جده مدرسه
معرف
نام‌ دو مدرسة‌ طلبه‌نشین‌ در اصفهان‌
متن
جَدّه‌، مدرسه‌ ، نام‌ دو مدرسة‌ طلبه‌نشین‌ در اصفهان‌. مدرسة‌ جدّة‌ بزرگ‌ و مدرسة‌ جدّة‌ کوچک‌، در محدودة‌ بازار اصفهان‌ و نزدیک‌ به‌ یکدیگر ساخته‌ شده‌اند. بنا بر بعضی‌ منابع‌، مدرسة‌ کوچک‌تر به‌ دستور جدّة‌ بزرگ‌ شاه‌ عباس‌ دوم‌ (حک : 1052ـ1077) و مدرسة‌ بزرگ‌تر به‌ امر جدّة‌ کوچک‌ شاه‌ بنا شده‌، ولی‌ امروزه‌ اطلاق‌ بزرگ‌ و کوچک‌ به‌ این‌ مدارس‌، برحسب‌ وسعت‌ آنهاست‌، یعنی‌ مدرسة‌ بزرگ‌تر را جدّة‌ بزرگ‌ و مدرسة‌ کوچک‌تر را جدّة‌ کوچک‌ می‌نامند ( رجوع کنید به جابری‌ انصاری‌، ص‌304؛ هنرفر، ص‌ 553). برخی‌ بانی‌ هر دو مدرسه‌ را دلارام‌ خانم‌، یکی‌ از جدّه‌های‌ شاه‌عباس‌ دوم‌، دانسته‌ ( رجوع کنید بهرفیعی‌ مهرآبادی‌، ص‌ 442؛ سپنتا، ص‌ 114؛ سلطان‌زاده‌، ص‌ 278) و از این‌رو، نام‌ این‌ مدارس‌ را برگرفته‌ از وسعت‌ آنها دانسته‌اند.مدرسة‌ جدّة‌ بزرگ‌ از مدرسة‌ جدّة‌ کوچک‌ معروف‌تر است‌ و تعبیر مدرسة‌ جدّه‌ در افواه‌، معمولاً ناظر به‌ مدرسة‌ جدّة‌ بزرگ‌ است‌.مدرسة‌ جدّة‌ کوچک‌. در یکی‌ از بازارچه‌های‌ بازار بزرگ‌ اصفهان‌ به‌ نام‌ «قهوه‌کاشیها» قرار دارد. این‌ محل‌ در چهار وقفنامه‌ از چهار مدرسة‌ اصفهان‌ در دورة‌ صفوی‌ (ص‌ 103)، جنبِ خان‌ مشهور به‌ انارفروشان‌ معرفی‌ شده‌ است‌. مسیر اصلی‌ بازار، در زمان‌ بنیان‌ مدرسه‌، از قهوه‌ کاشیها به‌ سرای‌ ساروتَقی‌ (در محل‌: ساروتْقی‌) می‌رفت‌ و از بازارچة‌ مشیرْ انصاری‌ و فضای‌ میان‌ هارونیه‌ و مسجد علی‌ علیه‌السلام‌ و «درب‌ حمامْ کُرسی‌» و بازار گندم‌فروشان‌ می‌گذشت‌ و به‌ بازار قاز منتهی‌ می‌شد و جدّة‌ کوچک‌ نیز، همچون‌ اغلب‌ مدارس‌ و کاروانسراها، در این‌ مسیر بود (جابری‌ انصاری‌، ص‌ 305).بنا بر کتیبة‌ مرمرینی‌ که‌ بر دیوار یکی‌ از غرفه‌های‌ حیاط‌ شمالی‌ مدرسه‌ نصب‌ شده‌، این‌ عمارت‌ به‌ امر دلارام‌ خانم‌ (جدّة‌ شاه‌عباس‌ دوم‌) و به‌ سعی‌ ولی‌ آقا ساخته‌ شده‌ و بنای‌ آن‌ در رجب‌ 1057 پایان‌ یافته‌ است‌. بر اساس‌ کتیبة‌ سردرِ مدرسه‌، جدّة‌ کوچک‌ وقفِ طلاب‌ اثناعشری‌ شده‌ و ثواب‌ وقف‌ به‌ روح‌ صفی‌میرزا (مقتول‌ 1024)، فرزند ارشد و ولیعهد شاه‌ عباس‌ اول‌، هدیه‌ شده‌ است‌. ظاهراً دلارام‌ خانم‌، مادر صفی‌میرزا و همسر شاه‌عباس‌ اول‌ بوده‌ و به‌ همین‌ سبب‌، او را جدّة‌ بزرگ‌ شاه‌عباس‌ دوم‌ خوانده‌اند ( رجوع کنید به چهار وقفنامه‌ ، مقدمة‌ احمدی‌، ص‌ 96). در پشت‌ وقفنامة‌ مدرسه‌، فهرستی‌ از کتابهای‌ وقفی‌ آمده‌ که‌ به‌ چهار دسته‌ تقسیم‌ شده‌اند و ثوابِ وقفِ هر دسته‌، به‌ ترتیب‌، به‌ شاه‌عباس‌ ماضی‌، دلارام‌ خانم‌، صفی‌میرزا و شاه‌صفی‌ اختصاص‌ یافته‌ است‌ (همان‌، ص‌ 107ـ 108).مدرسة‌ جدّة‌ کوچک‌ در دو طبقه‌ بنا شده‌ و مساحت‌ آن‌ حدود هفتصدمترمربع‌ است‌ (جناب‌ اصفهانی‌، ص‌85؛ جابری‌ انصاری‌، همانجا). درِ ورودی‌ مدرسه‌، داخل‌ بازار و در ضلع‌ جنوبی‌ عمارت‌ واقع‌ شده‌ و کتیبة‌ سردر آن‌ به‌ خط‌ ثلث‌ محمدرضا امامی‌ * ، خوشنویس‌ نامور دورة‌ صفوی‌، بر زمینة‌ کاشیِ معرق‌ لاجوردی‌ است‌. نمای‌ آجری‌ اطراف‌ عمارت‌ نیز با کاشی‌کاری‌ تزئین‌ شده‌ است‌. این‌ مدرسه‌ دارای‌ حیاط‌ جنوبی‌ و حیاط‌ شمالی‌ است‌. دور تا دور حیاط‌ جنوبی‌ را حجره‌هایی‌ در دو طبقه‌ احاطه‌ کرده‌ است‌. امروزه‌ این‌ مدرسه‌ 37 حجرة‌ طلبه‌نشین‌ (15 حجره‌ در طبقة‌ پایین‌ و 22 حجره‌ در طبقة‌ فوقانی‌) دارد؛ ولی‌ میرسیدعلی‌ جناب‌ اصفهانی‌ (همانجا) در 1302 ش‌، شمار حجره‌ها را 38 باب‌ ذکر کرده‌، که‌ احتمالاً اختلاف‌ شمارش‌ مربوط‌ به‌ حجره‌ای‌ است‌ که‌ بعدها آشپزخانه‌ شده‌ است‌.حیاط‌ شمالی‌ مدرسه‌، که‌ از حیث‌ ارتفاع‌ بالاتر از حیاط‌ جنوبی‌ است‌، مشتمل‌ است‌ بر یک‌ مسجد و چند غرفة‌ ایوانی‌ شکل‌. بنا بر سنگ‌ نوشتة‌ نصب‌ شده‌ در حیاط‌ شمالی‌، ساختمان‌ این‌ مدرسه‌ آخرین‌ بار در 1380 ش‌ مرمت‌ شده‌ است‌.جدّة‌ شاه‌، مدرسة‌ جدّه‌ کوچک‌ را بر «علمای‌ علوم‌ یقینیه‌ و عملیّه‌» شیعه‌ وقف‌ کرده‌ ( چهار وقفنامه‌ ، ص‌ 103) و موقوفات‌ بسیاری‌ به‌آن‌ اختصاص‌ داده‌ است‌، از جمله‌ قسمتی‌ از قریة‌ قُهاب‌ اصفهان‌ و یک‌ حمام‌ و هجده‌ دکان‌ (همان‌، ص‌ 104ـ 105). یک‌ دهم‌ از منافع‌ این‌ موقوفات‌، حق‌التولیة‌ متولی‌ و مابقی‌ با نظر وی‌ به‌ وظیفه‌ و مقرری‌ مدرّس‌، طلبه‌، مؤذن‌ و خادم‌ اختصاص‌ یافته‌ است‌ (همان‌، ص‌ 106). مدرسة‌ جدّة‌ کوچک‌ از ابتدای‌ تأسیس‌ طلبه‌نشین‌ و خوابگاهی‌ بود و به‌ ندرت‌ در آن‌ تدریس‌ می‌شد، اما فهرست‌ بیش‌ از هفتاد کتابِ وقفی‌ مدرسه‌، که‌ عمدتاً در فقه‌، اصول‌، تفسیر، کلام‌ شیعی‌ و عرفان‌ است‌، نشانه‌ای‌ از اهداف‌ علمی‌ مدرسه‌ در بدو تأسیس‌ آن‌ است‌ ( رجوع کنید به همان‌، ص‌107ـ 108).از مشهورترین‌ مدرّسان‌ و ساکنان‌ این‌ مدرسه‌ حکیم‌ و عارف‌ مشهور آخوند ملامحمد کاشی‌ (متوفی‌ 1333)،و سیدحسن‌ مدرّس‌ (متوفی‌ 1316 ش‌) عالم‌ و سیاستمدار نامدار بوده‌اند. سیدحسن‌ مدرّس‌ مدتی‌ در این‌ مدرسه‌ فقه‌ و اصول‌تدریس‌ می‌کرد ( رجوع کنید بههمائی‌، ص‌ 266؛ برای‌ نام‌ برخی‌ دیگر از ساکنان‌ و مدرّسان‌ مدرسه‌ رجوع کنید به موحد ابطحی‌، ج‌2، ص‌121ـ122) و در همین‌ مدرسه‌ به‌ جان‌ او سوءقصدی‌ نافرجام‌ شد؛ آثار چهار گلوله‌ بر دیوار فوقانیِ سمتِ جنوب‌ مدرسه‌، نزدیک‌ به‌ حجرة‌ وی‌، باقی‌ است‌.به‌ گزارش‌ جناب‌ اصفهانی‌ (همانجا) شمار طلاب‌ ساکن‌ در مدرسه‌ در 1302ش‌، 25 تن‌ بوده‌ است‌. در حال‌ حاضر (1384ش‌) سی‌ طلبه‌ از طلاب‌ حوزة‌ علمیة‌ اصفهان‌ در این‌ مدرسه‌ ساکن‌اند.مدرسة‌ جدّة‌ بزرگ‌. در مسیر اصلی‌ بازار بزرگ‌اصفهان‌، نزدیک‌ به‌ میدان‌ نقش‌ جهان‌، در 1058 ساخته‌ شد. بنا بر آنچه‌ در وقفنامة‌ مدرسه‌ آمده‌، دستور بنای‌ آن‌ را جدّة‌ دیگر شاه‌ عباس‌ دوم‌، حورنیاز خانم‌ (یا حورینام‌ خانم‌/ حوریناز خانم‌) صادر کرده‌ است‌ ( چهار وقفنامه‌ ، مقدمة‌ احمدی‌، ص‌ 98، 110، 113). در نیمة‌ دوم‌ قرن‌ یازدهم‌/ هفدهم‌، شاردن‌ ، سیاح‌ فرانسوی‌، ضمن‌ توصیف‌ بازار اصفهان‌، از این‌ مدرسه‌ نام‌ برده‌ و دستور بنای‌ آن‌ را، به‌ اشتباه‌، به‌ یکی‌ از زنان‌ شاه‌صفی‌ نسبت‌ داده‌ است‌ ( رجوع کنید به ج‌7، ص‌ 407)، حال‌ آنکه‌ حورنیاز خانم‌، که‌ به‌ جدّة‌ کوچک‌ شاه‌ معروف‌ بود، احتمالاً همسرِ گرجیِ صفی‌میرزا و مادر شاه‌صفی‌ بوده‌است‌ ( رجوع کنید به چهار وقفنامه‌ ، همان‌مقدمه‌، ص‌96ـ 98).مدرسة‌ جدّة‌ بزرگ‌، همانند مدرسة‌ جدّة‌ کوچک‌، در دو طبقه‌ بنا شده‌ است‌. جناب‌ اصفهانی‌ (همانجا) وسعت‌ مدرسه‌ را 250 ، 3 مترمربع‌ (50 * 65 مترمربع‌) و جابری‌ انصاری‌ (ص‌ 304) آن‌ را سه‌ جریب‌ شاه‌، یعنی‌ 120 ، 3 مترمربع‌، ذکر کرده‌ است‌. درِ ورودیِ مدرسه‌ در بازار و در ضلع‌ غربی‌ مدرسه‌ واقع‌ است‌ و کتیبة‌ سردر آن‌ کاشی‌ معرق‌ به‌ خط‌ ثلث‌ محمدرضا امامی‌، به‌ رنگ‌ سفید بر زمینة‌ لاجوردی‌، است‌. حیاط‌ وسیع‌ مرکزی‌ مدرسه‌ بر روی‌ یکی‌ از نهرهای‌ منشعب‌ از زاینده‌رود به‌ نام‌ «مادی‌ فِدین‌»، معروف‌ به‌ «فِدا» یا «فِدَن‌»، بنا شده‌ است‌ (هنرفر، ص‌ 758؛ محمودیان‌، ص‌ 192ـ193). این‌ نهر، که‌ از میانة‌ حیاط‌ مدرسه‌ از مغرب‌ به‌ مشرق‌ می‌گذرد، تا چند سال‌ پیش‌ آشکار بود و بر زیبایی‌ مدرسه‌ می‌افزود ولی‌ اخیراً روی‌ آن‌ را پوشانده‌اند. دور تا دور حیاط‌ مرکزی‌ را 67 حجره‌ در دو طبقه‌ فرا گرفته‌ است‌، یعنی‌ 33 حجره‌ در طبقة‌ پایین‌، هفده‌ حجره‌ در سمت‌ شمال‌ و هفده‌ حجره‌ در سمت‌ جنوب‌ در طبقة‌ بالا. هم‌اکنون‌ این‌ حجره‌ها، به‌ جز حجره‌هایی‌ که‌ آشپزخانه‌ یا کتابخانه‌ یا دفتر و نظایر آن‌ شده‌، طلبه‌نشین‌اند.این‌ مدرسه‌ دو مَدْرَس‌ و یک‌ مسجد نیز دارد. یک‌ مَدرَس‌ در میانة‌ ضلع‌ جنوبی‌، دیگری‌ در میانة‌ ضلع‌ شمالی‌ مدرسه‌، و مسجد در وسط‌ ضلع‌ شرقی‌ مدرسه‌، قرار گرفته‌ است‌. از زیباییهای‌ معماری‌ این‌ مدرسه‌، قرار گرفتن‌ چهار گوشواره‌ در چهار گوشة‌ حیاط‌ است‌ که‌ هریک‌ چهار حجره‌ دارند. بر اساس‌ لوح‌ کاشی‌ سردر مسجد، تعمیرات‌ اصلی‌ مدرسه‌ در 1334 انجام‌ یافته‌ است‌. در سالهای‌ اخیر نیز در زمینی‌ که‌ به‌ قسمت‌ شرقی‌ مدرسه‌ الحاق‌ کرده‌اند، ساختمانی‌ بنا شده‌ که‌ مشتمل‌ بر یک‌ مدرسه‌ و چند کلاس‌ است‌ و هیچ‌ تناسبی‌ با معماری‌ دورة‌ صفوی‌ ندارد.بر اساس‌ وقفنامة‌ مدرسه‌ ــ که‌ در 1067 نگارش‌ یافته‌ و در حاشیة‌ آن‌، متنِ گواهی‌ و مُهرشاه‌ عباس‌ دوم‌ و نیز متن‌ اقرار و مهر حورنیاز خانم‌ پیداست‌ ــ این‌ مدرسه‌ برای‌ «کافّة‌ طلاب‌ علوم‌ دینیه‌ که‌ به‌ صفت‌ ایمان‌ موصوف‌ باشند» وقف‌ شده‌ است‌ ( چهار وقفنامه‌ ، ص‌ 111). همچنین‌ موقوفاتی‌ از املاک‌ و دکانها و قریه‌ها برای‌ آن‌ قرار داده‌ شده‌ تا عوایدش‌، با نظر متولی‌ وقت‌، برای‌ عمران‌ و تعمیرات‌ مدرسه‌، و مازاد آن‌، برای‌ طلاب‌ ساکن‌ در مدرسه‌ و مدرّسان‌ و خدمه‌ صرف‌ شود (همان‌، ص‌ 111ـ 112). این‌ مدرسه‌ اکنون‌ (1384 ش‌) یکی‌ از مدارس‌ معمور و مهم‌ حوزة‌ علمیة‌ اصفهان‌ است‌ و پنجاه‌ طلبه‌ در آن‌ ساکن‌اند. جناب‌ اصفهانی‌ (همانجا) نیز شمار ساکنان‌ مدرسه‌ را در 1302 ش‌ پنجاه‌ تن‌ ذکر کرده‌ است‌.اگرچه‌ حضور عالمان‌ نامور حوزة‌ اصفهان‌ در مدرسة‌ جدّة‌ بزرگ‌ می‌تواند حاکی‌ از گستردگی‌ و تنوع‌ موضوعات‌ آموزشی‌ این‌ مرکز در دوره‌های‌ مختلف‌ باشد، اما تاریخچة‌ آموزشی‌ آن‌ به‌ درستی‌ مشخص‌ نیست‌.آقاحسین‌ خوانساری‌ * ، ملقب‌ به‌ محقق‌ خوانساری‌ (متوفی‌ 1098)، از نامورترین‌ عالمان‌ علوم‌ عقلی‌ و نقلی‌ در سدة‌ یازدهم‌، از مدرّسان‌ این‌ مدرسه‌ بود و تولیت‌ آنجا را نیز برعهده‌ داشت‌ (نصرآبادی‌،ص‌ 152). همائی‌ (ص‌150، 152) نیز تولیت‌ هر دو مدرسة‌ جدّه‌ را نسل‌ به‌ نسل‌، از آنِ خاندان‌ خوانساری‌ دانسته‌ است‌ (نیز رجوع کنید به رفیعی‌ مهرآبادی‌، ص‌ 442)؛ اما در وقفنامة‌ مدرسه‌، که‌ در زمان‌ آقاحسین‌ خوانساری‌ تنظیم‌ شده‌، تولیت‌ شرعی‌ به‌ مؤسس‌ مدرسه‌ و پس‌ از مرگ‌ او، به‌ شاه‌ وقت‌ واگذار شده‌است‌ ( رجوع کنید به چهار وقفنامه‌ ، همان‌ مقدمه‌، ص‌112). بدین‌ترتیب‌، شاید منظور نصرآبادی‌ و دیگران‌ آن‌ است‌ که‌ تولیت‌ و سرپرستیِ علمیِ مدرسه‌ با آقاحسین‌ خوانساری‌ و خاندان‌ او بوده‌ است‌. آقاجمال‌ خوانساری‌ (متوفی‌ 1125)، فرزند آقاحسین‌ خوانساری‌، نیز از مدرّسان‌ مشهور این‌ مدرسه‌ بوده‌ که‌ ظاهراً اغلب‌ به‌ نیابت‌ از پدرش‌ تدریس‌ می‌کرده‌ و خود آقاحسین‌ در منزل‌ به‌ افادت‌ مشغول‌ بوده‌ است‌ (همائی‌، ص‌ 152؛ برای‌ نام‌ برخی‌ از ساکنان‌ فاضل‌ این‌ مدرسه‌ در سدة‌ یازدهم‌ رجوع کنید بهنصرآبادی‌، ص‌ 176، 185، 194، 196، 206). همچنین‌ میرمحمدصادق‌ خاتون‌آبادی‌ (متوفی‌ 1348)، میرسیدمحمد نجف‌آبادی‌ (متوفی‌ 1358) و شیخ‌محمد حسن‌ عالم‌ نجف‌آبادی‌ (متوفی‌ 1384)، هر سه‌ از علما و مفاخر معاصر حوزة‌ اصفهان‌، از مدرّسان‌ این‌ مدرسه‌ بوده‌اند (رفیعی‌ مهرآبادی‌، ص‌ 441؛ مهدوی‌، ص‌ 276). میرزاکاظم‌ واله‌ (متوفی‌ 1229)، عارف‌ و شاعر و خوشنویس‌، و آخوند کاشی‌ نیز مدتی‌ در این‌ مدرسه‌ سکونت‌ داشته‌اند (همائی‌، ص‌ 201ـ206). آقامسیح‌ تویسرکانی‌ (مدیر روزنامة‌ ناقور ) و سیداشرف‌الدین‌ گیلانی‌ (مدیر روزنامة‌ نسیم‌ شمال‌ ) نیز هریک‌ چندی‌ در این‌ مدرسه‌ اقامت‌ داشته‌اند. تویسرکانی‌ نشانی‌ مراسلات‌ روزنامة‌ خویش‌ را مدرسة‌ جدّة‌ بزرگ‌ قرار داده‌ بود (ایمانیه‌، ص‌ 59؛ برای‌ نام‌ برخی‌ دیگر از ساکنان‌ این‌ مدرسه‌ رجوع کنید بهموحد ابطحی‌، ج‌ 2، ص‌ 116ـ119).در سالهای‌ اخیر، برنامه‌های‌ آموزشی‌ گسترده‌ای‌، اعم‌ از دروس‌ مقدمات‌ و سطح‌، در این‌ مدرسه‌ برقرار گشته‌ است‌ و حدود 135 تن‌ از طلاب‌ حوزة‌ علمیه‌ از این‌ دروس‌ استفاده‌ می‌کنند. برخی‌ دروس‌ سطوح‌ بالاتر نیز، به‌ صورت‌ آزاد، در آنجا تدریس‌ می‌شود.منابع‌: علاوه‌ بر مشاهدات‌ مؤلف‌؛ مجتبی‌ ایمانیه‌، «تحصیل‌ و تدریس‌ آقاحسین‌ خوانساری‌ در مدارس‌ عصر صفوی‌»، کیهان‌ اندیشه‌ ، ش‌ 82 (بهمن‌ و اسفند 1377)؛ محمدحسن‌ جابری‌ انصاری‌، تاریخ‌ اصفهان‌ و ری‌ و همة‌ جهان‌ ، [ اصفهان‌ ] 1321 ش‌؛ علی‌ جناب‌ اصفهانی‌، الاصفهان‌ ، به‌ کوشش‌ محمدرضا ریاضی‌، تهران‌ 1376 ش‌؛ چهار وقفنامه‌ از چهار مدرسة‌ اصفهان‌ در دورة‌ صفوی‌ ، چاپ‌ نزهت‌ احمدی‌، در میراث‌ اسلامی‌ ایران‌ ، دفتر 3، به‌ کوشش‌ رسول‌ جعفریان‌، قم‌: کتابخانة‌ آیة‌اللّه‌ العظمی‌ مرعشی‌ نجفی‌، 1375 ش‌؛ ابوالقاسم‌ رفیعی‌ مهرآبادی‌، آثار ملی‌ اصفهان‌ ، تهران‌ 1352 ش‌؛ عبدالحسین‌ سپنتا، تاریخچة‌ اوقاف‌ اصفهان‌ ، اصفهان‌ 1346 ش‌؛ حسین‌ سلطان‌زاده‌، تاریخ‌ مدارس‌ ایران‌: از عهد باستان‌ تا تأسیس‌ دارالفنون‌ ، تهران‌ 1364 ش‌؛ محمد محمودیان‌، زاینده‌رود اصفهان‌ ، اصفهان‌ 1348 ش‌؛ حجت‌ موحد ابطحی‌، ریشه‌ها و جلوه‌های‌ تشیع‌ و حوزة‌ علمیة‌ اصفهان‌ در طول‌ تاریخ‌ ، اصفهان‌ 1418؛ مصلح‌الدین‌ مهدوی‌، تذکرة‌القبور، یا، دانشمندان‌ و بزرگان‌ اصفهان‌ ، اصفهان‌ 1348 ش‌؛ محمدطاهر نصرآبادی‌، تذکرة‌ نصرآبادی‌ ، چاپ‌ وحید دستگردی‌، تهران‌ 1361 ش‌؛ جلال‌الدین‌ همائی‌، تاریخ‌ اصفهان‌: مجلد ابنیه‌ و عمارات‌، فصل‌ تکایا و مقابر ، به‌ کوشش‌ ماهدخت‌ بانوهمایی‌، تهران‌ 1381 ش‌؛ لطف‌اللّه‌ هنرفر، گنجینة‌ آثار تاریخی‌ اصفهان‌ ، اصفهان‌ 1344 ش‌؛Jean Chardin, Voyages du Chevalier Chardin en Perse et autres lieux de l , Orient , new ed. by L. Langlةs, Paris 1811.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمدحسن مظاهری

حوزه موضوعی

هنرومعماری

رده های موضوعی
جلد 9
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده