تنکابنی محمدبن عبدالفتاح
معرف
معروف‌ به‌ سراب‌، حکیم‌، فقیه‌، محدّث‌ و اصولی‌ قرن‌ یازدهم‌ و اوایل‌ قرن‌ دوازدهم‌
متن
تنکابنی‌، محمدبن‌ عبدالفتاح‌ ، معروف‌ به‌ سراب‌، حکیم‌، فقیه‌، محدّث‌ و اصولی‌ قرن‌ یازدهم‌ و اوایل‌ قرن‌ دوازدهم‌. در 1040 در سراب‌ از نواحی‌ رامسر در خانواده‌ای‌ عالم‌ و پرهیزگار به‌دنیا آمد. مقدّمات‌ علوم‌ اسلامی‌ را در مدارس‌ تنکابن‌ فرا گرفت‌، سپس‌ به‌ اصفهان‌ رفت‌ (سمامی‌حائری‌، بخش‌1، ص‌ 133؛ امین‌، ج‌3، ص‌ 236) و از علمای‌ برجستة‌ آنجا چون‌ محمدتقی‌ مجلسی‌، محمدباقر مجلسی‌ و آقاحسین‌ خوانساری‌ بهره‌ برد (مجلسی‌، ج‌102، ص‌ 96؛ سمامی‌ حائری‌، بخش‌1، ص‌ 133ـ134). تنکابنی‌ در فقه‌، شاگرد محمدباقر سبزواری‌ * ، مؤلف‌ ذخیرة‌المعاد ، و در فلسفه‌ شاگرد رجب‌ علی‌ تبریزی‌ * بود (افندی‌ اصفهانی‌، ج‌2، ص‌ 284؛ خوانساری‌، ج‌ 7، ص‌ 106؛ آقابزرگ‌ طهرانی‌، 1372 ش‌، ص‌ 671). تنکابنی‌ از محمدباقر سبزواری‌، محمدباقر مجلسی‌، محمدعلی‌ استرآبادی‌، شیخ‌ علی‌ مشهدی‌ معروف‌ به‌ علی‌صغیر و علی‌بن‌ محمد معروف‌ به‌ علی‌ کبیر و محمدصادق‌ حسینی‌ اجازة‌ روایت‌ گرفت‌. او خود نیز از مشایخی‌ بود که‌ اجازة‌ روایت‌ می‌داد و علمایی‌ چون‌ محمد شفیع‌ لاهیجی‌، میرمحمدحسین‌ حسینی‌ خاتون‌ آبادی‌، نوة‌ دختری‌ محمدباقر مجلسی‌، از او اجازة‌ روایت‌ دریافت‌ کردند. سلسلة‌ اجازة‌ محدّثانِ دو قرن‌ بعد نیز به‌ او منتهی‌ می‌شود (خوانساری‌، ج‌ 7، ص‌ 107؛ آقابزرگ‌ طهرانی‌، 1372ش‌، ص‌ 672؛ سمامی‌ حائری‌، بخش‌1، ص‌ 135ـ 138). دو فرزند او، محمدصادق‌ و محمدرضا تنکابنی‌، از جملة‌ محدّثان‌ و علمای‌ زمان‌ خود بودند که‌ از وی‌ اجازة‌ روایت‌ گرفتند (سمامی‌ حائری‌، بخش‌ 1، ص‌ 138). محمدصادق‌ از شاگردان‌ علامه‌ مجلسی‌ بود (همان‌، بخش‌1، ص‌183) و محمدرضا طبع‌ شعر داشت‌ و رضا تخلص‌ می‌کرد (همان‌، بخش‌1، ص‌ 173). تنکابنی‌ در 1124 در اصفهان‌ درگذشت‌ و در محلة‌ خواجو مجاور تخت‌ فولاد به‌خاک‌ سپرده‌ شد. بر مزار او عمارت‌ و گنبدی‌ بنا گردید که‌ به‌ تکیة‌ فاضل‌ سراب‌ (تکیة‌ جویباره‌ایها) معروف‌ است‌ (امین‌، همانجا؛ خوانساری‌، ج‌7، ص‌ 109؛ سمامی‌حائری‌، بخش‌1، ص‌ 148؛ آقابزرگ‌ طهرانی‌، 1372 ش‌، ص‌ 673؛ مهدوی‌، ص‌ 100ـ101).از تنکابنی‌ رساله‌های‌ متعددی‌ در موضوعات‌ گوناگون‌ علوم‌ اسلامی‌ به‌ زبان‌ فارسی‌ و عربی‌ بجا مانده‌ است‌، از جمله‌: 1) اثبات‌ الصانع‌ القدیم‌ بالبرهان‌ القاطع‌ القویم‌ ، یا برهان‌ اثبات‌ الصانع‌ ، در بیان‌ اعتباری‌ بودن‌ وجود و در بارة‌ علم‌، قدرت‌، عدل‌ و توحید باری‌ تعالی‌ (فاضل‌، ص‌ 163؛ انوار، ج‌10، ص‌ 537)؛ 2) رسالة‌ فی‌ تحریر شبهة‌ التوحید ، یا توحید واجب‌الوجود ، تنکابنی‌ در این‌ رساله‌ با نظر به‌ حاشیة‌ ملاصدرا بر الاهیات‌ شفا و رسالة‌ ملاشمسای‌ گیلانی‌ و قول‌ عبدالرزاق‌ لاهیجی‌ به‌ تکمیل‌ سخنان‌ آنان‌ در پاسخ‌ به‌شبهة‌ ابن‌کمونه‌ پرداخته‌ است‌ (انوار، ج‌10، ص‌ 539؛ دانش‌پژوه‌ و افشار، ج‌ 2، ص‌ 125)؛ 3) پاسخ‌ به‌ شبهة‌ قائلین‌ به‌ وحدت‌ وجود (انوار، ج‌10، ص‌ 540)؛ 4) رسالة‌ وقوع‌ حرکت‌ در «آن‌» (همان‌، ج‌10، ص‌ 534)؛ 5) رسالة‌ فی‌ تحقیق‌ الحرکة‌ فی‌ المقولات‌ یا ابطال‌ بودن‌ حرکت‌ در مقوله‌ای‌ از افراد این‌ مقوله‌ (همان‌، ج‌10، ص‌535؛ دانش‌پژوه‌ و افشار، همانجا)؛ 6) رساله‌ در شبهة‌ جذر اصم‌ (انوار، ج‌10، ص‌ 536)؛ 7) سفینة‌ النجاة‌ ، در کلام‌ که‌ در آن‌ در بارة‌ امامت‌ خاصه‌ بتفصیل‌ بحث‌ کرده‌ است‌ (آقابزرگ‌ طهرانی‌، 1403، ج‌12، ص‌ 203)؛ 8) چند رساله‌ به‌ فارسی‌ و عربی‌ در اثبات‌ وجوب‌ عینی‌ نماز جمعه‌ در غیبت‌ امام‌ زمان‌ عجل‌اللّه‌تعالی‌فرجه‌ و ردّ قائلان‌ به‌ حرمت‌ آن‌ (همان‌، ج‌15، ص‌65، 77، 79ـ81؛ آستان‌ قدس‌رضوی‌، ج‌5، ص‌437)؛ 9) رسالة‌ اخبار و اجماع‌ (آقابزرگ‌ طهرانی‌، 1403، ج‌ 1، ص‌310؛ انوار، ج‌10، ص‌ 531)؛ 10) حاشیه‌ بر ذخیرة‌المعاد ِ سبزواری‌ (آقابزرگ‌ طهرانی‌، 1403، ج‌ 6، ص‌ 86)؛ 11) حاشیه‌ بر معالم‌ ِ شهید ثانی‌ (همان‌، ج‌6، ص‌210)؛ 12) حاشیه‌ بر الروضة‌ البهیة‌ فی‌ شرح‌ اللمعة‌ الدمشقیة‌ (همان‌، ج‌6، ص‌ 97)؛ 13) حاشیه‌ بر زبدة‌البیان‌ فی‌ تفسیر آیات‌ الاحکام‌ ِ احمدبن‌ محمد مقدّس‌ اردبیلی‌ (دانش‌پژوه‌ و افشار، همانجا؛ آقابزرگ‌ طهرانی‌، 1403، ج‌6، ص‌ 9، 103)؛ 14) تفسیر آیة‌الکرسی‌ (سمامی‌ حائری‌، بخش‌1، ص‌ 141).منابع‌: آستان‌ قدس‌ رضوی‌. کتابخانه‌، فهرست‌ کتابخانة‌ آستانة‌ قدس‌ رضوی‌ ، ج‌5، مشهد 1329ش‌؛ محمدمحسن‌ آقابزرگ‌ طهرانی‌، الذریعة‌ الی‌ تصانیف‌ الشیعة‌ ، چاپ‌ علی‌نقی‌ منزوی‌ و احمد منزوی‌، بیروت‌ 1403/1983؛ همو، طبقات‌ اعلام‌ الشیعة‌: الکواکب‌ المنتشرة‌ فی‌ القرن‌ الثانی‌ بعدالعشرة‌ ، چاپ‌ علی‌نقی‌ منزوی‌، تهران‌ 1372ش‌؛ عبداللّه‌بن‌ عیسی‌ افندی‌ اصفهانی‌، ریاض‌ العلماء و حیاض‌ الفضلاء ، چاپ‌ احمد حسینی‌، قم‌ 1401ـ ؛ حسن‌ امین‌، مستدرکات‌ اعیان‌ الشیعة‌ ، بیروت‌ 1408ـ1416/ 1987ـ1996؛ عبداللّه‌ انوار، فهرست‌ نسخ‌ خطی‌ کتابخانه‌ ملی‌ ، ج‌10، تهران‌ 1358ش‌؛ خوانساری‌؛ محمدتقی‌ دانش‌پژوه‌ و ایرج‌ افشار، نسخه‌های‌ خطی‌ ، ج‌2، تهران‌ 1341ش‌؛ محمد سمامی‌ حائری‌، بزرگان‌ رامسر ، بخش‌1، قم‌ 1361ش‌؛ محمود فاضل‌، فهرست‌ نسخه‌های‌ خطی‌ کتابخانة‌ دانشکدة‌ ادبیات‌ و علوم‌ انسانی‌ دانشگاه‌ فردوسی‌ ، مشهد 1354ش‌؛ مجلسی‌؛ مصلح‌الدین‌ مهدوی‌، لسان‌ الارض‌، یا، تاریخ‌ تخت‌ فولاد ، اصفهان‌ 1370ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

شمسی سیاح

حوزه موضوعی

فلسفه

رده های موضوعی
جلد 8
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده