الثقات رجوع کنید به ابن حبان
معرف
الثِقات‌ رجوع کنید به ابن‌حِبّان#‌
متن
الثِقات‌ رجوع کنید به ابن‌حِبّان‌NNNNثِقَةُالاسلام‌ ، عنوانی‌ عام‌ برای‌ احترام‌ و تعظیم‌ عالمان‌ امامیه‌؛ لقب‌ خاص‌ محمدبن‌ یعقوب‌ کلینی‌ * ؛ و در دهه‌های‌ اخیر، نشان‌دهندة‌ سطح‌ معیّنی‌ از دانشهای‌ حوزوی‌.«ثقة‌» در لغت‌ به‌ معنای‌ فرد معتمد و امین‌ است‌ ( رجوع کنید بهابن‌دُرَید؛ جوهری‌؛ ابن‌منظور؛ ذیل‌ «وثق‌») و در اصطلاح‌ علم‌ رجال‌، از الفاظی‌ است‌ که‌ صراحتاً بر توثیق‌ و تعدیلِ راوی‌ دلالت‌ دارد ( رجوع کنید به شهیدثانی‌، ص‌ 203ـ204؛ مدیرشانه‌چی‌، 1356 ش‌، ص‌ 112ـ113). به‌ نظر می‌رسد که‌ در ترکیب‌ «ثقة‌الاسلام‌»، معنای‌ لغوی‌ آن‌ موردنظر است‌ و ثقة‌الاسلام‌ در این‌ معنا، مفهوم‌ اصطلاحی‌ «ثقة‌» را نیز افاده‌ می‌کند.ثقة‌الاسلام‌ نخستین‌ بار برای‌ محمدبن‌ یعقوب‌ کلینی‌ (متوفی‌ 329) صاحب‌ کتاب‌ کافی‌ به‌کار رفته‌ است‌ (مدرس‌ تبریزی‌، ج‌ 5، ص‌ 79) و حتی‌ آن‌ را لقب‌ خاص‌ وی‌ دانسته‌اند ( رجوع کنید به عمیدی‌، ص‌ 73) به‌ طوری‌ که‌ منظور از ثقة‌الاسلام‌، اگر به‌ صورت‌ مطلق‌ و بدون‌ قرینه‌ به‌کار رود، کلینی‌ است‌ (برای‌ نمونه‌ رجوع کنید به بحرانی‌، ج‌ 21، ص‌ 134، 205، ج‌ 22، ص‌ 639؛ نوری‌، ج‌ 3، ص‌ 479، 483). به‌ نظر مدیرشانه‌چی‌، کلینی‌ در عصر خود، به‌ ثقة‌الاسلام‌ معروف‌ بوده‌ (1362 ش‌، ص‌ 75)، اما وی‌ دلیلی‌ برای‌ این‌ ادعا ذکر نکرده‌ است‌. ظاهراً نخستین‌ کسی‌ که‌ این‌ عنوان‌ را در تألیفاتش‌ برای‌ کلینی‌ به‌کار برده‌، شیخ‌بهائی‌ است‌ (برای‌ نمونه‌ رجوع کنید به شیخ‌ بهائی‌، 1372 ش‌، ص‌ 98، 102؛ همو، 1413، ص‌ 436). پس‌ از وی‌، بسیاری‌ از عالمان‌ امامیه‌، کلینی‌ را با این‌ عنوان‌ یاد کرده‌اند (برای‌ نمونه‌ رجوع کنید بهحرّعاملی‌، ج‌30، ص‌ 153؛ مجلسی‌، ج‌ 5، ص‌ 5، پانویس‌ 1، ج‌ 31، ص‌ 33، ج‌ 55، ص‌ 363؛ فاضل‌هندی‌، ج‌ 1، ص‌ 195؛ نراقی‌، ص‌ 98، 111، 220؛ قمی‌، 1357ـ 1358، ج‌ 3، ص‌ 98).قمی‌ (1327، ج‌ 2، ص‌ 658) ملقب‌ شدن‌ کلینی‌ را به‌ این‌ عنوان‌، بدان‌ سبب‌ می‌داند که‌ جلالت‌ شأن‌ وی‌ در نظر هر دو فرقة‌ شیعه‌ و اهل‌ سنّت‌ مسلّم‌ است‌ و عامه‌ و خاصه‌ در فتواها به‌ او رجوع‌ می‌کرده‌اند. ظاهراً این‌ وجه‌ کمابیش‌ در مورد غالب‌ متقدمان‌ و متأخرانی‌ که‌ لقب‌ «ثقة‌الاسلام‌»، چه‌ به‌ صورت‌ عنوانی‌ عام‌ و چه‌ به‌گونة‌ لقبی‌ خاص‌، برایشان‌ به‌ کار رفته‌ نیز صحیح‌ است‌. مثلاً، مازندرانی‌ در شرح‌ اصول‌الکافی‌ (ج‌ 9، ص‌ 359) و مجلسی‌ در بحارالانوار (ج‌ 105، ص‌ 48) که‌ از شیخ‌طوسی‌ (متوفی‌ 460) و طَبرِسی‌ (متوفی‌ 548) با این‌ لقب‌ یاد کرده‌اند، احتمالاً با توجه‌ به‌ همین‌ ویژگی‌ آن‌ دو بوده‌ است‌.عنوان‌ ثقة‌الاسلام‌ در یکی‌ دو سدة‌ اخیر، برای‌ محصلان‌ سطوح‌ مقدماتی‌ علوم‌ دینی‌ و نیز روحانیانی‌ که‌ در همان‌ سطوح‌ علمی‌ قرار دارند، به‌کار می‌رود و برای‌ صاحبان‌ مقامات‌ بالای‌ علمی‌ و دینی‌، عنوان‌ «آیة‌اللّه‌» یا «آیة‌اللّه‌ العُظمی‌'» رایج‌ شده‌ است‌ (ضوابطی‌، ص‌ 202؛ نیز رجوع کنید بهمتینی‌، ص‌580 ـ601). در عین‌ حال‌، عنوان‌ ثقة‌الاسلام‌ برای‌ برخی‌ بزرگان‌، برای‌ احترام‌ و با نظر به‌ معنای‌ لغوی‌ آن‌ به‌کار رفته‌ است‌ (برای‌ نمونه‌ رجوع کنید به قمی‌، 1357ـ 1358، ج‌2، ص‌404، ج‌3، ص‌198، که‌ وی‌ از استادش‌، محدّث‌ نوری‌، و عبدالحسین‌ شرف‌الدین‌ با این‌ عنوان‌ یاد کرده‌ است‌) و برخی‌ علما نیز به‌ این‌ لقب‌ شهرت‌ پیدا کرده‌اند ( رجوع کنید بهناظم‌الاسلام‌ کرمانی‌، بخش‌ 1، مقدمه‌، ص‌ 238، 336، 537، 550، بخش‌ 2، ج‌ 4، ص‌ 13، 116، ج‌ 5 ، ص‌ 386، 465). از مشهورترینِ ایشان‌ حاج‌ آقا نوراللّه‌ اصفهانی‌ * ( رجوع کنید بهالاسلام‌ ، ص‌ 4) و ثقة‌الاسلامِ تبریزی‌ * درخور ذکرند.منابع‌: ابن‌درید، کتاب‌ جمهرة‌اللغة‌ ، چاپ‌ رمزی‌ منیر بعلبکی‌، بیروت‌ 1987ـ 1988؛ ابن‌منظور؛ الاسلام‌ ( گفتگوی‌ صفاخانة‌ اصفهان‌ )، سال‌ 1 (رمضان‌ 1320)؛ یوسف‌بن‌ احمد بحرانی‌، الحدائق‌ الناضرة‌ فی‌ احکام‌ العترة‌الطاهرة‌ ، قم‌ 1363ـ1367 ش‌؛ اسماعیل‌بن‌ حماد جوهری‌، الصحاح‌: تاج‌اللغة‌ و صحاح‌العربیة‌ ، چاپ‌ احمد عبدالغفور عطار، بیروت‌ ] بی‌تا. [ ، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1368 ش‌؛ حرّعاملی‌؛ زین‌الدین‌بن‌ علی‌ شهید ثانی‌، الرعایة‌ فی‌ علم‌الدرایة‌ ، چاپ‌ عبدالحسین‌ محمدعلی‌ بقال‌، قم‌ 1408؛ محمدبن‌ حسین‌ شیخ‌ بهائی‌، مشرق‌ الشمسین‌ و اکسیر السعادتین‌ ، مع‌تعلیقات‌ محمداسماعیل‌بن‌حسین‌ مازندرانی‌خواجوئی‌، چاپ‌ مهدی‌ رجایی‌، مشهد 1372 ش‌؛ همو، الوجیزة‌ فی‌ الدرایة‌ ، چاپ‌ ماجد غرباوی‌، در تراثنا ، سال‌ 8 ، ش‌ 3 و 4 (رجب‌ ـ ذیحجة‌ 1413)؛ مهدی‌ ضوابطی‌، پژوهشی‌ در نظام‌ طلبگی‌ ، تهران‌ 1359 ش‌؛ ثامر هاشم‌ حبیب‌ عمیدی‌، الشیخ‌ الکلینی‌ البغدادی‌ و کتابه‌ الکافی‌: الفروع‌ ، قم‌ 1372 ش‌؛ محمدبن‌ حسن‌ فاضل‌ هندی‌، کشف‌ اللثام‌ ، چاپ‌ سنگی‌ تهران‌ 1271ـ1274، چاپ‌ افست‌ قم‌ 1405؛ عباس‌ قمی‌، فوائدالرضویة‌: زندگی‌ علمای‌مذهب‌ شیعه‌ ، تهران‌ ?] 1327ش‌ [ ؛ همو، کتاب‌الکنی‌و الالقاب‌ ، صیدا 1357ـ 1358، چاپ‌ افست‌ قم‌ ] بی‌تا. [ ؛ محمدصالح‌بن‌ احمد مازندرانی‌، شرح‌ اصول‌ الکافی‌ ، مع‌ تعالیق‌ ابوالحسن‌ شعرانی‌، چاپ‌ علی‌ عاشور، بیروت‌ 1421/2000؛ جلال‌ متینی‌، «بحثی‌ در بارة‌ سابقة‌ تاریخی‌ القاب‌ و عناوین‌ علما در مذهب‌ شیعه‌»، ایران‌ نامه‌ ، سال‌ 1، ش‌ 4 (تابستان‌ 1362)؛ مجلسی‌؛ محمدعلی‌ مدرس‌تبریزی‌، ریحانة‌ الادب‌ ، تهران‌ 1369 ش‌؛ کاظم‌ مدیر شانه‌چی‌، درایة‌ الحدیث‌ ، مشهد 1356 ش‌؛ همو، علم‌الحدیث‌ ، قم‌ 1362 ش‌؛ محمدبن‌ علی‌ ناظم‌الاسلام‌ کرمانی‌، تاریخ‌ بیداری‌ ایرانیان‌ ، چاپ‌ علی‌اکبر سعیدی‌ سیرجانی‌، تهران‌ 1376ـ1377 ش‌؛ احمدبن‌ محمدمهدی‌ نراقی‌، عوائد الایام‌ ، قم‌ 1408؛ حسین‌بن‌ محمدتقی‌ نوری‌، خاتمة‌ مستدرک‌ الوسائل‌ ، قم‌ 1415ـ1420.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمدعلی مولوی

حوزه موضوعی

قرآن و حدیث

رده های موضوعی
جلد 9
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده