷ تا ۱۳۴۵ ش‌ در استخدام‌ ادارة‌ فرهنگ‌عامه‌ (از ادارات‌ وزارت‌ فرهنگ‌ و هنر سابق‌) بود. از ۱۳۴۵ تا ۱۳۴۷ ش‌ به‌عنوان‌ پژوهشگر در «بنیاد فرهنگ‌ ایران‌» به‌ تحقیق‌ پرداخت‌ و به‌ این‌ همکاری‌ تا سالهای‌ نخستین‌ خدمتش‌ در دانشگاه‌ تهران‌ ادامه‌ داد. در ۱۳۴۷ ش‌ استادیار فرهنگ‌ و زبانهای‌ باستانی‌ و رسماً عضو هیئت‌ علمی‌ دانشکدة‌ ادبیات‌ دانشگاه‌ تهران‌ شد. در همان‌ سال‌ به‌ مدت‌ یک‌ سال‌ به‌ فرانسه‌ رفت‌ و در تهیة‌ ترجمة‌ دینکرد سوم‌ به‌ زبان‌ فرانسه‌ با ژان‌ دومناش‌ همکاری‌ کرد. در ۱۳۵۲ ش‌ به‌ رتبة‌ دانشیاری‌ و در ۱۳۵۷ ش‌ به‌ رتبة‌ استادی‌ نایل‌ شد و تا واپسین‌ روز زندگیش‌ به‌ خدمت‌ در دانشگاه‌ تهران‌ ادامه‌ داد. در ۱۳۵۴ ش‌ نیز فرصت‌مطالعاتی‌ خود را به‌ مدت‌ یک‌ سال‌ در آلمان‌ گذراند. حدود ده‌ سال‌ ریاست‌ بخش‌ دانشجویان‌ خارجی‌ دانشکدة‌ ادبیات‌دانشگاه‌ تهران‌ را بر عهده‌ داشت‌. از ۱۳۷۰ ش‌ عضو پیوستة‌ فرهنگستان‌ زبان‌ و ادب‌ فارسی‌، و از ۱۳۷۳ ش‌ به‌ بعد معاون‌ علمی‌ و پژوهشی‌ آنجا بود (تفضّلی‌، همانجا؛ آموزگار یگانه‌، ص‌ ۱۵ـ۱۶).تفضّلی‌ عضو چندین‌ مجمع‌ علمی‌ داخلی‌ و خارجی‌ بود، از جمله‌: انجمن‌ آسیایی‌ (فرانسه‌، از ۱۳۵۰ ش‌/۱۹۷۱)؛ انجمن‌ بین‌المللی‌ کتیبه‌های‌ ایرانی‌ (انگلستان‌، از ۱۳۵۱ ش‌/۱۹۷۲)؛ کمیتة‌بین‌المللی‌ آکتاایرانیکا (بلژیک‌، از۱۳۶۰ ش‌/۱۹۸۱)؛ هیئت‌ مؤسس‌ انجمن‌ آثار ملی‌ (ایران‌، از ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۰ ش‌)؛ و شورای‌ علمی‌ مرکز دایرة‌المعارف‌ بزرگ‌ اسلامی‌ (ایران‌، از ۱۳۶۶ ش‌).احمد تفضّلی‌ طی‌ خدمات‌ علمی‌ و دانشگاهی‌ خود، جز شرکت‌ در همایشهای‌ متعدد ایران‌شناسی‌ در داخل‌ و خارج‌ از کشور و عرضة‌ مطالب‌ ارزنده‌ در آنها، چندبار نیز به‌دعوت‌ دانشگاههای‌ معتبر خارج‌ برای‌ ایراد سخنرانی‌ یا تدریس‌ به‌ کشورهای‌ دیگر سفر کرد، بدینقرار: در تابستان‌ ۱۳۶۳ و ۱۳۶۴ ش‌ به‌ دعوت‌ دانشگاه‌ کپنهاک‌ به‌ دانمارک‌، در پاییز ۱۳۶۷ ش‌ به‌ دعوت‌ دانشگاه‌ توکیو به‌ ژاپن‌، در اسفند و فروردین‌ ۱۳۷۰ـ ۱۳۷۱ به‌ دعوت‌ مدرسة‌ مطالعات‌ عالیِ دانشگاه‌ سوربون‌ پاریس‌ به‌ فرانسه‌، در تابستان‌ ۱۳۷۱ ش‌ به‌ دعوت‌ دانشگاه‌ پکن‌ به‌ چین‌، در تابستان‌ ۱۳۷۳ ش‌ به‌ دعوت‌ دانشگاه‌ سن‌پترزبورگ‌ به‌ روسیه‌ و در اسفند و فروردین‌ ۱۳۷۴ـ۱۳۷۵ به‌ دعوت‌ دانشگاه‌ هاروارد به‌ امریکا.تفضّلی‌ در ۲۴ دی‌ ۱۳۷۵ به‌ ناگاه‌ درگذشت‌.آثار وی‌ ــ که‌ برخی‌ از آنها بارها به‌ چاپ‌ رسیده‌ ــ عبارت‌اند از: واژه‌نامة‌ مینوی‌ خرد (تهران‌ ۱۳۴۸ ش‌)؛ ترجمة‌ مینوی‌ خرد (چاپ‌ اول‌: تهران‌ ۱۳۵۴ ش‌، چاپ‌ سوم‌ با بازبینی‌ و تصحیحات‌ ژاله‌ آموزگار: تهران‌ ۱۳۷۹ ش‌)؛ ترجمه‌ و تحقیق‌ جلد اول‌ و دوم‌ کتاب‌ نمونه‌های‌ نخستین‌ انسان‌ و نخستین‌ شهریار در تاریخ‌ افسانه‌ای‌ ایرانیان‌ ، نوشتة‌ آرتور کریستن‌سن‌ ، با همکاری‌ ژاله‌ آموزگار (چاپ‌ اول‌: تهران‌ ۱۳۶۴ ش‌)؛ ترجمة‌ کتاب‌ شناخت‌ اساطیر ایران‌ ، نوشته‌ جان‌ هینلز ، با همکاری‌ ژالة‌ آموزگار (چاپ‌ اول‌: تهران‌ ۱۳۶۸ ش‌)؛ اسطورة‌ زندگی‌ زردشت‌ ، با همکاری‌ ژاله‌ آموزگار (چاپ‌ اول‌: تهران‌ ۱۳۷۰ ش‌)؛ زبان‌ پهلوی‌، ادبیات‌ و دستور آن‌ ، با همکاری‌ ژاله‌ آموزگار (چاپ‌ اول‌: تهران‌ ۱۳۷۳ ش‌)؛ > گزیده‌های‌ زادسپرم‌ < به‌ زبان‌ فرانسه‌، با همکاری‌ فیلیپ‌ ژینیو (پاریس‌ ۱۹۹۳)؛ تاریخ‌ ادبیات‌ ایران‌ پیش‌ از اسلام‌ ، به‌ کوشش‌ ژاله‌ آموزگار (چاپ‌ اول‌: تهران‌ ۱۳۷۶ ش‌)؛ گردآوری‌ > یادنامة‌ ژان‌ دومناش‌ < ، با همکاری‌ فیلیپ‌ ژینیو (تهران‌ ۱۳۵۳ ش‌)؛ و گردآوری‌ یکی‌ قطره‌ باران‌، جشن‌نامة‌ استاد دکتر زریاب‌خویی‌ (تهران‌ ۱۳۷۰ ش‌).از احمد تفضّلی‌ تاکنون‌ پنجاه‌وسه‌ مقاله‌ به‌ زبان‌ فارسی‌ در دانشنامة‌ ایران‌ و اسلام‌ ، دایرة‌المعارف‌ بزرگ‌ اسلامی‌ ، دانشنامة‌ جهان‌ اسلام‌ و در نشریات‌ معتبر علمی‌ و جشن‌نامه‌ها و یادنامه‌های‌ دانشمندان‌ از ۱۳۴۱ ش‌ به‌ بعد منتشر شده‌ و برخی‌ در دست‌ انتشار است‌. همچنین‌ از وی‌ هشتادوسه‌ مقاله‌ به‌ زبانهای‌ انگلیسی‌ و فرانسوی‌ در نشریات‌ معتبر خارجی‌ همچون‌ > مجلة‌ آسیایی‌ < ، > مجموعة‌ شرق‌شناسی‌ < و > مطالعات‌ ایرانی‌ < ، در > دانشنامة‌ ایرانیکا < و در مجموعه‌ها و جشن‌نامه‌ها و یادنامه‌های‌ ایران‌شناسان‌ بزرگ‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ و مقالاتی‌ نیز تألیف‌ کرده‌ است‌ که‌ بتدریج‌ در > دانشنامة‌ ایرانیکا < به‌ چاپ‌ خواهد رسید.از احمد تفضّلی‌ پانزده‌ نقد کتاب‌ به‌ زبان‌ فارسی‌، از ۱۳۴۵ ش‌ به‌ بعد باقی‌ مانده‌ است‌. دو نقد کتاب‌ نیز به‌ انگلیسی‌ در BSOAS در ۱۳۵۲ ش‌/۱۹۷۳ و ۱۳۵۳ ش‌/۱۹۷۴ و یک‌ نقد به‌ فرانسوی‌ در > مطالعات‌ ایرانی‌ < در ۱۳۷۱ ش‌/ ۱۹۹۲ از وی‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌ (برای‌ فهرست‌ مقاله‌های‌ فارسی‌ و انگلیسی‌ و فرانسوی‌ تفضّلی‌ رجوع کنید به آموزگار یگانه‌، ص‌ ۱۹ـ ۲۵). به‌ آثار و فعالیتهای‌ علمی‌ تفضّلی‌ تاکنون‌ جوایز و تقدیرنامه‌هایی‌ اهدا شده‌ که‌ عبارت‌اند از: مدال‌ درجه‌ اول‌ فرهنگ‌ در ۱۳۳۵ ش‌؛ تقدیرنامه‌ و جایزة‌ کتاب‌ سال‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ برای‌ ترجمه‌ و تحقیق‌ کتاب‌ نمونه‌های‌ نخستین‌ انسان‌ و نخستین‌ شهریار در تاریخ‌ افسانه‌ای‌ ایرانیان‌ و لوح‌ تقدیر و جایزة‌ کتاب‌ بر گزیدة‌ دانشگاههای‌ کشور برای‌ همین‌ کتاب‌ در ۱۳۷۰ ش‌؛ تقدیر فرهنگستان‌ کتیبه‌ها و ادبیات‌ (یکی‌ از پنج‌ فرهنگستان‌ تشکیل‌دهندة‌ انستیتوی‌ فرانسه‌) از خدمات‌ احمد تفضّلی‌ بخصوص‌ در مطالعات‌ زبان‌ پهلوی‌ و اهدای‌ جایزة‌ گیرشمن‌ به‌ او در اسفند ۱۳۷۲/ مارس‌ ۱۹۹۴ ( رجوع کنید به ژینیو، ص‌ ۱۵۱، این‌ نخستین‌بار بود که‌ این‌ فرهنگستان‌ از دانشمندی‌ ایرانی‌ قدردانی‌ می‌کرد)؛ اهدای‌ تقدیرنامه‌ و جایزة‌ کتاب‌ سال‌ بین‌المللی‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ برای‌ ترجمة‌ گزیده‌های‌ زادسپرم‌ به‌ فرانسوی‌ در ۱۳۷۴ ش‌؛ اهدای‌ دکتری‌ افتخاری‌ایران‌شناسی‌ دانشگاه‌ دولتی‌ سن‌پترزبورگ‌ در شهریور ۱۳۷۵ (او نخستین‌ استاد از کشورهای‌ شرقی‌ بود که‌ موفق‌ به‌ دریافت‌ این‌ درجة‌ علمی‌ شد)؛ و تقدیرنامه‌ و جایزة‌ کتاب‌ سال‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ برای‌ تألیف‌ کتاب‌ تاریخ‌ ادبیات‌ ایران‌ پیش‌ از اسلام‌ ، به‌ کوشش‌ ژاله‌ آموزگار، ۱۳۷۷ ش‌.



منابع‌: ژاله‌ آموزگار یگانه‌، «احمد تفضّلی‌، انسانی‌ والا، دانشمندی‌ بنام‌»، در یادنامة‌ دکتر احمد تفضّلی‌ ، چاپ‌ علی‌اشرف‌ صادقی‌، تهران‌ ۱۳۷۹ ش‌؛ احمد تفضّلی‌، «زندگی‌نامة‌ خودنوشت‌» (منتشر نشده‌)؛ علی‌اشرف‌ صادقی‌، «ضایعه‌ای‌ جبران‌ناپذیر»، کلک‌ ، ش‌ ۸۰ ـ۸۳ (آبان‌ ـ بهمن‌ ۱۳۷۵)؛Ph. Gignoux, "Ahmad Tapazzoli", Studia Iranica , T. ۲۶, (۱۹۹۷).


نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ژاله آموزگار یگانه

حوزه موضوعی

ادبیات و زبان ها

رده های موضوعی
جلد 7
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده