تکویر سوره
معرف
هشتاد و یکمین‌ سورة‌ قرآن‌ کریم‌ در ترتیب‌ مصحف‌
متن
تکویر، سوره‌ ، هشتاد و یکمین‌ سورة‌ قرآن‌ کریم‌ در ترتیب‌ مصحف‌. این‌ سوره‌، بنا به‌ اجماع‌ مفسران‌، از نخستین‌ سوره‌های‌ مکی‌ است‌. در ترتیب‌ نزول‌ مشهور، هفتمین‌ سوره‌ و در برخی‌ دیگر از ترتیب‌ نزولها، ششمین‌ یا هشتمین‌ سوره‌ است‌ (ابن‌عَطیّه‌، ج‌ 16، ص‌ 237؛ مقدمتان‌ فی‌ علوم‌ القرآن‌ ، ص‌ 8 ، 11، 14؛ طباطبائی‌، ج‌20، ص‌ 213؛ رامیار، ص‌ 678، 686). این‌ سوره‌ 29 آیه‌ دارد و نامش‌ از آیة‌ نخست‌ آن‌ گرفته‌ شده‌ است‌. از این‌ سوره‌ با نامهای‌ «اِذَا الشَّمْس‌» و «کُوِّرَت‌» نیز یاد کرده‌اند ( مقدمتان‌ فی‌ علوم‌ القرآن‌ ، همانجا؛ فیروزآبادی‌، ج‌ 1، ص‌ 503؛ آلوسی‌، ج‌30، ص‌ 49؛ ابن‌عاشور، ج‌30، ص‌ 139).مضمون‌ اصلی‌ سورة‌ تکویر (به‌ معنای‌ درهم‌ پیچیدن‌)، نشانه‌های‌ قیامت‌ و رویدادهای‌ پیش‌ از رستاخیز، ویژگیهای‌ فرشتة‌ وحی‌ (جبرئیل‌) و دیدار پیامبر اکرم‌ با او، و تشریح‌ حقیقت‌ وحی‌ و قرآن‌ کریم‌ است‌. این‌ مضامینِ بظاهر مختلف‌، چنان‌ به‌ هم‌ پیوسته‌اند که‌ گویی‌ تمامی‌ آیات‌ سوره‌ یکجا یا در دو نوبت‌ پیاپی‌ نازل‌ شده‌اند (دروزه‌، ج‌ 1، ص‌ 125). سورة‌ تکویر، آهنگین‌ و موزون‌ است‌ و ضرباهنگی‌ کوبنده‌ دارد.این‌ سوره‌ دارای‌ دو بخش‌ است‌: بخش‌ نخست‌، که‌ دوازده‌ جملة‌ شرطیه‌ و یک‌ جزای‌ شرط‌ دارد و بر سر هر جملة‌ شرطیه‌، «اذا»ی‌ مفاجات‌ آمده‌ و فعل‌ جمله‌ها هم‌ ماضی‌ است‌ که‌ این‌ دو بر ناگهانی‌ بودن‌ و قطعیت‌ رویدادها و حوادث‌ نظام‌ جهان‌ پیش‌ از قیامت‌ دلالت‌ می‌کنند (طوسی‌، ج‌10، ص‌280؛ قطب‌، ج‌ 8، ص‌ 476، 481؛ دروزه‌، همانجا).بخش‌ دوم‌ شامل‌ سه‌ سوگند (به‌ ستارگان‌ و شب‌ و صبح‌) و جواب‌ سوگند است‌ که‌ در آن‌ به‌ اصالت‌ قرآن‌ و مصونیت‌ طریق‌ وحی‌ و نازل‌ شدن‌ قرآن‌ از جانب‌ خداوند به‌ واسطة‌ پیام‌ آور وحی‌ (رسولٍ کریمٍ) اشاره‌ گردیده‌ و به‌ دنبال‌ آن‌ قرآن‌ را «ذکر» برای‌ همة‌ انسانها معرفی‌ کرده‌ است‌ (مراغی‌، ج‌30، ص‌ 62؛ طباطبائی‌، ج‌20، ص‌ 216). آیة‌ پایانی‌ سوره‌ (وَ مَاتَشاؤُنَ اِلّا اَنْ یَشاءَ اللّهُ رَبُّ الْعالَمین‌) و آیة‌ سی‌ام‌ سورة‌ دهر که‌ مشابه‌ با این‌ آیه‌ است‌، بحثهای‌ کلامی‌ در پی‌ داشته‌ و محل‌ نزاع‌ و گفتگوی‌ برخی‌ فرقه‌ها نظیر جبریه‌ و قَدَریه‌ و اختلاف‌ مفسران‌ بوده‌اند (برای‌ نمونه‌ رجوع کنید به طوسی‌، ج‌ 10، ص‌ 288؛ فخررازی‌، ج‌ 30، ص‌ 262، ج‌ 31، ص‌ 75؛ ابن‌عاشور، ج‌ 29، ص‌ 414ـ415، ج‌ 30، ص‌ 168). روایت‌ سبب‌ نزول‌ آیة‌ پایانی‌ سورة‌ تکویر نیز حاکی‌ از طرح‌ اینگونه‌ بحثها از سوی‌ مشرکان‌ در اوان‌ نزول‌ این‌ سوره‌ است‌ ( رجوع کنید به واحدی‌ نیشابوری‌، ص‌ 325؛ سیوطی‌، 1402، ص‌ 325). تعبیر «رَبُّ العالَمین‌» در پایان‌ سوره‌، بر یقینی‌ و قطعی‌ بودن‌ تغییرات‌ و تحولات‌ شگرف‌ جهان‌ هستی‌، که‌ در نیمة‌ نخست‌ سوره‌ ذکر شده‌ بود، تأکید و آن‌ را توجیه‌ می‌کند و به‌این‌ ترتیب‌، آغاز و انجام‌ سورة‌ تکویر به‌ بهترین‌ و زیباترین‌ وجه‌ با یکدیگر ارتباط‌ می‌یابند ( رجوع کنید به بقاعی‌، ج‌ 21، ص‌ 296ـ297).موضوع‌ اصلی‌ سورة‌ تکویر، هشدار به‌ انسان‌ و تنبّه‌ اوست‌. هفت‌ سورة‌ قرآن‌ کریم‌، که‌ همگی‌ با «اذا» آغاز شده‌اند (واقعه‌، تکویر، انفطار، انشقاق‌، زلزال‌، منافقون‌، نصر)، در این‌ موضوع‌ مشترک‌اند (زرکشی‌، ج‌ 1، ص‌180؛ سیوطی‌، 1363 ش‌، ج‌ 3، ص‌ 362)، با این‌ تفاوت‌ که‌ ظاهراً در سوره‌های‌ واقعه‌ و تکویر و انفطار و انشقاق‌ و زلزال‌ این‌ مطلب‌ آشکارتر است‌ و در سوره‌های‌ منافقون‌ و نصر با اندکی‌ تأمل‌ آشکار می‌گردد.تناسب‌ سورة‌ تکویر با سورة‌ انفطار (سورة‌ 82)، از نظر قالب‌ و محتوا و هماهنگی‌ صدر و ذیل‌ و مضامین‌، مشهود و آشکار است‌ و محققان‌ نیز عبارات‌ و تعبیرات‌ متشابه‌ و متقارب‌ این‌ دو سوره‌ را با یکدیگر مقایسه‌ کرده‌اند و موارد اختلاف‌ آنها را توضیح‌ داده‌اند ( رجوع کنید به فیروزآبادی‌، همانجا). سورة‌ انشقاق‌ (سورة‌ 84) نیز از جهت‌ آغاز و انجام‌، همانند دو سورة‌ تکویر و انفطار است‌؛ چنانکه‌ در حدیث‌ نبوی‌ آمده‌ است‌: «هر که‌ دوست‌ دارد صحنه‌های‌ قیامت‌ را با چشم‌ سر مشاهده‌ کند، سه‌ سورة‌ تکویر، انفطار و انشقاق‌ را تلاوت‌ کند» (بقاعی‌، ج‌ 21، ص‌ 275، 297؛ سیوطی‌، 1408، ص‌ 156؛ آلوسی‌، همانجا؛ مراغی‌، ج‌30، ص‌ 63). همچنین‌، سوره‌های‌ تکویر و انفطار و انشقاق‌، توضیح‌ و تفصیل‌ سوره‌های‌ نبأ و نازعات‌ و عبس‌ (سوره‌های‌ 78، 79، 80) را برعهده‌ دارند؛ چنانکه‌ در ذیل‌ سوره‌های‌ نبأ و نازعات‌ و عبس‌ از وقوع‌ قیامت‌ با نامهای‌ «یوم‌ الفصل‌»، «الطّامّة‌ الکُبری‌'» و «الصّاخّة‌» سخن‌ به‌میان‌ آمده‌ است‌. در سوره‌های‌ تکویر و انفطار و انشقاق‌ نشانه‌ها و علائم‌ وقوع‌ رستاخیز و نخستین‌ صحنه‌های‌ قیامت‌ بتفصیل‌ بیان‌ شده‌ است‌ (سیوطی‌، همانجا؛ مراغی‌، ج‌30، ص‌ 52؛ زحیلی‌، ج‌30، ص‌ 79).منابع‌: محمودبن‌ عبداللّه‌ آلوسی‌، روح‌المعانی‌ ، بیروت‌: دار احیاء التراث‌ العربی‌، [ بی‌تا. ] ؛ ابن‌عاشور (محمدطاهربن‌ محمد)، تفسیر التحریر و التنویر ، تونس‌ 1984؛ ابن‌عطیه‌، المحرر الوجیز فی‌ تفسیر الکتاب‌ العزیز ، ج‌ 16، [ رباط‌ ] 1411/1911؛ ابراهیم‌بن‌ عمر بقاعی‌، نظم‌الدرر فی‌ تناسب‌ الا´یات‌ و السور ، ج‌ 21، حیدرآباد دکن‌ 1403/1983؛ محمد عزة‌ دروزه‌، التفسیرالحدیث‌ السور مرتبة‌ حسب‌ النزول‌ ، ج‌ 1، [ قاهره‌ ] 1381ـ1383/1962ـ1964؛ محمود رامیار، تاریخ‌ قرآن‌ ، تهران‌ 1369 ش‌؛ وهبه‌ مصطفی‌ زحیلی‌، التفسیر المنیر فی‌ العقیدة‌ و الشریعة‌ و المنهج‌ ، بیروت‌ 1418/1998؛ محمدبن‌ بهادر زرکشی‌، البرهان‌ فی‌ علوم‌ القرآن‌ ، چاپ‌ محمدابوالفضل‌ ابراهیم‌، بیروت‌ 1408/1988؛ عبدالرحمان‌بن‌ ابی‌بکر سیوطی‌، الاتقان‌ فی‌ علوم‌ القرآن‌ ، چاپ‌ محمدابوالفضل‌ ابراهیم‌، [ قاهره‌ 1967 ] ، چاپ‌ افست‌ قم‌ 1363 ش‌؛ همو، تناسق‌ الدّرر فی‌ تناسب‌ السّور ، چاپ‌ عبداللّه‌ محمد درویش‌، بیروت‌ 1408/ 1987؛ همو، لباب‌ النقول‌ فی‌ اسباب‌ النزول‌ ، تونس‌ 1402/ 1981؛ طباطبائی‌؛ طوسی‌؛ محمدبن‌ عمر فخررازی‌، التفسیر الکبیر ، قاهره‌ [ بی‌تا. ] ، چاپ‌ افست‌ تهران‌ [ بی‌تا. ] ؛ محمدبن‌ یعقوب‌ فیروزآبادی‌، بصائر ذوی‌التمییز فی‌ لطائف‌ الکتاب‌ العزیز ، ج‌ 1، چاپ‌ محمدعلی‌ نجار، بیروت‌ [ بی‌تا. ] ؛ سیدقطب‌، فی‌ظلال‌ القرآن‌ ، بیروت‌ 1386/1967؛ احمدمصطفی‌ مراغی‌، تفسیرالمراغی‌ ، بیروت‌ 1985؛ مقدمتان‌ فی‌ علوم‌ القرآن‌ ، چاپ‌ آرتور جفری‌ و عبداللّه‌ اسماعیل‌ صاوی‌، قاهره‌ 1392/ 1972؛ علی‌بن‌ احمد واحد نیشابوری‌، اسباب‌ النزول‌ ، بیروت‌ 1985.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

نرگس پروازی ایزدی

حوزه موضوعی

قرآن و حدیث

رده های موضوعی
جلد 8
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده